Οι Βαλκανικές Χώρες 🌍

Η Βαλκανική Χερσόνησος είναι η ανατολικότερη από τις τρεις χερσονήσους της νότιας Ευρώπης και βρίσκεται στα όρια συνάντησης της ηπείρου μας με την Ασία. Είναι μια περιοχή με πλούσια ιστορία, έντονο ανάγλυφο και μεγάλη πολιτισμική ποικιλία.

Γεωγραφική θέση και όρια

Η χερσόνησος περιβρέχεται από θάλασσα στις περισσότερες πλευρές της:

• Ανατολικά: Μαύρη Θάλασσα (Εύξεινος Πόντος) και Θάλασσα του Μαρμαρά (Προποντίδα).
• Νοτιοανατολικά: Αιγαίο Πέλαγος.
• Νοτιοδυτικά: Ιόνιο Πέλαγος.
• Δυτικά: Αδριατική Θάλασσα, με τις γνωστές δαλματικές ακτές.

Στα βόρεια, η χερσόνησος συνδέεται με τον ηπειρωτικό κορμό της Ευρώπης σε μήκος περίπου 1.200 χιλιομέτρων, αλλά εκεί τα όρια είναι σχετικά ακαθόριστα, αφού δεν υπάρχει ένα σαφές γεωμορφολογικό διαχωριστικό χαρακτηριστικό (όπως, για παράδειγμα, τα Πυρηναία στην Ιβηρική Χερσόνησο). Έτσι τα βόρεια σύνορα καθορίζονται συμβατικά και θεωρείται γενικά ότι ακολουθούν τη γραμμή των ποταμών Σάβου και Δούναβη. Το όριο αυτό δικαιολογείται και ιστορικά, αφού η περιοχή που περικλείει αποτελούσε το ευρωπαϊκό τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από τα τέλη του 15ου έως τον 19ο αιώνα.

Το φυσικό περιβάλλον των Βαλκανίων

Η Βαλκανική είναι ορεινή χερσόνησος, με πλούσιο κατακόρυφο διαμελισμό. Πήρε την ονομασία της από τη μεγάλη οροσειρά που βρίσκεται στη Βουλγαρία, τα Βαλκάνια (Αίμος). Άλλες σημαντικές οροσειρές της χερσονήσου είναι οι Δειναρικές Άλπεις, η Πίνδος και η Ροδόπη, ενώ στο βόρειο τμήμα της εκτείνονται τα Καρπάθια. Οι πεδιάδες είναι σχετικά λίγες, με σημαντικότερη την πεδιάδα της Βλαχίας, κατά μήκος της ροής του Δούναβη, στα σύνορα Βουλγαρίας-Ρουμανίας.

Πλούσιος είναι επίσης ο οριζόντιος διαμελισμός της χερσονήσου, που περιλαμβάνει χιλιάδες νησιά στο Αιγαίο, στο Ιόνιο και στην Αδριατική.

Οι χώρες της Βαλκανικής Χερσονήσου

Στη Βαλκανική Χερσόνησο βρίσκονται οι εξής χώρες:

Τα χαρακτηριστικά των κατοίκων

Μελετώντας σχετικούς χάρτες και στατιστικά στοιχεία, διαπιστώνουμε τα εξής:

• Πληθυσμός: Οι βαλκανικές χώρες είναι γενικά μικρές σε έκταση και πληθυσμό, και πιο αραιοκατοικημένες σε σχέση με τις χώρες της δυτικής Ευρώπης. Οι περισσότερες αντιμετωπίζουν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, δημογραφικό πρόβλημα — εξαιρούνται η Αλβανία και η Τουρκία.
• Ανομοιομορφία: Υπάρχει μεγάλη εθνική, γλωσσική και θρησκευτική ποικιλία στα Βαλκάνια, μεγαλύτερη απ' ό,τι στις άλλες χερσονήσους της Ευρώπης.
  • Γλώσσες: Οι γλώσσες αρκετών βαλκανικών χωρών ανήκουν στη σλαβική οικογένεια, υπάρχουν όμως και αρκετές διαφορετικές εθνικές γλώσσες, όπως η ελληνική, η αλβανική, η τουρκική και η ρουμανική.
  • Θρησκεία: Στις έξι από τις βαλκανικές χώρες επικρατεί η Ορθοδοξία. Εδώ βρίσκονται επίσης οι μόνες ευρωπαϊκές χώρες όπου επικρατεί ο Μωαμεθανισμός (Τουρκία, Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη). Στις βορειοδυτικές βαλκανικές χώρες, πιο κοντά στον ηπειρωτικό κορμό της Ευρώπης, επικρατεί ο Καθολικισμός (Κροατία, Σλοβενία).
• Οικονομία: Η οικονομία αρκετών βαλκανικών χωρών είναι λιγότερο αναπτυγμένη από αυτήν των χωρών της δυτικής Ευρώπης, με αποτέλεσμα το κατά κεφαλήν Α.Ε.Π. των βαλκανικών λαών να απέχει σημαντικά από αυτό των Δυτικοευρωπαίων. Εξαίρεση αποτελούν η Ελλάδα και η Σλοβενία.

Οι παράγοντες που διαμόρφωσαν τα χαρακτηριστικά αυτά

Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των παραπάνω χαρακτηριστικών των βαλκανικών χωρών έχουν παίξει πολλοί παράγοντες:

• Η στρατηγική θέση της χερσονήσου. Στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης και πολύ κοντά στην Ασία και στην Αφρική, τα Βαλκάνια αποτέλεσαν πέρασμα κατά τις μετακινήσεις πολλών λαών στην περιοχή (Σλάβοι, Τούρκοι κ.ά.).
• Η συγκέντρωση πολλών εθνοτήτων σε έναν περιορισμένο γεωγραφικά χώρο.
• Η ορεινή γεωμορφολογία. Το ανάγλυφο είναι κυρίως ορεινό, με λιγοστές πεδινές καλλιεργούμενες εκτάσεις και λίγα μόνο περάσματα ανάμεσα στα ψηλά βουνά (π.χ. η κοιλάδα του Αξιού στα σύνορα Ελλάδας-Βόρειας Μακεδονίας). Έτσι, οι γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες δεν ήταν παλαιότερα αρκετά παραγωγικές, όπως σε άλλες περιοχές της Ευρώπης όπου κυριαρχούν οι πεδιάδες (π.χ. Ολλανδία, Γαλλία). Το ανάγλυφο καθορίζει και σήμερα την κατανομή του πληθυσμού, αφού οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν στις κοιλάδες των ποταμών και στις μικρές πεδινές εκτάσεις, ενώ τα ορεινά είναι αραιοκατοικημένα.
• Τα ιστορικά γεγονότα των τελευταίων 200 ετών. Κατά τον 19ο αιώνα οι περισσότεροι βαλκανικοί λαοί, ανάμεσά τους και οι Έλληνες, απέκτησαν με αιματηρούς απελευθερωτικούς πολέμους την ανεξαρτησία τους από τον τουρκικό ζυγό. Κατά τον 20ό αιώνα οι κάτοικοι της χερσονήσου υπέφεραν από δύο βαλκανικούς και δύο παγκόσμιους πολέμους.

• Τα κοινωνικά-πολιτικά γεγονότα των τελευταίων 60 ετών. Από τη λήξη του Β' Παγκόσμιου Πολέμου, το 1945, έως το 1990, οι βαλκανικές χώρες ήταν ενταγμένες σε αντίπαλους στρατιωτικούς συνασπισμούς, με αποτέλεσμα στις σχέσεις τους να επικρατεί κλίμα καχυποψίας. Η κατάρρευση, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, των καθεστώτων που επικρατούσαν έως τότε σε αρκετές χώρες της περιοχής (Βουλγαρία, Ρουμανία, Αλβανία) προκάλεσε σοβαρή πτώση του βιοτικού επιπέδου και ανάγκασε πολλούς κατοίκους τους να μεταναστεύσουν.

Η ελληνική παρουσία στα Βαλκάνια

Η ελληνική παρουσία στα Βαλκάνια υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική ήδη από την αρχαιότητα. Έλληνες αποίκισαν από τον 8ο π.Χ. αιώνα αρκετά σημεία των δυτικών παραλίων της Μαύρης Θάλασσας (Ίστρος, Μεσημβρία κ.ά.) και της Αδριατικής (Επίδαμνος, Απολλωνία κ.ά.), μεταφέροντας μαζί με τις εμπορικές δραστηριότητες και τον ελληνικό πολιτισμό στην περιοχή.

Σήμερα η Ελλάδα είναι η ισχυρότερη οικονομικά χώρα της χερσονήσου και αποτελεί το παλαιότερο βαλκανικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Άλλες βαλκανικές χώρες που ανήκουν στην Ε.Ε. είναι η Σλοβενία, που εντάχθηκε το 2004, καθώς και η Βουλγαρία και η Ρουμανία, που εντάχθηκαν το 2007. Βασικός στόχος όσων βαλκανικών χωρών δε συμμετέχουν ήδη στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι η ένταξή τους σε αυτήν.

Ο Έβρος: ο μεγάλος βαλκανικός ποταμός που ενώνει τρεις χώρες 🌊

Ο ποταμός Έβρος έχει τρία ονόματα, ανάλογα με τη χώρα: Έβρος στα ελληνικά, Μαρίτσα στα βουλγαρικά και Μέριτς στα τουρκικά.

• Πηγές: Πηγάζει από την οροσειρά Ρίλα της Βουλγαρίας, όπου βρίσκεται η ψηλότερη κορυφή των Βαλκανίων, η Μουσαλά (2.925 μέτρα).
• Διαδρομή: Κυλά αρχικά προς τα ανατολικά, μέσα σε μια χαμηλή κοιλάδα μήκους περίπου 200 χιλιομέτρων, και μετά στρίβει νοτιοανατολικά, φτάνοντας κοντά στο ελληνικό χωριό Ορμένιο. Για 15 χιλιόμετρα αποτελεί το σύνορό μας με τη Βουλγαρία, ενώ στη συνέχεια, στρεφόμενος νότια, αποτελεί το σύνορό μας με την Τουρκία για 215 χιλιόμετρα, πριν εκβάλει στο Θρακικό Πέλαγος, όπου σχηματίζει ένα Δέλτα εκπληκτικής ομορφιάς.
• Πόλεις στις όχθες του: Στις όχθες του Έβρου βρίσκονται πολλές γνωστές πόλεις, όπως η Φιλιππούπολη (Πλόβντιβ), το Διδυμότειχο (παλαιά πρωτεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας), το Σουφλί και η Νέα Ορεστιάδα.
• Παραπόταμοι: Ο Τούντζας στη Βουλγαρία, ο Άρδας στην Ελλάδα και ο Εργίνης στην Τουρκία.