Πρώτη γνωριμία με την Ελλάδα 🗺️
Η Ελλάδα είναι η χώρα μας, ένας τόπος με πλούσια ιστορία και ποικίλο φυσικό περιβάλλον: βουνά, πεδιάδες, νησιά και θάλασσες. Για να μπορούμε να τη μελετάμε και να την οργανώνουμε καλύτερα, τη χωρίζουμε σε μικρότερα κομμάτια που ονομάζονται γεωγραφικά διαμερίσματα. Κάθε διαμέρισμα έχει το δικό του σχήμα, τη δική του θέση στον χάρτη και τη δική του ιστορία.
Ο χάρτης και τα σύνορα των διαμερισμάτων 🗺️
Όταν κοιτάμε τον χάρτη της Ελλάδας, βλέπουμε κάποιες διακεκομμένες γραμμές, δηλαδή γραμμές φτιαγμένες από μικρές παύλες. Αυτές οι γραμμές δεν υπάρχουν πραγματικά πάνω στο έδαφος· τις σχεδιάζουμε στον χάρτη για να δείχνουμε τα όρια, τα σύνορα δηλαδή ανάμεσα σε ένα γεωγραφικό διαμέρισμα και στα γειτονικά του.
Ο χάρτης μάς δίνει πολλές χρήσιμες πληροφορίες:
- Πού βρίσκεται ακριβώς κάθε διαμέρισμα.
- Αν ανήκει στην ηπειρωτική Ελλάδα ή είναι νησιωτικό.
- Ποια διαμερίσματα είναι γειτονικά μεταξύ τους.
- Ποιες θάλασσες ή χώρες συνορεύουν με κάθε περιοχή.
Μπορούμε να φανταστούμε την Ελλάδα σαν μια μεγάλη πολυκατοικία: όπως η πολυκατοικία χωρίζεται σε διαμερίσματα όπου μένουν διαφορετικές οικογένειες, έτσι και η χώρα μας χωρίζεται σε δικά της «γεωγραφικά διαμερίσματα».
Η Ελλάδα χωρίζεται συνολικά σε εννέα γεωγραφικά διαμερίσματα: Θράκη, Μακεδονία, Ήπειρος, Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα, Πελοπόννησος, Νησιά Ιονίου Πελάγους, Νησιά Αιγαίου Πελάγους και Κρήτη.
Τα διαμερίσματα της ηπειρωτικής Ελλάδας (Βόρεια και Κεντρική) 🏔️
Ξεκινώντας από τον βορρά, συναντάμε πρώτα τη Θράκη, που απλώνεται ανάμεσα σε δύο ποτάμια: τον Νέστο στα δυτικά και τον Έβρο στα ανατολικά. Επειδή βρίσκεται στην άκρη της χώρας, δίπλα σε άλλες χώρες, είναι σαν σταυροδρόμι όπου πέρασαν πολλοί λαοί.
Δίπλα της βρίσκεται η Μακεδονία, το μεγαλύτερο γεωγραφικό διαμέρισμα. Το όνομά της προέρχεται από την αρχαία λέξη «μακεδνός» και σημαίνει «ψηλός» ή «μακρύς», ίσως επειδή οι κάτοικοί της ήταν ψηλόσωμοι ή επειδή έχει πολλά ψηλά βουνά. Εκεί γεννήθηκε ο Μέγας Αλέξανδρος, ένας από τους σημαντικότερους στρατηλάτες της ιστορίας.
Στα δυτικά βρίσκεται η Ήπειρος. Στην αρχαιότητα οι κάτοικοί της ονομάζονταν Σελλοί ή Ελλοί, και από αυτό το όνομα προήλθε αργότερα η λέξη «Έλληνες», με την οποία ονομάζουμε σήμερα όλους τους κατοίκους της χώρας μας.
Νοτιότερα απλώνεται η Θεσσαλία, μια μεγάλη πεδιάδα με ιδιαίτερη ιστορία: λέγεται πως στα πολύ παλιά χρόνια ήταν μια τεράστια λίμνη! Ένας σεισμός άνοιξε το Φαράγγι των Τεμπών, το νερό της λίμνης χύθηκε στη θάλασσα και έμεινε η εύφορη πεδιάδα που βλέπουμε σήμερα.
Πολλοί νομίζουν πως η λέξη «Έλληνες» συνδέεται με την Ελλάδα σαν χώρα, όμως στην πραγματικότητα προέρχεται από τους αρχαίους κατοίκους της Ηπείρου, τους Σελλούς ή Ελλούς!
Τα διαμερίσματα της ηπειρωτικής Ελλάδας (Νότια) 🏛️
Συνεχίζοντας νοτιότερα, φτάνουμε στη Στερεά Ελλάδα, που λέγεται και Ρούμελη. Εκεί βρίσκεται η Αθήνα, η πρωτεύουσα της χώρας μας, δηλαδή η πόλη όπου έχει την έδρα της η κυβέρνηση.
Στο πιο νότιο άκρο της ηπειρωτικής Ελλάδας βρίσκεται η Πελοπόννησος, που έχει σχήμα σαν φύλλο πλατάνου. Λέγεται και Μοριάς και πήρε το όνομά της από τον μυθικό βασιλιά Πέλοπα, σύμφωνα με την παράδοση.
Η Στερεά Ελλάδα και η Πελοπόννησος είναι και οι δύο ηπειρωτικά διαμερίσματα, όχι νησιά, παρόλο που η Πελοπόννησος βρέχεται από θάλασσα σχεδόν από παντού.
Τα νησιωτικά διαμερίσματα 🏝️
Η Ελλάδα έχει και τρία γεωγραφικά διαμερίσματα που αποτελούνται εξ ολοκλήρου από νησιά.
Τα Νησιά του Ιονίου Πελάγους ονομάζονται και Επτάνησα, γιατί αποτελούνται κυρίως από επτά μεγάλα νησιά. Στη Ζάκυνθο, ένα από αυτά, γεννήθηκε ο ποιητής Διονύσιος Σολωμός, που έγραψε τους στίχους του Εθνικού μας Ύμνου.
Τα Νησιά του Αιγαίου Πελάγους είναι πολλά και χωρίζονται σε μεγάλες ομάδες: τις Κυκλάδες, τα Δωδεκάνησα και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.
Τέλος, η Κρήτη είναι το μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας. Έχει πολύ σημαντική θέση, αφού βρίσκεται στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων: της Ευρώπης, της Ασίας και της Αφρικής.
Ο παρακάτω πίνακας συγκεντρώνει και τα εννέα γεωγραφικά διαμερίσματα με το πιο χαρακτηριστικό τους στοιχείο:
| Γεωγραφικό διαμέρισμα | Είδος | Κάτι που το χαρακτηρίζει |
|---|---|---|
| Θράκη | Ηπειρωτικό | Ανάμεσα σε Νέστο και Έβρο, σταυροδρόμι λαών |
| Μακεδονία | Ηπειρωτικό | Το μεγαλύτερο διαμέρισμα, γενέτειρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου |
| Ήπειρος | Ηπειρωτικό | Οι Σελλοί έδωσαν το όνομα «Έλληνες» |
| Θεσσαλία | Ηπειρωτικό | Παλιά λίμνη, άνοιξε με σεισμό το Φαράγγι των Τεμπών |
| Στερεά Ελλάδα | Ηπειρωτικό | Εκεί βρίσκεται η πρωτεύουσα, η Αθήνα |
| Πελοπόννησος | Ηπειρωτικό | Σχήμα φύλλου πλατάνου, ονομάζεται και Μοριάς |
| Νησιά Ιονίου Πελάγους | Νησιωτικό | Ονομάζονται Επτάνησα, γενέτειρα του Δ. Σολωμού |
| Νησιά Αιγαίου Πελάγους | Νησιωτικό | Κυκλάδες, Δωδεκάνησα, Ανατολικό Αιγαίο |
| Κρήτη | Νησιωτικό | Το μεγαλύτερο νησί, ανάμεσα σε τρεις ηπείρους |
Πώς εντοπίζουμε τον δικό μας τόπο 📍
Κάθε μαθητής μπορεί να βρει στον χάρτη σε ποιο γεωγραφικό διαμέρισμα κατοικεί ή ποια διαμερίσματα έχει επισκεφτεί. Για παράδειγμα, όποιος μένει στην Αθήνα κατοικεί στη Στερεά Ελλάδα, ενώ όποιος μένει στη Λάρισα κατοικεί στη Θεσσαλία. Όποιος επισκέφτηκε την Πάτρα ταξίδεψε στην Πελοπόννησο, όποιος επισκέφτηκε την Κέρκυρα ταξίδεψε στα Νησιά του Ιονίου Πελάγους και όποιος επισκέφτηκε τη Ρόδο ταξίδεψε στα Νησιά του Αιγαίου Πελάγους (στα Δωδεκάνησα).
Έτσι μαθαίνουμε να «διαβάζουμε» τον χάρτη της χώρας μας: να αναγνωρίζουμε τα διαμερίσματα, να θυμόμαστε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους και να καταλαβαίνουμε πώς συνδέεται ο κάθε τόπος με τη δική μας καθημερινή ζωή, τα ταξίδια και τις γνωριμίες μας.