Οι τομείς παραγωγής της ευρωπαϊκής οικονομίας 🌍

Κάθε φορά που αγοράζουμε ψωμί, ταξιδεύουμε με λεωφορείο ή επισκεπτόμαστε έναν γιατρό, συμμετέχουμε σε μια οικονομική δραστηριότητα. Όλες αυτές οι δραστηριότητες, σε κάθε χώρα του κόσμου, οργανώνονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες, τους τομείς παραγωγής: τον πρωτογενή, τον δευτερογενή και τον τριτογενή. Οι τρεις αυτοί τομείς δεν λειτουργούν μεμονωμένα, αλλά είναι στενά συνδεδεμένοι μεταξύ τους και ο ένας τροφοδοτεί τον άλλο.

Οι τρεις τομείς παραγωγής 🏭

Ο πρωτογενής τομέας αφορά την παραλαβή αγαθών απευθείας από τη φύση, χωρίς καμία ουσιαστική επεξεργασία. Τέτοια αγαθά είναι, για παράδειγμα, τα φρούτα, το γάλα, τα ξύλα, το μέλι, τα ψάρια και το κρέας. Στον πρωτογενή τομέα εντάσσονται η γεωργία, η κτηνοτροφία, η αλιεία και η δασοκομία. Τα ορυχεία αποτελούν μια ειδική περίπτωση, αφού ανάλογα με τη φύση της δραστηριότητας μπορούν να καταταχθούν είτε στον πρωτογενή είτε στον δευτερογενή τομέα.

Ο δευτερογενής τομέας αφορά την παραγωγή αγαθών που προέρχονται από τη μεταποίηση προϊόντων του πρωτογενούς τομέα. Το καθαρό μέταλλο που παίρνουμε από ένα μετάλλευμα, το τυρί ή το γιαούρτι που φτιάχνουμε από το γάλα, τα παπούτσια που κατασκευάζουμε από δέρμα ζώων είναι μερικά μόνο παραδείγματα. Στον δευτερογενή τομέα εντάσσονται η βιοτεχνία, η βιομηχανία και οι κατασκευές.

Ο τριτογενής τομέας δεν συνδέεται με την παραγωγή υλικών αγαθών, αλλά αφορά την εξυπηρέτηση αναγκών του ανθρώπου μέσω παροχής υπηρεσιών, όπως η νοσοκομειακή φροντίδα, οι νομικές συμβουλές ή η εκπαίδευση. Σε αυτόν τον τομέα εντάσσονται το εμπόριο, οι μεταφορές, οι επικοινωνίες, οι τραπεζικές συναλλαγές, ο τουρισμός, καθώς και η κρατική μέριμνα για αγαθά χρήσιμα στο κοινωνικό σύνολο, όπως η υγεία, η διοίκηση, η εκπαίδευση και η ασφάλεια.

Τομείς παραγωγής και ανάπτυξη μιας χώρας 📈

Οι τρεις τομείς της παραγωγής είναι φυσικά αλληλένδετοι και αλληλοτροφοδοτούμενοι, όμως το πώς κατανέμεται ο εργαζόμενος πληθυσμός ανάμεσά τους αποτελεί σημαντικό δείκτη για το πόσο αναπτυγμένη είναι μια χώρα.

Οι χώρες που έχουν μικρό ποσοστό εργαζομένων στον πρωτογενή τομέα και σημαντικό ποσοστό εργαζομένων στον τριτογενή τομέα θεωρούνται αναπτυγμένες. Αντίθετα, μια χώρα με μεγάλο ποσοστό εργαζομένων στον πρωτογενή τομέα θεωρείται ότι βρίσκεται ακόμη σε διαδικασία ανάπτυξης και κατατάσσεται στις αναπτυσσόμενες.

Η ανάπτυξη μιας χώρας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως:

• Το εύκρατο κλίμα.
• Το πλούσιο υπέδαφος.
• Η γειτνίαση με τη θάλασσα.
• Η επιστημονική και τεχνολογική ανάπτυξη.
• Η επάρκεια εργατικού δυναμικού.
• Οι εκτεταμένες πεδινές εκτάσεις.

Η Ευρώπη είναι μια ήπειρος που συγκεντρώνει πολλούς από τους παραπάνω παράγοντες. Είναι επομένως αναμενόμενο ότι τα περισσότερα από τα 46 κράτη στα οποία διαιρείται σήμερα ανήκουν στα πιο αναπτυγμένα του πλανήτη.

Η θέση της Ευρώπης στον κόσμο 🇪🇺

Στις αρχές του 20ού αιώνα η οικονομία της Ευρώπης κατείχε την πρώτη θέση στον κόσμο. Μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και την άνοδο της οικονομίας των Η.Π.Α., η ευρωπαϊκή οικονομία έχασε τα πρωτεία. Σήμερα όμως επανέρχεται δυναμικά, τόσο χάρη στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και χάρη σε οικονομίες κρατών όπως η Ρωσία, που είναι σημαντική βιομηχανική δύναμη με πλούσια κοιτάσματα φυσικού αερίου και πετρελαίου. Η Ε.Ε., έχοντας ως μέλη της τα 27 μόνο από τα 46 ευρωπαϊκά κράτη, αποτελεί πλέον τη δεύτερη αγροτική, τη δεύτερη βιομηχανική και την πρώτη εμπορική δύναμη στον κόσμο.

Πιο συγκεκριμένα, οι οικονομικές δραστηριότητες στην Ευρώπη προσδιορίζονται ως εξής:

• Ο πρωτογενής τομέας συμμετέχει με πολύ μικρό ποσοστό εργαζομένων, όμως η εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων και η χρήση μηχανημάτων προσφέρουν επάρκεια γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων, ώστε οι ευρωπαϊκές χώρες να πραγματοποιούν και σημαντικές εξαγωγές. Ο ορυκτός πλούτος της Ευρώπης περιλαμβάνει σιδηρομεταλλεύματα, φυσικό αέριο και πετρέλαιο.
• Ο δευτερογενής τομέας συμμετέχει με σημαντικό ποσοστό εργαζομένων και πολλές ευρωπαϊκές χώρες (Γερμανία, Ρωσία, Ιταλία κ.ά.) αποτελούν μεγάλες βιομηχανικές δυνάμεις. Άλλωστε, η πρώτη βιομηχανία στην ανθρώπινη ιστορία δημιουργήθηκε σε ευρωπαϊκό έδαφος πριν από 250 χρόνια, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, το ποσοστό των απασχολουμένων στον δευτερογενή τομέα στην Ευρώπη σταδιακά συρρικνώνεται, καθώς νέες βιομηχανικές δυνάμεις (Κίνα, Ινδία κ.ά.) εμφανίζονται δυναμικά.
• Ο τριτογενής τομέας είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένος στις χώρες της Ευρώπης. Τράπεζες, εμπόριο, τουρισμός, μεταφορές (π.χ. ναυτιλία) και επικοινωνίες κυριαρχούν στην ευρωπαϊκή οικονομία. Χώρες όπως η Ισπανία, η Γαλλία και η Ελβετία δέχονται δεκάδες εκατομμύρια τουρίστες κάθε χρόνο, με τεράστια οικονομικά οφέλη. Σταδιακά ο τριτογενής τομέας διογκώνεται σε βάρος των δύο άλλων τομέων.

Η περίπτωση της Ελλάδας 🇬🇷

Η Ελλάδα αποτελεί στις μέρες μας μία από τις πιο αναπτυγμένες χώρες του κόσμου. Μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες (1950-1960) ήταν μια φτωχή χώρα, στην οικονομία της οποίας κυριαρχούσε ο πρωτογενής τομέας. Οι βιομηχανικές μονάδες ήταν λιγοστές και διάσπαρτες, ενώ το εθνικό εισόδημα ενισχυόταν κυρίως από τη ναυτιλία και τη μετανάστευση.

Σήμερα, χάρη στη διαρκή αύξηση του τουρισμού αλλά και στην ισχυρή παρουσία της ναυτιλίας, παραδοσιακής δραστηριότητας των Ελλήνων, ο τριτογενής τομέας υπερτερεί σημαντικά σε σχέση με τους άλλους δύο, ενώ η συμμετοχή του πρωτογενούς τομέα στην οικονομία της χώρας μειώνεται συνεχώς, χωρίς όμως αυτό να επηρεάζει την επάρκεια των αγαθών. Παράλληλα, υπάρχει σημαντική ελληνική βιομηχανική παρουσία στους τομείς των τροφίμων, των χημικών και της ένδυσης.

Πώς μετράμε την ανάπτυξη μιας χώρας; 💡

Για την κατάταξη διαφόρων χωρών σε σχέση με το στάδιο ανάπτυξής τους χρησιμοποιούνται κριτήρια που ονομάζονται δείκτες. Η κατάταξη μιας χώρας μπορεί να βασίζεται σε έναν μόνο δείκτη, μπορεί όμως να βασίζεται και σε συνδυασμό δεικτών, ώστε η κατάταξη να είναι όσο το δυνατόν εγκυρότερη.

Μερικοί από τους δείκτες που χρησιμοποιούνται είναι: το κατά κεφαλήν Α.Ε.Π., η ανισότητα στην πληρωμή ανδρών-γυναικών για την ίδια εργασία, το ποσοστό των αναλφάβητων, το ποσοστό των ανθρώπων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, ο αριθμός ευρεσιτεχνιών, η ημερήσια κατανάλωση θερμίδων ανά κάτοικο, το ποσοστό του εισοδήματος που καταναλώνεται για φαγητό και η παιδική θνησιμότητα.

Το κατά κεφαλήν Α.Ε.Π.

Το κατά κεφαλήν Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (Α.Ε.Π.), ή αλλιώς κατά κεφαλήν εισόδημα μιας χώρας, είναι ένας οικονομικός δείκτης που προκύπτει αν μετατρέψουμε σε χρήμα την αξία των αγαθών από όλες τις παραγωγικές δραστηριότητες της χώρας για ένα έτος και διαιρέσουμε το ποσό αυτό με τον αριθμό των κατοίκων της. Αποτελεί έναν μέσο όρο που δείχνει πόσα χρήματα θα έπαιρναν όλοι οι πολίτες της χώρας αν δεν υπήρχε καμία διαφοροποίηση στη μοιρασιά.

Κατά κεφαλήν Α.Ε.Π. και κατανομή απασχόλησης στους τρεις τομείς της παραγωγής (στοιχεία 2006)

Ο Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης (Δ.Α.Α.)

Ο συνδυασμός τεσσάρων δεικτών —του κατά κεφαλήν Α.Ε.Π., του ποσοστού εγγράμματων ενηλίκων, του προσδόκιμου ορίου ζωής και του μέσου όρου ετών εκπαίδευσης— συγκροτεί τον Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης (Δ.Α.Α.), ο οποίος στις μέρες μας χρησιμοποιείται από διεθνείς οργανισμούς και τον Ο.Η.Ε.