Η παραγωγή και η κατανάλωση ενέργειας στην Ευρώπη ⚡
Η παραγωγή και η κατανάλωση ενέργειας εντάσσονται στον δευτερογενή τομέα της παραγωγής. Η Ευρώπη χαρακτηρίζεται από μεγάλη ανάπτυξη της βιομηχανίας και των μεταφορών, καθώς και από εκμηχάνιση των αγροτικών δραστηριοτήτων σε μεγάλο βαθμό. Είναι επομένως φυσικό να έχει ιδιαίτερα αυξημένες ενεργειακές ανάγκες.
Ενέργεια και ιστορική ανάπτυξη 🏭
Η παρουσία και η επάρκεια ενεργειακών κοιτασμάτων καθορίζουν πολλές φορές την ανάπτυξη μιας χώρας. Είναι ενδεικτικό ότι οι χώρες που αναπτύχθηκαν βιομηχανικά πρώτες στην Ευρώπη ήταν αυτές που είχαν άφθονα κοιτάσματα άνθρακα, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο ή η Γερμανία.
Χώρες που δεν διέθεταν κοιτάσματα άνθρακα, όπως η Σουηδία ή η Ελβετία, καθυστέρησαν να αναπτυχθούν βιομηχανικά σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες της δυτικής Ευρώπης. Η βιομηχανική τους ανάπτυξη πραγματοποιήθηκε τον 20ό αιώνα, όταν αξιοποίησαν —χάρη στην πρόοδο της τεχνολογίας— τις υδατοπτώσεις για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ακόμα και σήμερα η Σουηδία και η Ελβετία καλύπτουν σημαντικό μέρος των ενεργειακών τους αναγκών με τα υδροηλεκτρικά φράγματα που έχουν κατασκευάσει στα ποτάμια τους.
Οι ενεργειακές πηγές 🔋
Οι ενεργειακές πηγές είναι πολλών ειδών. Ενέργεια μπορούμε να πάρουμε:
- Από τον ορυκτό άνθρακα (λιθάνθρακες και λιγνίτης).
- Από το πετρέλαιο και τα παράγωγά του (ντίζελ, βενζίνη κ.ά.).
- Από το φυσικό αέριο.
- Από πυρηνικούς σταθμούς.
- Από τον ήλιο (ηλιακή ενέργεια), τον αέρα (αιολική ενέργεια), τη θερμότητα της Γης (γεωθερμική ενέργεια) και άλλες ανανεώσιμες πηγές.
Τη μεγαλύτερη επιβάρυνση στο περιβάλλον, και κυρίως στην ατμόσφαιρα, προξενούν οι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί παραγωγής ενέργειας, οι οποίοι καίνε ορυκτούς άνθρακες, πετρέλαιο ή φυσικό αέριο (με κάπως μικρότερη συμμετοχή στη ρύπανση) και απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα αέρια του θερμοκηπίου και ουσίες που προκαλούν την όξινη βροχή. Επιπλέον, αυτές οι πηγές εξαντλούνται σταδιακά, κάτι που θα έχει δυσμενείς επιπτώσεις κυρίως στις αναπτυγμένες χώρες, αφού ο τεχνολογικός πολιτισμός και η βιομηχανική παραγωγή στηρίζονται σε μηχανήματα που τις καταναλώνουν.
Η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης 🛢️
Στην Ευρώπη υπάρχουν μεγάλα κοιτάσματα άνθρακα, όχι όμως και επαρκή κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, γεγονός που αναγκάζει αρκετές ευρωπαϊκές χώρες να κάνουν εισαγωγές από άλλες χώρες. Δύο ευρωπαϊκές χώρες αποτελούν μεγάλους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου: η Ρωσία (κοιτάσματα των Ουραλίων και της Κασπίας) και η Νορβηγία (κοιτάσματα της Βόρειας θάλασσας).
Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναγκάζονται να εισάγουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο τόσο από τις δύο αυτές χώρες, οι οποίες δεν ανήκουν στην Ε.Ε., όσο και από κράτη της Ασίας και της Αφρικής. Ενεργειακοί αγωγοί που ξεκινούν από τις χώρες-παραγωγούς και κατευθύνονται στις χώρες-καταναλωτές διασχίζουν την Ευρώπη μεταφέροντας τα πολύτιμα καύσιμα.
Οι χώρες που συμφωνούν να περνούν οι ενεργειακοί αγωγοί από το έδαφός τους αποκτούν στρατηγική σημασία σε σύγκριση με άλλες χώρες, αφού έχουν άμεση πρόσβαση στην ενέργεια που διέρχεται από τα σύνορά τους.
Ποιες πηγές χρησιμοποιεί κάθε χώρα 🗺️
Πέρα από τις εισαγόμενες πηγές ενέργειας, κάθε χώρα της Ευρώπης προσπαθεί να καλύψει τις ανάγκες της και με άλλες πηγές, όπως την ηλιακή, την αιολική και την πυρηνική:
| Πηγή ενέργειας | Χώρες που τη χρησιμοποιούν |
|---|---|
| Πυρηνική | Γαλλία, Βέλγιο, Γερμανία, Ελβετία, Σλοβενία, Λιθουανία, Φινλανδία, Σουηδία κ.ά. (συνολικά 18 κράτη της Ευρώπης) |
| Υδροηλεκτρική | Ελβετία, Ελλάδα, Σουηδία, Αυστρία, Ιταλία κ.ά. |
| Αιολική | Δανία, Ελλάδα κ.ά. |
| Γεωθερμική | Ισλανδία, Ιταλία κ.ά. |
Η κατανάλωση ενέργειας στην Ε.Ε. 💡
Οι τρεις σημαντικότεροι τομείς κατανάλωσης ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι, κατά σειρά:
- Η ηλεκτροπαραγωγή.
- Η βιομηχανία.
- Οι μεταφορές.
Το γεγονός ότι τα καυσαέρια από την καύση ορυκτών καυσίμων είναι ιδιαίτερα επιβαρυντικά για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία, σε συνδυασμό με το ότι οι ενεργειακοί πόροι προβλέπεται να εξαντληθούν σχετικά σύντομα, έχει αναγκάσει τους Ευρωπαίους ηγέτες να στραφούν στις ανανεώσιμες και λιγότερο ρυπογόνες πηγές ενέργειας, όπως η ηλιακή και η αιολική. Παράλληλα, η μείωση των αποθεμάτων ορυκτών καυσίμων έχει επαναφέρει στο προσκήνιο τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας από αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες κατασκευάζουν νέα πυρηνικά εργοστάσια, παρά τα ατυχήματα που κατά καιρούς έχουν συμβεί και το πρόβλημα των αποβλήτων τους.
Το φαινόμενο του θερμοκηπίου 🌡️
Κατά την καύση του πετρελαίου, του φυσικού αερίου, του άνθρακα, του ξύλου και του χαρτιού παράγονται διάφορα καυσαέρια. Το διοξείδιο του άνθρακα παράγεται σε μεγαλύτερη ποσότητα από όλα τα άλλα. Είναι αδρανές, δεν προκαλεί δηλητηρίαση ούτε ρύπανση, είναι άοσμο και άχρωμο, έχει όμως την ιδιότητα να δρα στην ατμόσφαιρα της Γης όπως περίπου το γυαλί ή το νάιλον σε ένα θερμοκήπιο: «φυλακίζει» τη θερμότητα στο εσωτερικό της.
Έτσι, όσο καίμε πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άνθρακα —για να παραγάγουμε ενέργεια, για να κινήσουμε μηχανές, για να μετακινηθούμε— επιβαρύνουμε όλο και περισσότερο την ατμόσφαιρα με διοξείδιο του άνθρακα, συμμετέχοντας στην επιδείνωση του φαινομένου του θερμοκηπίου.
Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή αύξηση της μέσης θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας, κάτι που αλλάζει το κλίμα. Η αλλαγή αυτή εκδηλώνεται με:
- Ακραία καιρικά φαινόμενα (ξηρασίες, έντονες βροχοπτώσεις, καύσωνες).
- Εξαφάνιση των αιώνιων χιονιών και των παγετώνων στα ψηλά όρη.
- Μείωση του πάχους του πάγου στον Βόρειο Πόλο.
- Σταδιακή άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Διεθνείς προσπάθειες αντιμετώπισης
Η παγκόσμια κοινότητα, για να αντιμετωπίσει την επιδείνωση του φαινομένου του θερμοκηπίου που προκαλεί την κλιματική αλλαγή, υιοθέτησε το 1997 το Πρωτόκολλο του Κιότο, το οποίο προβλέπει σταθεροποίηση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το πρωτόκολλο δεν το υπέγραψαν ορισμένες μεγάλες βιομηχανικές χώρες που συμμετέχουν καθοριστικά στην επιδείνωση του φαινομένου, ανάμεσά τους και οι Η.Π.Α.
Το 2007, στο Μπαλί της Ινδονησίας, πραγματοποιήθηκε νέα παγκόσμια συνδιάσκεψη για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής στον πλανήτη.