Η διοικητική διαίρεση της Ελλάδας 🇬🇷

Οι γεωγράφοι διαιρούν τον χώρο σε τμήματα, τα οποία ονομάζουν περιφέρειες, γιατί αυτή η διαίρεση διευκολύνει το επιστημονικό τους έργο. Στη γεωγραφία, μια περιφέρεια είναι ένα τμήμα του χώρου που έχει τρία βασικά χαρακτηριστικά.

Μελετώ στο σπίτι 🏠

Τι είναι μια γεωγραφική περιφέρεια

Μια περιοχή θεωρείται περιφέρεια όταν:

• Παρουσιάζει σχετική ομοιομορφία σε όλη της την έκταση, ως προς το κλίμα, το ανάγλυφο, τις οικονομικές δραστηριότητες των κατοίκων κ.ά. Τα Ιόνια Νησιά, για παράδειγμα, μπορούν να θεωρηθούν περιφέρεια, γιατί βρίσκονται στο ίδιο πέλαγος, έχουν παρόμοιο κλίμα και οι κάτοικοί τους ασχολούνται με παρόμοιες οικονομικές δραστηριότητες, όπως ο τουρισμός.
• Ξεχωρίζει από τις γειτονικές περιοχές ως προς διάφορα χαρακτηριστικά. Στη δυτική Μακεδονία, για παράδειγμα, αναπτύσσονται διαφορετικές οικονομικές δραστηριότητες (κτηνοτροφία, χειμερινός τουρισμός σε χιονοδρομικά κέντρα, οικοτουρισμός, εξόρυξη λιγνίτη και παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας) σε σχέση με το νότιο Αιγαίο (τουρισμός το καλοκαίρι, ναυτιλία).
• Παρουσιάζει εσωτερική συνοχή. Στην Κρήτη, για παράδειγμα, οι κάτοικοι έχουν κοινά πολιτιστικά στοιχεία —γλωσσικούς ιδιωματισμούς, έθιμα, μουσική— και παρόμοιες επαγγελματικές ασχολίες, όπως η γεωργία, η κτηνοτροφία και ο τουρισμός.

Επειδή οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν διαφορετικά προβλήματα ανάλογα με την περιοχή όπου ζουν, η διαίρεση της χώρας σε περιφέρειες διευκολύνει και τη διοίκησή της. Η δυτική Μακεδονία, για παράδειγμα, είναι πολύ ορεινή, με λιγοστά καλλιεργήσιμα εδάφη, δύσκολες συγκοινωνίες, μικρές πόλεις και περιορισμένη βιομηχανία. Αντίθετα, η κεντρική Μακεδονία είναι πεδινή, με πολλές καλλιεργήσιμες εκτάσεις, αρκετές πόλεις με σημαντικό πληθυσμό, καλό οδικό δίκτυο και σημαντική βιομηχανική ανάπτυξη. Στις Κυκλάδες, ένα πολύ σοβαρό ζήτημα μπορεί να είναι η ρύθμιση της τακτικής ακτοπλοϊκής σύνδεσης όλων των νησιών, ενώ στην Αττική η αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Οι 13 διοικητικές περιφέρειες της Ελλάδας

Για την καλύτερη διοίκηση των διάφορων περιοχών της, η Ελλάδα έχει διαιρεθεί σε 13 διοικητικές περιφέρειες, με κριτήρια οικονομικά, κοινωνικά, αναπτυξιακά κ.ά. Κάθε περιφέρεια διοικείται από τον γραμματέα της περιφέρειας ή περιφερειάρχη, που διορίζεται από το κράτος, ενώ μια πόλη της περιφέρειας ορίζεται ως έδρα της. Το κράτος φροντίζει ώστε τα έργα που πραγματοποιούνται στις διάφορες περιφέρειες να εντάσσονται στους γενικότερους στόχους και στο αναπτυξιακό σχέδιο της χώρας.

Γεωγραφικά διαμερίσματα: μια διαφορετική διαίρεση

Για ιστορικούς και γεωγραφικούς λόγους, η χώρα μας έχει διαιρεθεί επίσης σε 9 γεωγραφικά διαμερίσματα. Τα όρια των γεωγραφικών διαμερισμάτων δεν συμπίπτουν πάντα με τα όρια των διοικητικών περιφερειών — κάτι αναμενόμενο, αφού η κάθε διαίρεση έχει γίνει με διαφορετικά κριτήρια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το γεωγραφικό διαμέρισμα της Μακεδονίας, το οποίο μοιράζεται σε τρεις διοικητικές περιφέρειες: την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, την Κεντρική Μακεδονία και τη Δυτική Μακεδονία.

Νομοί, δήμοι και κοινότητες

Εκτός από τις 13 διοικητικές περιφέρειες, για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση τοπικών ζητημάτων, η Ελλάδα διαιρείται διοικητικά σε:

• 51 νομούς — μικρότερα τμήματα των περιφερειών. Κάθε νομός διοικείται από τον νομάρχη, που εκλέγεται από τους πολίτες του νομού. Η περιφέρεια Αττικής, για παράδειγμα, διαιρείται σε τέσσερις νομαρχίες: Αθηνών, Πειραιώς, Ανατολικής Αττικής και Δυτικής Αττικής.
• 914 δήμους και 120 κοινότητες, τους λεγόμενους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.). Κάθε δήμος ή κοινότητα διοικείται από τον δήμαρχο ή τον κοινοτάρχη αντίστοιχα, που εκλέγεται από τους κατοίκους του.
• Μία αυτοδιοικούμενη περιοχή, το Άγιο Όρος, με ιδιαίτερο διοικητικό καθεστώς.

Η ιεραρχία της αυτοδιοίκησης

Οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των κατοίκων της χώρας:

• Δήμοι ή κοινότητες (Πρωτοβάθμια Αυτοδιοίκηση): Επιλύουν ζητήματα τοπικής εμβέλειας, όπως η αποκομιδή απορριμμάτων ενός δήμου, η επισκευή του τοπικού οδικού δικτύου ή η συντήρηση σχολικών κτιρίων.
• Νομαρχίες (Δευτεροβάθμια Αυτοδιοίκηση): Αντιμετωπίζουν προβλήματα που αφορούν ταυτόχρονα πολλούς δήμους του ίδιου νομού και απαιτούν μεγαλύτερα έργα, όπως η επισκευή ενός οδικού άξονα που ενώνει δύο πόλεις ή η δημιουργία χώρου υγειονομικής ταφής απορριμμάτων για όλους τους δήμους ενός νομού.
• Περιφέρειες: Έχουν την ευθύνη λήψης αποφάσεων και υλοποίησής τους για θέματα που αφορούν κατοίκους ευρύτερων περιοχών, με περισσότερους από έναν νομό, όπως η κατασκευή μεγάλων αρδευτικών συστημάτων ή μεγάλων οδικών αξόνων.

Υπάρχει, δηλαδή, μια σαφής ιεραρχία, από τους Ο.Τ.Α. μέχρι τις διοικητικές περιφέρειες, που διευκολύνει τη διοίκηση ολόκληρης της χώρας.

Επεκτείνω τις γνώσεις μου 💡

Το «σχέδιο Καποδίστριας»

Η πατρίδα μας διαιρέθηκε σε 900 δήμους και 133 κοινότητες με νόμο που ψήφισε η Βουλή των Ελλήνων το 1997, ο οποίος άρχισε να ισχύει από τις αρχές του 1998. Με την εφαρμογή του νόμου συγχωνεύτηκαν εκατοντάδες κοινότητες σε όλη τη χώρα και δημιουργήθηκαν νέοι δήμοι.

Η ρύθμιση αυτή έμεινε γνωστή ως «σχέδιο Καποδίστριας», προς τιμήν του Ιωάννη Καποδίστρια, ο οποίος έθεσε τις βάσεις του θεσμού της αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα, καθιερώνοντας με νόμο το σύστημα ενιαίας διαίρεσης της χώρας σε δήμους. Έτσι, συνέδεσε τον θεσμό της αιρετής τοπικής αυτοδιοίκησης με το παραδοσιακό σύστημα διοίκησης των τοπικών κοινοτήτων που ίσχυε ως τότε, τις δημογεροντίες. Το «σχέδιο Καποδίστριας» ήταν κατεξοχήν αναπτυξιακό έργο, αφού συνένωσε τις δυνάμεις και τις οικονομίες πολλών οικισμών, ώστε να πετύχουν καλύτερα αποτελέσματα σε όλους τους τομείς.