Η κτηνοτροφία, η αλιεία και οι υδατοκαλλιέργειες στην Ευρώπη 🐄🐟

Στην Ευρώπη, ο πρωτογενής τομέας δεν σταματά στη γεωργία. Η εκτροφή ζώων και η αλίευση ψαριών εξασφαλίζουν σημαντικό μέρος της τροφής και των προϊόντων που χρειάζονται οι κάτοικοι της ηπείρου μας, ενώ και εδώ η γεωγραφία —το κλίμα, το ανάγλυφο, η θάλασσα— καθορίζει τι εκτρέφεται ή αλιεύεται σε κάθε περιοχή.

Κτηνοτροφία: δύο μέθοδοι εκτροφής 🐂

Στην κτηνοτροφία, κλάδο του πρωτογενούς τομέα, οι μέθοδοι εκτροφής των ζώων είναι δύο:

• Εκτατική κτηνοτροφία (παραδοσιακή): η βόσκηση των ζώων στα λιβάδια, όταν τα ζώα είναι λίγα σε σχέση με τη διαθέσιμη γη. Οι δυνατότητες μιας περιοχής να καλύψει τις ανάγκες των ζώων σε τροφή και νερό, η μορφολογία της και το κλίμα καθορίζουν το είδος των ζώων που εκτρέφονται. Με αυτή τη μέθοδο εκτρέφονται βοοειδή, πρόβατα, αίγες, χοίροι και τάρανδοι σε πεδινά ή ορεινά βοσκοτόπια.
• Εντατική κτηνοτροφία (σταβλισμένη): ο εγκλεισμός των ζώων σε κτίρια, όταν οι εκτάσεις γης για βοσκή είναι περιορισμένες. Με αυτή τη μέθοδο εκτρέφονται χοίροι, πουλερικά και βοοειδή για παραγωγή γάλακτος. Πρόκειται για εκτροφή με την οποία παράγεται μεγαλύτερη ποσότητα κρέατος και άλλων προϊόντων σε μικρότερο χρονικό διάστημα σε σύγκριση με την εκτατική.

Γεωγραφική κατανομή της κτηνοτροφίας 🗺️

• Στη μεσογειακή ζώνη, εκεί όπου κυριαρχεί το ορεινό ανάγλυφο και το ξηρό, ζεστό κλίμα, εκτρέφονται με εκτατική κτηνοτροφία μικρόσωμα ζώα, ενώ στις λιγοστές πεδινές περιοχές με μεγάλης έκτασης βοσκότοπους και νερό εκτρέφονται μεγαλόσωμα ζώα. Η Ισπανία είναι η δεύτερη χώρα στην Ε.Ε. σε παραγωγή χοιρινού και αρνίσιου κρέατος, ενώ η Ελλάδα είναι η πρώτη σε παραγωγή κατσικίσιου κρέατος. Η Ιταλία, λόγω των πεδινών περιοχών του βορρά της, είναι η τρίτη χώρα στην Ε.Ε. στην παραγωγή βοδινού κρέατος.
• Στη νοτιοκεντρική ορεινή Ευρώπη (Ελβετία, Αυστρία κ.ά.) επικρατεί η εκτατική εκτροφή ζώων, η οποία απαιτεί την εποχική μεταφορά τους: το καλοκαίρι στα ορεινά βοσκοτόπια και τον χειμώνα στις πεδινές κοιλάδες σε στάβλους ή στάνες.
• Στη βορειοευρωπαϊκή και ρωσική πεδιάδα, στη ζώνη των μεικτών αγροτικών δραστηριοτήτων, η κτηνοτροφία ασκείται τόσο εκτατικά όσο και εντατικά. Η Γαλλία και η Γερμανία έχουν σημαντική κτηνοτροφική παραγωγή, ενώ η μικρής έκτασης Δανία, που εφάρμοσε πρώτη μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών (ήδη από τη δεκαετία του 1960) την εντατική εκτροφή χοίρων, είναι πρώτη σε εξαγωγές χοιρινού κρέατος.
• Στα βρετανικά νησιά, με το τραχύ κλίμα και τα μεγάλα ορεινά βοσκοτόπια, επικρατεί η εκτατική εκτροφή προβάτων με πυκνό τρίχωμα. Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι η πρώτη χώρα στην Ε.Ε. σε παραγωγή αρνίσιου κρέατος.
• Στο βόρειο τμήμα της Σκανδιναβίας εκτρέφονται με νομαδική κτηνοτροφία τάρανδοι, αφού το ψυχρό κλίμα είναι κατάλληλο για αυτά τα ζώα του ευρωπαϊκού βορρά.
• Σε μικρότερους πληθυσμούς και σε διάφορες περιοχές εκτρέφονται επίσης στρουθοκάμηλοι, πάπιες, κουνέλια, γαλοπούλες και άλογα, ενώ ασκείται και η μελισσοκομία.

Οι τρεις πρώτες χώρες της Ε.Ε. σε παραγωγή διάφορων κτηνοτροφικών προϊόντων το 2006

Αλιεία και υδατοκαλλιέργειες 🎣

Η αλιεία και οι υδατοκαλλιέργειες αποτελούν επίσης κλάδους του πρωτογενούς τομέα. Ο βορειοανατολικός Ατλαντικός Ωκεανός και ο νοτιοδυτικός Ειρηνικός Ωκεανός αποτελούν τις δύο περιοχές του πλανήτη με τη μεγαλύτερη παραγωγή αλιευμάτων. Είναι επομένως φυσικό, δεδομένου ότι πολύ λίγες ευρωπαϊκές χώρες δεν βρέχονται από θάλασσα, η αλιεία να είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένη στην Ευρώπη, κυρίως στον Ατλαντικό.

Η Μεσόγειος είναι μια μικρή κλειστή θάλασσα με μικρούς πληθυσμούς ψαριών. Έτσι, οι μεσογειακές χώρες, πέρα από την αλιεία, έχουν προσανατολιστεί στις υδατοκαλλιέργειες, και η παραγωγή ψαριών και οστρακοειδών στην περιοχή αυξάνεται συνεχώς. Η αλιεία, εκτός από τις θάλασσες, πραγματοποιείται και στις λίμνες και στα ποτάμια της Ευρώπης.

Η Ισλανδία, η Νορβηγία, η Ισπανία και η Δανία είναι χώρες με σημαντική αλιευτική παραγωγή. Ψάρια που αλιεύονται είναι η σαρδέλα, η ρέγκα, ο μπακαλιάρος και ο τόνος, ενώ ψάρια που εκτρέφονται είναι, μεταξύ άλλων, η τσιπούρα και το λαβράκι στη Μεσόγειο και ο σολομός στο Ηνωμένο Βασίλειο και στη Νορβηγία.

Ταξιδεύω στην Ισλανδία 🇮🇸

Η Ισλανδία είναι νησιωτική χώρα πάνω στην υποθαλάσσια ράχη του Ατλαντικού, εκεί όπου η λιθοσφαιρική πλάκα της Βόρειας Αμερικής απομακρύνεται από εκείνη της Ευρασίας και ανεβαίνει η λάβα στην επιφάνεια. Είναι η πιο νέα χώρα της Ευρώπης από γεωλογική άποψη, αφού η δημιουργία της χρονολογείται τα τελευταία 30 εκατομμύρια χρόνια. Αποικίστηκε γύρω στο 800 μ.Χ. από τους Βίκινγκς και διατηρεί σε μεγάλο βαθμό τη γλώσσα τους, ενώ είχε εθνικό κοινοβούλιο ήδη από το 1000 μ.Χ.

Χώρα με ελάχιστες καλλιεργήσιμες εκτάσεις, η Ισλανδία βρίσκεται λίγο κάτω από τον Αρκτικό Κύκλο, ενώ στο νότιο τμήμα της επηρεάζεται από το θερμό Ρεύμα του Κόλπου, που κάνει το κλίμα της σχετικά ήπιο. Έχει περισσότερα από 30 ενεργά ηφαίστεια, θερμοπίδακες (γκέιζερ), γεωθερμικά πεδία και παγετώνες —ο Βατναγιόκουντλ είναι ο μεγαλύτερος της Ευρώπης.

Οι επιπτώσεις της κτηνοτροφίας στο περιβάλλον 🌍

Τόσο η παραδοσιακή κτηνοτροφία (βόσκηση κοπαδιών σε ανοιχτούς βοσκότοπους) όσο και η πιο σύγχρονη (εγκλεισμός ζώων σε ειδικές μονάδες) προκαλούν διάφορα περιβαλλοντικά προβλήματα.

Στην παραδοσιακή κτηνοτροφία το σημαντικότερο πρόβλημα είναι η υπερβόσκηση των εδαφών όπου κινούνται τα κοπάδια. Αυτό οδηγεί σε αύξηση της διάβρωσης του εδάφους, με συνέπεια τη σταδιακή μετατροπή του σε άγονη περιοχή, δηλαδή στην ερημοποίησή του. Το φαινόμενο αυτό είναι έντονο σε περιοχές της νότιας Ευρώπης.

Στη σύγχρονη (σταβλισμένη) κτηνοτροφία τα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν είναι η αισθητική υποβάθμιση του περιβάλλοντος χώρου, η ρύπανση του νερού από τα ζωικά απόβλητα και η δυσοσμία στον αέρα.

Η αξιοποίηση των ζωικών αποβλήτων ως λίπασμα, ο βιολογικός καθαρισμός των υγρών λυμάτων από τις κτηνοτροφικές μονάδες και η εγκατάσταση συστημάτων εξαερισμού και αποχέτευσης είναι μερικά από τα μέτρα που βοηθούν στη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από την κτηνοτροφία. Η βιολογική κτηνοτροφία θεωρείται στις μέρες μας πιο φιλική για το περιβάλλον και τους καταναλωτές σε σχέση με τις άλλες μεθόδους εκτροφής ζώων.