Ξεκινάς ως άτομο μέσα στην κοινωνία. Μαθαίνεις να ζεις με τους άλλους, να καταλαβαίνεις κανόνες, θεσμούς και προβλήματα. Έπειτα γίνεσαι πολίτης της Ελλάδας, αποκτάς φωνή, δικαιώματα και ευθύνες. Το ταξίδι συνεχίζεται στην Ευρώπη και ανοίγει τα σύνορά του σε ολόκληρο τον κόσμο. Μια φυσική πορεία γνώσης που σε μεταμορφώνει σε ενεργό πολίτη. ✊🌍

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ' Γυμνασίου

# 7.1 Κοινωνία και Πολιτεία 🏛️

Η κοινωνία είναι μια οργανωμένη κοινωνική συμβίωση που λειτουργεί μέσω :tooltip[κοινωνικών κανόνων]{content="Κανόνες που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά των ατόμων μέσα στο κοινωνικό σύνολο."} και θεσμών. Κάθε κοινωνία είναι **πολιτική κοινωνία**, διαθέτει δηλαδή μια πολιτική οργάνωση.

### Η Πολιτική Οργάνωση στην Ιστορία ⏳
Σε κάθε μορφή κοινωνίας, συγκεκριμένα άτομα ή ομάδες έχουν την εξουσία να διαμορφώνουν και να επιβάλλουν νόμους:
*   **Πρωτόγονες φυλές:** Ο φύλαρχος.
*   **Αρχαία Αίγυπτος:** Οι ιερείς.
*   **Μεγάλες Αυτοκρατορίες:** Ηγεμόνες, βασιλείς, πολιτικοί και στρατιωτικοί μηχανισμοί.
*   **Σύγχρονα κράτη:** Ο λαός.

### Η Έννοια της Πολιτείας 🇬🇷
Η λέξη προέρχεται από την αρχαία **«πόλις»**.
1.  **Αρχαία Αθήνα:** Η πρώτη μορφή πολιτικής οργάνωσης όπου οι ελεύθεροι πολίτες αποφάσιζαν άμεσα για τους νόμους.
2.  **Γαλλική Επανάσταση (18ος αι.):** Η επανεμφάνιση της έννοιας στην Ευρώπη. Ο λαός διεκδίκησε την εξουσία από τον μονάρχη, θέτοντας τις βάσεις για τη σύγχρονη δημοκρατία (ισότητα και ελευθερία).
3.  **Σύγχρονη Πολιτεία:** Ο λαός αποφασίζει **έμμεσα**, μέσω εκλεγμένων αντιπροσώπων (Βουλή).

:::fact{title="Η άποψη του Αριστοτέλη"}
Ο Αριστοτέλης υποστήριζε ότι το **πολίτευμα** είναι αυτό που κρατά τις κοινωνίες ενωμένες στον χρόνο. Μια πολιτική οργάνωση είναι άριστη μόνο όταν υπηρετεί τη **δικαιοσύνη** και το **κοινό καλό**. Αν υπηρετεί ιδιοτελή συμφέροντα, καταλήγει στη :tooltip[δημαγωγία]{content="Η προσπάθεια επικράτησης πολιτικών μέσω κολακείας και παραπλάνησης του λαού."}.
:::

### Τι καθορίζει η Σύγχρονη Πολιτεία; ⚖️
Εκφράζει τη θέληση των πολιτών και έχει την εξουσία να ορίζει:
*   Τους **κανόνες-νόμους** για τη λειτουργία των θεσμών.
*   Τα **δικαιώματα και τις υποχρεώσεις** των ατόμων.
*   Τις **ποινές και κυρώσεις** μέσω ενός ανεξάρτητου συστήματος δικαιοσύνης.

:::alert{title="Σημαντική Διάκριση!"}
*   **Κράτος:** Σημαίνει δύναμη και εξουσία επιβολής (κρατώ = εξουσιάζω) μέσα σε συγκεκριμένα σύνορα. Συνδέεται με την έννοια του **υπήκοου** (αυτού που υπακούει).
*   **Πολιτεία:** Είναι η οργανωμένη συμβίωση **ελεύθερων και συμμέτοχων πολιτών**. Στην Ε.Ε. ο όρος ταυτίζεται με την κοινωνία ενεργών πολιτών.
:::

# 7.2 Έθνος και παρτίδα 🌍

Η έννοια της **πατρίδας** αφορά τον τόπο στον οποίο γεννιέται και ζει το άτομο. Η μόνιμη εγκατάσταση πληθυσμών σε έναν τόπο δημιουργεί κοινά στοιχεία (γλώσσα, μύθους, ήθη, έθιμα), διαμορφώνοντας τη συνείδηση μιας κοινής ομάδας: του **έθνους**.

### Τι είναι το Έθνος; 🤝
Είναι μια μεγάλη ανθρώπινη ομάδα που:
*   Συνδέεται με έναν συγκεκριμένο τόπο (χωρίς απαραίτητα να διαμένει όλο το έθνος εκεί).
*   Μοιράζεται κοινό **πολιτισμό** και **ιστορία**.
*   Έχει **συνείδηση** ότι αποτελεί μια ενιαία ομάδα με κοινές επιδιώξεις.

### Η Εξέλιξη του Έθνους-Κράτους 🛡️
Ο 19ος αιώνας ονομάστηκε «αιώνας των εθνών». Οι εθνικές επαναστάσεις (Γαλλική, Ελληνική, Λατινικής Αμερικής) οδήγησαν στη δημιουργία των **εθνικών κρατών**, όπου το κράτος ταυτίζεται με μια εθνική ταυτότητα.

:::fact{title="Ελληνικό Έθνος και Ομογένεια"}
Το έθνος δεν ταυτίζεται πάντα απόλυτα με τα όρια ενός κράτους. Στο ελληνικό έθνος ανήκουν και οι **Έλληνες της Ομογένειας**, οι οποίοι είναι πολίτες άλλων κρατών αλλά διατηρούν την ελληνική τους συνείδηση.
:::

### Το Σύγχρονο Κράτος 🏛️
Σήμερα υπάρχουν περίπου 200 κράτη και χιλιάδες έθνη. Το κράτος ορίζεται από τρία στοιχεία:
1.  **Έδαφος** (διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα).
2.  **Λαός** (μόνιμος πληθυσμός).
3.  **Πολιτική εξουσία**.

Πολλά σύγχρονα κράτη είναι **πολυεθνικά** (π.χ. ΗΠΑ) και **πολυπολιτισμικά**, καθώς σε αυτά ζουν και εργάζονται άνθρωποι από διαφορετικές χώρες και έθνη.

### Πατριωτισμός στην Ευρωπαϊκή Ένωση 🇪🇺
Στην Ε.Ε., η εθνική ταυτότητα (π.χ. Έλληνας) συμπληρώνεται από την **ευρωπαϊκή ταυτότητα**. Ο σύγχρονος **πατριωτισμός** σημαίνει:
*   Υπεράσπιση της ειρήνης και της δημοκρατίας.
*   Διάλογος και συνεργασία.
*   Αμοιβαίοι συμβιβασμοί με τα άλλα κράτη για το κοινό συμφέρον.

# 7.3 Πολίτης και Πολιτική 🗳️

Οι λέξεις **πολίτης** και **πολιτική** έχουν τις ρίζες τους στην αρχαία «πόλι». Η πολιτική δεν περιορίζεται μόνο στις εκλογές, αλλά περιλαμβάνει κάθε δραστηριότητα που αφορά τη συλλογική ζωή.

### Η Πολιτική Διάσταση της Καθημερινότητας 🏠
Πολλές προσωπικές μας επιλογές είναι ταυτόχρονα και πολιτικές πράξεις:
*   **Σπουδές:** Όταν επιλέγεις να σπουδάσεις, απαιτείς από την Πολιτεία δίκαιη εισαγωγή, ποιοτικές σπουδές και επαγγελματική αποκατάσταση.
*   **Κατανάλωση & Εργασία:** Οι ρόλοι μας ως οδηγών, εργαζομένων ή καταναλωτών επηρεάζουν το σύνολο.
*   **Συγκρούσεις Συμφερόντων:** Οι διαφωνίες (π.χ. εργαζόμενοι vs εργοδότες) είναι θετικές όταν λύνονται με δημοκρατικό διάλογο.

### Οι Ευθύνες του Πολίτη 👤
Εφόσον οι περισσότερες δράσεις μας έχουν πολιτικό αντίκτυπο, ο πολίτης έχει δύο βασικές ευθύνες:

1.  **Ενημέρωση:** Είναι προϋπόθεση για κάθε απόφαση. Σήμερα η ενημέρωση πρέπει να καλύπτει το τοπικό, εθνικό, αλλά και το **ευρωπαϊκό/διεθνές** επίπεδο (π.χ. περιβάλλον, ειρήνη).
2.  **Υπεύθυνη Συμμετοχή:** Ο σύγχρονος πολίτης δραστηριοποιείται με αίσθημα ευθύνης και αλληλεγγύης σε όλους τους τομείς (υγεία, εκπαίδευση, προστασία της φύσης).

:::fact{title="Ο «άχρηστος» πολίτης κατά τον Περικλή"}
Στον Επιτάφιο του Περικλή αναφέρεται ότι όποιος δεν συμμετέχει καθόλου στα κοινά, δεν θεωρείται ήσυχος άνθρωπος, αλλά «άχρηστος» (:tooltip[ιδιώτης]{content="Στην αρχαία Αθήνα, αυτός που ασχολείται μόνο με τον εαυτό του και αδιαφορεί για τα κοινά."}).
:::

### Μορφές Πολιτικής Δράσης σήμερα 🚲
*   **Εθελοντισμός:** Δράσεις για το περιβάλλον ή βοήθεια σε ευάλωτες ομάδες.
*   **Τοπική Αυτοδιοίκηση:** Συμμετοχή στις αποφάσεις του Δήμου ή της γειτονιάς.
*   **Καθημερινές Επιλογές:** Οικονομία ενέργειας στο σπίτι, χρήση ποδηλάτου/ΜΜΕ, προτίμηση τοπικών προϊόντων.

:::alert{title="Βασικές Έννοιες"}
Η σύγχρονη πολιτεία καθορίζει τους **κανόνες-νόμους**, τις **υποχρεώσεις/δικαιώματα** και τις **ποινές/κυρώσεις**, ρυθμίζοντας έτσι τη λειτουργία όλων των θεσμών (εκπαίδευση, οικονομία, οικογένεια).
:::

Βασική Θεωρία

# Κεφάλαιο 7: Το άτομο και η Πολιτεία 🏛️

## 7.1 Κοινωνία και Πολιτεία
Κάθε κοινωνία αποτελεί μια :tooltip[πολιτική κοινωνία]{content="Μια οργανωμένη κοινωνία όπου συγκεκριμένα άτομα ή ομάδες έχουν την εξουσία να θεσπίζουν και να επιβάλλουν κανόνες."}, όπου η οργάνωση βασίζεται σε κανόνες και θεσμούς. Η εξουσία αυτή ιστορικά έχει ασκηθεί από διαφορετικούς φορείς:
*   **Πρωτόγονες φυλές:** Ο φύλαρχος.
*   **Αρχαία Αίγυπτος:** Οι ιερείς.
*   **Μεγάλες Αυτοκρατορίες:** Ηγεμόνες, βασιλείς, πολιτικοί και στρατιωτικοί μηχανισμοί.
*   **Σύγχρονα Κράτη:** Ο λαός.

:::fact{title="Η γέννηση της έννοιας"}
Η λέξη «Πολιτεία» προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη **«πόλις»**. Εμφανίστηκε στην Αρχαία Ελλάδα, με αποκορύφωμα την **Αθηναϊκή Πολιτεία**, όπου οι ελεύθεροι πολίτες αποφάσιζαν άμεσα για τους νόμους τους.
:::

### Η Σύγχρονη Δημοκρατική Πολιτεία
Η έννοια επανεμφανίστηκε στην Ευρώπη με τη **Γαλλική Επανάσταση** (18ος αιώνας), αντικαθιστώντας την :tooltip[απολυταρχία]{content="Πολίτευμα όπου ο μονάρχης έχει απεριόριστη εξουσία χωρίς να δεσμεύεται από νόμους."} του μονάρχη με την εξουσία των πολιτών.

Σήμερα, η Πολιτεία λειτουργεί **έμμεσα**: ο λαός αποφασίζει μέσω των εκλεγμένων αντιπροσώπων του (Βουλή). Η σύγχρονη Πολιτεία καθορίζει:
1.  **Κανόνες-νόμους** για τη λειτουργία των θεσμών.
2.  **Υποχρεώσεις και δικαιώματα** των ατόμων.
3.  **Ποινές και κυρώσεις** μέσω ενός ανεξάρτητου συστήματος δικαιοσύνης.

:::alert{title="Η άποψη του Αριστοτέλη"}
Ο Αριστοτέλης υποστήριζε ότι οι κοινωνίες οφείλουν την επιβίωσή τους στο πολίτευμα. Μια Πολιτεία είναι «άριστη» μόνο όταν υπηρετεί το **κοινό καλό** και τη δικαιοσύνη. Αν υπηρετεί ιδιοτελή συμφέροντα, καταλήγει στη δημαγωγία.
:::

---

## 7.2 Έθνος και πατρίδα 🌍
Η **πατρίδα** είναι ο τόπος όπου γεννιέται και ζει το άτομο, συνδεδεμένος με το συναίσθημα του «νόστου» (επιστροφή).

Το **Έθνος** είναι μια μεγάλη ανθρώπινη ομάδα που:
*   Συνδέεται με έναν συγκεκριμένο τόπο (έστω και αν δεν μένουν όλοι εκεί).
*   Μοιράζεται κοινό πολιτισμό, γλώσσα, θρησκεία, ήθη και ιστορία.
*   Έχει συνείδηση ότι αποτελεί ενιαία ομάδα με κοινές επιδιώξεις.

### Από το Έθνος στο Εθνικό Κράτος
Ο 19ος αιώνας ονομάστηκε «αιώνας των εθνών». Μέσα από επαναστάσεις (Ελληνική, Γαλλική, Λατινικής Αμερικής), τα έθνη διεκδίκησαν την ελευθερία τους και δημιούργησαν τα **εθνικά κράτη**.

| Έννοια | Χαρακτηριστικά |
| :--- | :--- |
| **Κράτος** | Δύναμη επιβολής σε συγκεκριμένο **έδαφος** (σύνορα), με συγκεκριμένο **λαό** και **εξουσία**. <br /> Συνδέεται με την ιδιότητα του υπηκόου. |
| **Πολιτεία** | Οργανωμένη συμβίωση ελεύθερων και ενεργών **πολιτών**. |
| **Εθνικό Κράτος** | Όταν το κράτος ταυτίζεται με ένα έθνος (π.χ. Ελλάδα). |

Σήμερα, η εθνική ταυτότητα συμπληρώνεται από την **ευρωπαϊκή ταυτότητα**, καθώς η χώρα μας ανήκει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο σύγχρονος :tooltip[πατριωτισμός]{content="Η αγάπη για την πατρίδα που εκφράζεται μέσα από την προάσπιση της ειρήνης και του δημοκρατικού διαλόγου."} σημαίνει συνεργασία και αμοιβαίους συμβιβασμούς.

---

## 7.3 Πολίτης και Πολιτική 👤
**Πολιτική** είναι κάθε δραστηριότητα ατόμων ή ομάδων που αφορά τη συλλογική ζωή. Δεν αφορά μόνο τις εκλογές, αλλά και καθημερινές επιλογές:
*   Η επιλογή σπουδών είναι πολιτική πράξη, γιατί απαιτείς από την Πολιτεία κατάλληλες υποδομές και αξιοκρατία.
*   Οι συγκρούσεις συμφερόντων (π.χ. εργαζόμενοι-εργοδότες) είναι θετικές όταν λύνονται με δημοκρατικό διάλογο.

### Οι ευθύνες του σύγχρονου πολίτη
Ο σωστός πολίτης δεν είναι «ιδιώτης» (με την αρχαία έννοια του αδιάφορου), αλλά συμμετέχει ενεργά:

1.  **Ενημέρωση:** Προϋπόθεση για κάθε απόφαση. Αφορά τοπικά, εθνικά και παγκόσμια ζητήματα (περιβάλλον, ειρήνη, φτώχεια).
2.  **Υπεύθυνη συμμετοχή:** Δραστηριοποίηση σε όλους τους τομείς (υγεία, εκπαίδευση, αλληλεγγύη).

:::fact{title="Εθελοντισμός"}
Ο :tooltip[εθελοντισμός]{content="Η οικειοθελής προσφορά υπηρεσιών για το κοινωνικό σύνολο χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα."} είναι μια κορυφαία μορφή πολιτικής δράσης που προάγει την κοινωνική αλληλεγγύη.
:::

### Σύνοψη Βασικών Εννοιών
*   **Έθνος** $\rightarrow$ Εθνικές επαναστάσεις $\rightarrow$ **Εθνικά κράτη**.
*   **Κράτος** = Έδαφος + Λαός + Εξουσία.
*   **Υποχρεώσεις πολίτη** = Ενημέρωση + Συμμετοχή στην κοινωνική ζωή.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ' Γυμνασίου

Πάρε πλήρη πρόσβαση

Βασική Θεωρία