Το ελληνικό Σύνταγμα 📜
Κάθε σύγχρονο δημοκρατικό κράτος έχει τον δικό του ανώτερο νόμο, που καθορίζει πώς οργανώνεται και πώς λειτουργεί. Στην Ελλάδα αυτός ο νόμος λέγεται Σύνταγμα. Δεν υπήρξε όμως πάντα αυτονόητο ότι η χώρα μας θα αποκτούσε Σύνταγμα· ο λαός χρειάστηκε να αγωνιστεί γι' αυτό.
Ο αγώνας του λαού για Σύνταγμα
Τη νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, πλήθος λαού και επαναστατημένες μονάδες του τακτικού στρατού συγκεντρώθηκαν μπροστά στα ανάκτορα και ζήτησαν από τον βασιλιά Όθωνα να παραχωρήσει Σύνταγμα. Ζητούσαν δηλαδή γραπτούς νόμους που θα καθόριζαν τη μορφή του πολιτεύματος, την οργάνωση και λειτουργία του κράτους, καθώς και τη σχέση του κράτους με τους πολίτες.
Ο αγώνας αυτός για Σύνταγμα ήταν βαθιά συνδεδεμένος με την αγάπη για την πατρίδα. Χαρακτηριστικά, ο στρατηγός Μακρυγιάννης έγραψε πως δεν ήθελε χρήματα και περιουσία, αλλά ήθελε «σύνταμα δια την πατρίδα του να κυβερνηθεί με νόμους και όχι με το έτσι θέλω». Δηλαδή, ήθελε η χώρα να διοικείται με σταθερούς και δίκαιους νόμους, όχι με την αυθαίρετη θέληση ενός μόνο ανθρώπου.
Η απαίτηση για Σύνταγμα δεν ήταν μόνο ελληνική υπόθεση. Σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη οι λαοί αγωνίστηκαν εξίσου σκληρά για να αποκτήσουν γραπτούς νόμους που θα περιόριζαν την αυθαίρετη εξουσία των μοναρχών και θα κατοχύρωναν δικαιώματα για τους πολίτες.
Τι είναι και τι κάνει το Σύνταγμα
Το Σύνταγμα είναι ο ανώτερος νόμος του κράτους, στον οποίο πρέπει να στηρίζονται όλοι οι υπόλοιποι νόμοι της πολιτείας. Το ελληνικό Σύνταγμα αποτελείται από 120 άρθρα και επιτελεί τρεις βασικές λειτουργίες:
- Καθορίζει τη μορφή του πολιτεύματος και τις πρωταρχικές υποχρεώσεις της πολιτείας, όπως τον σεβασμό και την προστασία της αξίας του ανθρώπου, την επιδίωξη ειρήνης, δικαιοσύνης και φιλικών σχέσεων με άλλα κράτη και λαούς.
- Ρυθμίζει την οργάνωση και τις λειτουργίες της πολιτείας.
- Κατοχυρώνει τα ατομικά, κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα των πολιτών και καθορίζει τις υποχρεώσεις τους.
Οι νόμοι που ψηφίζει η Βουλή πρέπει πάντα να συμφωνούν με το Σύνταγμα. Αν ένας νόμος έρχεται σε αντίθεση με αυτό, θεωρείται αντισυνταγματικός και δεν μπορεί να εφαρμοστεί. Το Σύνταγμα βρίσκεται πάντα «πάνω» από κάθε άλλον νόμο.
Το Σύνταγμα και η ευθύνη κάθε πολίτη
Το ίδιο το Σύνταγμα ζητά από τους πολίτες να το σέβονται. Ορίζει ότι ο σεβασμός στο Σύνταγμα και στους νόμους, καθώς και η αφοσίωση στην πατρίδα και στη δημοκρατία, αποτελούν θεμελιώδη υποχρέωση όλων των Ελλήνων. Επιπλέον, η τήρηση του Συντάγματος στηρίζεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων, οι οποίοι έχουν το δικαίωμα αλλά και την υποχρέωση να αντιστέκονται με κάθε μέσο απέναντι σε όποιον επιχειρήσει να το καταλύσει με τη βία.
Ανακεφαλαίωση: κράτος, πολίτευμα και Σύνταγμα
Κάθε κράτος ορίζεται από το έδαφος που καταλαμβάνει, τον λαό που ζει σε αυτό και τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η εξουσία. Αυτός ο τρόπος οργάνωσης και άσκησης της εξουσίας ονομάζεται πολίτευμα. Οι πιο γνωστές μορφές πολιτευμάτων είναι η μοναρχία, η ολιγαρχία και η δημοκρατία. Σήμερα τα περισσότερα κράτη έχουν δημοκρατικό πολίτευμα.
Το πολίτευμα της Ελλάδας είναι η Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία, με αρχηγό του κράτους τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Στα δημοκρατικά κράτη η κρατική εξουσία ασκείται μέσα από τρεις διαφορετικές λειτουργίες:
| Λειτουργία | Ποιος την ασκεί |
|---|---|
| Νομοθετική | Βουλή και Πρόεδρος της Δημοκρατίας |
| Εκτελεστική | Κυβέρνηση και Πρόεδρος της Δημοκρατίας |
| Δικαστική | Δικαστήρια |
Τέλος, κάθε σύγχρονο δημοκρατικό κράτος έχει το δικό του Σύνταγμα. Το Σύνταγμα είναι ο ανώτερος νόμος του κράτους: καθορίζει το πολίτευμα της χώρας, ρυθμίζει την οργάνωση και τις λειτουργίες της πολιτείας, κατοχυρώνει τα δικαιώματα των πολιτών και καθορίζει τις βασικές τους υποχρεώσεις.