Ο δευτερογενής τομέας στην Ελλάδα 🏭

Στον δευτερογενή τομέα της παραγωγής εντάσσονται η μεταποίηση (βιομηχανία, βιοτεχνία), η παραγωγή ενέργειας, οι εξορυκτικές δραστηριότητες και οι κατασκευές (οικοδόμηση κτιρίων, τεχνικά έργα κ.ά.). Ο δευτερογενής τομέας στη χώρα μας απασχολεί το 23% των εργαζομένων και εμφανίζει, χρόνο με τον χρόνο, πτωτική τάση, με αντίστοιχη αύξηση του τριτογενούς τομέα (τουρισμός κ.ά.).

Βιομηχανία - Βιοτεχνία

Η ανάπτυξη και η κατανομή της βιομηχανίας σε μια χώρα εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες. Όσον αφορά την Ελλάδα, αρκετοί από αυτούς τους παράγοντες ήταν επιβαρυντικοί για την ανάπτυξη της βιομηχανίας κατά τις προηγούμενες δεκαετίες.

Γιατί καθυστέρησε η ελληνική βιομηχανία

Ενδεικτικά, όσον αφορά τους ιστορικούς παράγοντες, όταν οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες (που σήμερα πλέον ανήκουν στις πιο αναπτυγμένες βιομηχανικά τόσο στην ήπειρό μας όσο και σε όλο τον πλανήτη) οργάνωναν τη βιομηχανία τους, οι Έλληνες άρχιζαν τον απελευθερωτικό τους αγώνα με μεγάλες θυσίες σε ανθρώπους και σε πόρους. Ωστόσο και μετά την ανεξαρτησία της χώρας, τα συνεχή εσωτερικά και εξωτερικά προβλήματα, καθώς και οι πόλεμοι, επιβράδυναν καθοριστικά τη βιομηχανική και την οικονομική της πρόοδο έως τα μέσα του 20ού αιώνα.

Εκτός από αυτό, ένα σύνολο άλλων παραγόντων καθυστέρησε αρκετά τη βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας:

• το ορεινό και δύσβατο έδαφος
• η ανυπαρξία αξιόλογων συγκοινωνιακών δικτύων
• η έλλειψη πηγών ενέργειας απαραίτητων για τα εργοστάσια, όπως ο άνθρακας ή το πετρέλαιο
• η απουσία τεχνογνωσίας και τεχνολογίας
• οι λιγοστές πρώτες ύλες, λόγω της περιορισμένης τότε αγροτικής παραγωγής

Από την άλλη πλευρά, οι παραπάνω παράγοντες συνέβαλαν στο να αναπτυχθεί η βιοτεχνία, η οποία ως παραγωγικός κλάδος έχει λιγότερες απαιτήσεις για να οργανωθεί και να λειτουργήσει σε σχέση με μια βιομηχανία. Για παράδειγμα, είναι πιο εύκολο για έναν αμπελοκαλλιεργητή να αξιοποιήσει τη λιγοστή του παραγωγή οργανώνοντας ένα μικρό παραδοσιακό οινοποιείο και εμφιαλωτήριο κρασιού, ή για έναν κατασκευαστή ειδών λαϊκής τέχνης να οργανώσει μια ανάλογη βιοτεχνική μονάδα σε ένα μικρό ορεινό χωριό.

Χαρακτηριστικά της ελληνικής μεταποίησης σήμερα

Ορισμένα από τα χαρακτηριστικά της μεταποίησης (βιομηχανίας-βιοτεχνίας) στη χώρα μας είναι σήμερα τα εξής:

• Έχουν αναπτυχθεί αρκετοί βιομηχανικοί κλάδοι, όμως η Ελλάδα δεν είναι βιομηχανική χώρα.
• Σε μεγάλο ποσοστό η βιομηχανική μας παραγωγή είναι συνδεδεμένη με την αγροτική παραγωγή, με αποτέλεσμα να κυριαρχούν οι μονάδες επεξεργασίας τροφίμων (με κυρίαρχη τη γαλακτοβιομηχανία) τόσο στο βιοτεχνικό όσο και στο βιομηχανικό επίπεδο. Άλλοι σημαντικοί μεταποιητικοί κλάδοι είναι η κλωστοϋφαντουργία, η ένδυση και η υπόδηση, η παρασκευή βασικών μετάλλων (σίδηρος, αλουμίνιο κ.ά.), η διύλιση πετρελαίου και η κατασκευή μεταλλικών προϊόντων και προϊόντων από ορυκτά.
• Οι περισσότερες παραγωγικές μονάδες απασχολούν μικρό αριθμό εργαζομένων και συχνά αποτελούν οικογενειακές επιχειρήσεις.
• Υπάρχει αδυναμία παραγωγής καινοτομίας: οι βιομηχανικές μονάδες σύγχρονων τεχνολογιών, καθώς και οι βαριές μεταλλουργικές βιομηχανίες (χαλυβουργία, αυτοκινητοβιομηχανία κτλ.), είναι λιγοστές.
• Επικρατεί μακρόχρονη στασιμότητα και τα τελευταία χρόνια συρρίκνωση του αριθμού των βιομηχανικών μονάδων, ενώ κάποιες μονάδες μεταφέρονται σε γειτονικές βαλκανικές χώρες. Συνέπεια είναι η μείωση της απασχόλησης στη βιομηχανία και η αύξηση της ανεργίας, γεγονός που επηρεάζει καθοριστικά τις τοπικές οικονομίες και γεννά κοινωνικά προβλήματα.
• Η βιομηχανική παραγωγή της χώρας χαρακτηρίζεται από χαμηλό βαθμό εξωστρέφειας, αφού κατευθύνεται κυρίως στην εσωτερική κατανάλωση, και μάλιστα στην αγορά των δύο μεγαλύτερων πόλεων —της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, όπου βρίσκονται και οι περισσότερες βιομηχανίες— ενώ σχετικά μικρό ποσοστό της παραγωγής κατευθύνεται σε εξαγωγές.
• Ο μεγαλύτερος αριθμός βιομηχανιών είναι συγκεντρωμένος κατά μήκος των μεγάλων οδικών αξόνων και δεν είναι ομοιόμορφα κατανεμημένος σε όλη τη χώρα. Ιδιαίτερα στα νησιά ο αριθμός των βιομηχανικών μονάδων είναι περιορισμένος.

Η παραγωγή ενέργειας, ο ορυκτός πλούτος και οι κατασκευές

Ο ορυκτός πλούτος της Ελλάδας

Ο ορυκτός πλούτος της Ελλάδας περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων:

• Λιγνίτη: κατέχουμε τη 2η θέση στην Ευρώπη σε παραγωγή και την 6η στον κόσμο.
• Βωξίτη, από τον οποίο παράγεται αλουμίνιο.
• Άλλα μεταλλικά ορυκτά, όπως χαλκό, σιδηρομεταλλεύματα και χρώμιο.
• Μη μεταλλικά ορυκτά, όπως μάρμαρο, καολίνη, θηραϊκή γη και μπεντονίτη.
• Λίγο πετρέλαιο.

Πώς παράγεται η ηλεκτρική ενέργεια

Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας βασίζεται σε μεγάλο ποσοστό στην καύση του λιγνίτη που εξορύσσουμε στη χώρα μας, καθώς και του πετρελαίου που εισάγουμε από άλλες χώρες. Δεύτερη σε ποσοστό πηγή ενέργειας είναι οι υδατοπτώσεις. Με φράγματα που έχουν κατασκευαστεί σε πολλά ποτάμια της χώρας μας (Αχελώος, Αλιάκμονας κ.ά.) συγκρατείται το νερό, το οποίο, πέφτοντας από ψηλά στα υδροηλεκτρικά εργοστάσια, παράγει ηλεκτρική ενέργεια. Η Ελλάδα ανήκει στις δέκα πρώτες χώρες της Ε.Ε. ως προς την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας.

Μικρή, αλλά αυξανόμενη, συμμετοχή στην παραγωγή ενέργειας έχουν οι ανανεώσιμες πηγές (ήλιος, άνεμος, γεωθερμία κ.ά.). Τα τελευταία χρόνια, για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών, εισάγεται στη χώρα μας φυσικό αέριο από τη Ρωσία και την Αλγερία.

Οι κατασκευές

Οι κατασκευές αποτελούν δυναμικό παραγωγικό κλάδο της ελληνικής οικονομίας. Το πρώτο μεγάλο τεχνικό έργο στη χώρα μας ήταν η διάνοιξη της Διώρυγας της Κορίνθου, έργο που ξεκίνησε το 1882 και ολοκληρώθηκε το 1893. Σήμερα τόσο η οικοδόμηση κατοικιών, ξενοδοχείων κτλ. όσο και τα οδικά κυρίως τεχνικά έργα απασχολούν σημαντικό ποσοστό εργαζομένων και συμβάλλουν στην οικονομική πρόοδο της χώρας.

Ορισμένα από τα πολλά μεγάλα έργα που πραγματοποιήθηκαν μετά το 1990 στη χώρα μας είναι η Εγνατία Οδός, η Αττική Οδός, η γέφυρα «Χαρίλαος Τρικούπης» στο Ρίο-Αντίρριο (η πρώτη στον κόσμο στο είδος της), οι σήραγγες της Κακιάς Σκάλας και της Εγνατίας, το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» και το μετρό της Αθήνας.

Επεκτείνω τις γνώσεις μου: Οι εξορυκτικές δραστηριότητες στο Λαύριο ⛏️

Το Λαύριο βρίσκεται στο νότιο άκρο της Αττικής, κοντά στο Σούνιο. Το υπέδαφός του αποτελεί μία από τις πλουσιότερες ορυκτολογικά περιοχές του πλανήτη! Η αξιοποίηση του πλούσιου σε μόλυβδο και άργυρο υπεδάφους φαίνεται να ξεκινά ήδη από το 3000 π.Χ., η συστηματική όμως εξόρυξη άρχισε γύρω στο 500 π.Χ., με την εγκαθίδρυση στην Αθήνα του δημοκρατικού πολιτεύματος από τον Κλεισθένη.

Γύρω στο 200 π.Χ. άρχισε η σταδιακή εγκατάλειψη των μεταλλείων, η οποία συνεχίστηκε μέχρι τα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα. Τότε το Λαύριο έγινε ένα από τα μεγαλύτερα μεταλλουργικά κέντρα στην Ευρώπη, απασχολώντας χιλιάδες εργάτες και αποτελώντας τη σημαντικότερη βιομηχανία της Ελλάδας εκείνη την εποχή. Το 1989 σταμάτησε οριστικά η εξόρυξη των κοιτασμάτων του Λαυρίου.