Υπερασπιζόμαστε τα δικαιώματά μας 🛡️

Κάθε άνθρωπος στον κόσμο έχει ορισμένα δικαιώματα, δηλαδή πράγματα που του ανήκουν απλώς επειδή είναι άνθρωπος. Τα δικαιώματα αυτά επιτρέπουν σε όλους να ζουν με ελευθερία, ασφάλεια και δικαιοσύνη. Όμως αυτά τα δικαιώματα δεν υπήρχαν πάντα έτσι όπως τα ξέρουμε σήμερα. Οι άνθρωποι χρειάστηκε να αγωνιστούν σκληρά, για πολλά χρόνια, μέχρι να τα κατακτήσουν και να τα καταγράψουν σε επίσημα κείμενα που ισχύουν σε όλο τον κόσμο.

🇫🇷 Η Γαλλική Επανάσταση και τα πρώτα ατομικά δικαιώματα

Ένας από τους πιο σημαντικούς σταθμούς στην ιστορία των δικαιωμάτων ήταν το 1789, όταν ξέσπασε η Γαλλική Επανάσταση. Μέχρι τότε, οι βασιλιάδες και οι ευγενείς είχαν όλη την εξουσία, ενώ ο απλός λαός δεν είχε σχεδόν καμία φωνή. Η Γαλλική Επανάσταση άλλαξε αυτή την κατάσταση, καθώς καθιέρωσε τις βασικές πολιτικές ελευθερίες, δηλαδή το δικαίωμα κάθε πολίτη να συμμετέχει στα κοινά και να εκφράζεται ελεύθερα.

Η βασική αρχή που διακήρυξε ήταν απλή αλλά επαναστατική για την εποχή της: «Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται και παραμένουν ελεύθεροι και έχουν τα ίδια δικαιώματα». Έτσι γεννήθηκαν τα ατομικά δικαιώματα, δηλαδή τα δικαιώματα που ανήκουν σε κάθε άνθρωπο ξεχωριστά, απλώς επειδή είναι άνθρωπος, και όχι επειδή του τα χάρισε κάποιος βασιλιάς ή άρχοντας. Αυτά τα δικαιώματα ονομάζονται και απαράγραπτα, γιατί κανείς δεν μπορεί να τα αφαιρέσει από έναν άνθρωπο, ό,τι κι αν συμβεί.

🌍 Η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Ανάμεσα στον 19ο και τον 20ό αιώνα ξέσπασαν μεγάλοι πόλεμοι, που οδήγησαν σε τρομερές παραβιάσεις των δικαιωμάτων εκατομμυρίων ανθρώπων. Μετά τη φρίκη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι χώρες του κόσμου κατάλαβαν ότι έπρεπε να υπάρξει ένα κοινό κείμενο που να προστατεύει κάθε άνθρωπο, οπουδήποτε κι αν ζει.

Έτσι, στις 10 Δεκεμβρίου 1948, ο Ο.Η.Ε. (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, μια παγκόσμια ένωση κρατών που εργάζεται για την ειρήνη) υιοθέτησε την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Σκοπός της ήταν να προστατεύσει θεμελιώδεις ανάγκες κάθε ανθρώπου, όπως:

• Το δικαίωμα στη ζωή και στην ελευθερία.
• Την ελευθερία σκέψης και θρησκείας.
• Το δικαίωμα στην τροφή και στην κατοικία.
• Το δικαίωμα σε οικογένεια, δηλαδή να μπορεί κανείς να παντρευτεί και να δημιουργήσει τη δική του οικογένεια.
• Το δικαίωμα στην υγεία, δηλαδή σε ιατρική βοήθεια όταν κάποιος αρρωστήσει.
• Το δικαίωμα στον πολιτισμό, δηλαδή στη συμμετοχή στις γιορτές και στην πολιτιστική ζωή της κοινότητας.
• Το δικαίωμα στην εργασία, σε ασφαλές περιβάλλον και με δίκαιη αμοιβή.
• Το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή, δηλαδή κανείς δεν μπορεί να παραβιάσει το σπίτι μας χωρίς λόγο.

🧒 Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού

Τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα από τους ενήλικες: δεν έχουν ακόμη την ωριμότητα και τη δύναμη να υπερασπιστούν μόνα τους τον εαυτό τους, ενώ έχουν και ιδιαίτερες ανάγκες, όπως το παιχνίδι και τη μόρφωση, που είναι απαραίτητες για να μεγαλώσουν σωστά. Είναι επίσης πιο εύκολο να πέσουν θύματα βίας ή εκμετάλλευσης, όπως η παιδική εργασία. Για όλους αυτούς τους λόγους, δεν αρκούσε μόνο η Οικουμενική Διακήρυξη· χρειαζόταν ένα ξεχωριστό κείμενο ειδικά για τα παιδιά.

Έτσι, το 1989 δημιουργήθηκε από τον Ο.Η.Ε. η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, μια ειδική διεθνής συνθήκη που αφορά αποκλειστικά τα παιδιά. Η Ελλάδα την επικύρωσε, δηλαδή την αποδέχτηκε επίσημα ως νόμο της χώρας, το 1992. Η Σύμβαση περιλαμβάνει 54 άρθρα και προστατεύει όλα τα παιδιά, χωρίς καμία διάκριση λόγω φύλου, γλώσσας, θρησκείας ή καταγωγής.

Οι 4 κατηγορίες δικαιωμάτων του παιδιού

Τα δικαιώματα της Σύμβασης χωρίζονται σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες:

❌ Όχι στη βία: το δικαίωμα στην προστασία

Ένα από τα πιο σημαντικά δικαιώματα προστασίας είναι το δικαίωμα του παιδιού να μη δέχεται βία, ούτε καν στο όνομα της «τιμωρίας». Η σωματική τιμωρία, αυτό που πολλοί ονομάζουν «το ξύλο», αποτελεί σοβαρή παραβίαση των δικαιωμάτων του παιδιού. Παλιότερα, αρκετοί πίστευαν ότι το ξύλο βοηθά το παιδί να «συμμορφωθεί», όμως η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική:

• Πληγώνει την ψυχή: Προκαλεί στο παιδί ντροπή, πόνο και ταπείνωση.
• Δεν διδάσκει: Το παιδί δεν καταλαβαίνει το λάθος του, απλώς φοβάται την τιμωρία.
• Δημιουργεί βία: Τα παιδιά που μεγαλώνουν μέσα στη βία μαθαίνουν να τη θεωρούν φυσιολογική και μπορεί να γίνουν και τα ίδια βίαια όταν μεγαλώσουν.
• Είναι παράνομο: Ο νόμος απαγορεύει τη χρήση βίας ως μέσο διαπαιδαγώγησης.

Γύρω από το θέμα αυτό υπάρχουν διαφορετικές οπτικές: το παιδί που δέχεται τη σωματική τιμωρία νιώθει πόνο και αδικία και χάνει την εμπιστοσύνη του στους μεγάλους· ο γονιός μερικές φορές νομίζει, λανθασμένα, ότι έτσι θα «μάθει» το παιδί, αλλά στην πραγματικότητα χάνει την εμπιστοσύνη του· ενώ οργανισμοί όπως η Unicef τονίζουν πως η βία κατά των παιδιών απαγορεύεται αυστηρά από τον νόμο, γιατί η βία γεννά βία και τα παιδιά που δέρνονται μαθαίνουν να λύνουν τα προβλήματά τους με τη βία.

🤝 Γιατί πρέπει να υπερασπιζόμαστε τα δικαιώματα

Τα δικαιώματα δεν προστατεύονται μόνα τους: χρειάζεται όλοι, μικροί και μεγάλοι, να τα γνωρίζουμε και να τα υπερασπιζόμαστε στην καθημερινή μας ζωή. Υπάρχουν περιπτώσεις γύρω μας όπου τα δικαιώματα αυτά παραβιάζονται, και είναι χρέος όλων μας να τα αναγνωρίζουμε και να μιλάμε γι' αυτά. Τα δικαιώματα του ανθρώπου είναι μια πολύτιμη κατάκτηση της ιστορίας, που κρατήθηκε ζωντανή χάρη στους αγώνες πολλών γενεών. Σήμερα προστατεύονται από την Οικουμενική Διακήρυξη για όλους τους ανθρώπους, ενώ ειδικά για τα παιδιά, η Διεθνής Σύμβαση εξασφαλίζει ότι θα μεγαλώνουν με αγάπη, φροντίδα και ασφάλεια.