Η Ευρωπαϊκή Ένωση 🇪🇺

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) είναι μια οικογένεια ευρωπαϊκών δημοκρατικών κρατών που έχουν δεσμευτεί να συνεργάζονται για την ειρήνη και την ευημερία. Η Ε.Ε. δεν είναι κράτος που επιδιώκει να αντικαταστήσει τα υπάρχοντα κράτη-μέλη της, ούτε είναι απλώς ένας οργανισμός διεθνούς συνεργασίας, όπως τόσοι άλλοι. Είναι κάτι μοναδικό: τα κράτη-μέλη της έχουν δημιουργήσει κοινά θεσμικά όργανα, στα οποία παραχωρούν ορισμένες από τις εξουσίες τους, ώστε να μπορούν να λαμβάνονται δημοκρατικές αποφάσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο για θέματα κοινού ενδιαφέροντος.

Μελετώ στο σπίτι 🏠

Πώς γεννήθηκε η ιδέα της ένωσης

Επί αιώνες η Ευρώπη υπήρξε θέατρο συχνών και αιματηρών πολέμων. Αποκορύφωμα αυτών των συγκρούσεων ήταν ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος (1939-1945), που συντάραξε την Ευρώπη και ολόκληρο τον κόσμο, αφήνοντας πίσω του οικονομικά καταστραμμένες χώρες και εκατομμύρια νεκρούς. Μέσα από αυτή την καταστροφή γεννήθηκε σε αρκετούς Ευρωπαίους ηγέτες η πεποίθηση ότι ο μόνος τρόπος για να εξασφαλιστεί διαρκής ειρήνη ανάμεσα στις χώρες τους ήταν να ενωθούν οικονομικά και πολιτικά.

Από την Ε.Ο.Κ. στην Ε.Ε.: η ιστορική διαδρομή

• 25 Μαρτίου 1957: Έξι κράτη —η Γαλλία, η τότε Δυτική Γερμανία, η Ιταλία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και το Λουξεμβούργο— υπέγραψαν στη Ρώμη τη Συνθήκη της Ρώμης, ιδρύοντας την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (Ε.Ο.Κ.).
• 7 Φεβρουαρίου 1992: Στην ολλανδική πόλη Μάαστριχτ υπογράφηκε η ομώνυμη συνθήκη, με την οποία η Ε.Ο.Κ. μετονομάστηκε σε Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.). Η νέα Ένωση αποτέλεσε συνέχεια της Ε.Ο.Κ., αλλά με δύο νέους σημαντικούς τομείς κοινής δράσης: την Πολιτική Ένωση και την Οικονομική-Νομισματική Ένωση (Ο.Ν.Ε.).

Με συνεχείς διευρύνσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση, 50 χρόνια μετά την ίδρυσή της, αριθμούσε το 2007 27 κράτη-μέλη με 500 εκατομμύρια κατοίκους, ενώ 13 από τα 27 κράτη-μέλη της συμμετείχαν στη ζώνη του ευρώ, του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος.

Η Ελλάδα και η Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Ελλάδα, από τα πρώτα χρόνια ύπαρξης της Ε.Ο.Κ., και συγκεκριμένα από τις 8 Ιουνίου 1959, ζήτησε να συνδεθεί μαζί της. Η διαδικασία όμως πάγωσε για μεγάλο διάστημα, εξαιτίας και της επιβολής της στρατιωτικής δικτατορίας στην Ελλάδα (1967-1974). Η χώρα μας υπέβαλε αίτηση προσχώρησης στις 12 Ιουνίου 1975 και στις 28 Μαΐου 1979 υπογράφηκε η Πράξη Προσχώρησής της στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Η Ελλάδα εντάχθηκε τελικά από την 1η Ιανουαρίου 1981 ως το δέκατο μέλος. Είναι επίσης ένα από τα δώδεκα κράτη-μέλη που υπέγραψαν τη Συνθήκη του Μάαστριχτ για τη δημιουργία της Ε.Ε. Το 2004 εντάχθηκε στην Ένωση και η Κύπρος.

Τι είδους οργανισμός είναι η Ε.Ε.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ομοσπονδία, όπως οι Η.Π.Α., ούτε είναι απλώς ένας οργανισμός διακυβερνητικής συνεργασίας, όπως ο Ο.Η.Ε. Είναι μοναδική στον κόσμο: τα κράτη-μέλη της παραμένουν ανεξάρτητα, κυρίαρχα έθνη, αλλά συνενώνουν τμήμα της εθνικής τους κυριαρχίας, ώστε να αποκτήσουν από κοινού ισχύ και παγκόσμια επιρροή που κανένα κράτος-μέλος δεν θα μπορούσε να έχει μόνο του. Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ε.Ε. αποτελεί την πρώτη εμπορική και τη δεύτερη γεωργική και βιομηχανική δύναμη στον κόσμο.

Παρότι η Ε.Ε. δεν αποτελεί κρατική οντότητα, διαθέτει θεσμικά όργανα των οποίων οι αποφάσεις δεσμεύουν τόσο τα κράτη-μέλη όσο και τους πολίτες τους. Στους τομείς αρμοδιότητας της Ένωσης, η κοινοτική νομοθεσία υπερισχύει της εθνικής νομοθεσίας κάθε κράτους-μέλους.

Τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε.

Το ανώτατο όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το οποίο αποτελείται από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων των κρατών-μελών και συνεδριάζει συνήθως δύο φορές κάθε εξάμηνο. Κάθε κράτος-μέλος αναλαμβάνει εναλλάξ, ανά εξάμηνο, την προεδρία του Συμβουλίου.

Το σύνολο της νομοθεσίας και των πολιτικών της Ε.Ε. διαμορφώνεται κυρίως μέσα στο λεγόμενο «θεσμικό τρίγωνο», που αποτελείται από τρία βασικά όργανα:

1. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν): Είναι το κατεξοχήν υπερεθνικό όργανο της Ε.Ε. — ενσαρκώνει το κοινοτικό συμφέρον στο σύνολό του. Τα μέλη της, οι επίτροποι, διορίζονται για πενταετή θητεία. Από το 2004 προέρχεται ένας επίτροπος από κάθε κράτος-μέλος, ο οποίος αναλαμβάνει έναν συγκεκριμένο τομέα ευθύνης (π.χ. γεωργία, περιβάλλον, μεταφορές), χωρίς να εκπροσωπεί τη χώρα καταγωγής του αλλά συνολικά την Ένωση. Η Επιτροπή έχει το δικαίωμα να προτείνει νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία και είναι υπεύθυνη για την εφαρμογή των αποφάσεων του Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.
2. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Αντιπροσωπεύει τους πολίτες της Ένωσης και εκλέγεται απευθείας από αυτούς κάθε πέντε χρόνια.
3. Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Συμβούλιο Υπουργών): Αντιπροσωπεύει τα μεμονωμένα κράτη-μέλη. Σε αυτό συμμετέχει ένας αντιπρόσωπος από κάθε κράτος-μέλος, σε επίπεδο υπουργού, εξουσιοδοτημένος να δεσμεύει την κυβέρνησή του για το θέμα που συζητείται. Η σύνθεσή του αλλάζει ανάλογα με το θέμα της ημερήσιας διάταξης (π.χ. αλιεία, μεταφορές).

Πώς γίνεται ένας κοινοτικός νόμος

Η διαδικασία δημιουργίας και θέσπισης ενός κοινοτικού νόμου (κανονισμού ή οδηγίας) ακολουθεί συνήθως αυτά τα βήματα:

1. Η Επιτροπή, που έχει το δικαίωμα νομοθετικής πρωτοβουλίας, προτείνει το σχέδιο ενός νόμου.
2. Το Κοινοβούλιο το εξετάζει και ενδεχομένως το τροποποιεί.
3. Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης παίρνει την τελική απόφαση και εκδίδει τον νόμο.
4. Η Επιτροπή, ως θεματοφύλακας των συνθηκών και εκτελεστικό όργανο της Ένωσης, φροντίζει για την εφαρμογή των νόμων και των πολιτικών αποφάσεων.

Εκτός από τα παραπάνω, η Ε.Ε. διαθέτει και άλλα σημαντικά όργανα:

• το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, που εξασφαλίζει την τήρηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας,
• το Ελεγκτικό Συνέδριο, που ελέγχει τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων της Ένωσης,
• και άλλα όργανα, όπως η Επιτροπή των Περιφερειών, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής.

Οι υπηρεσίες των περισσότερων θεσμικών οργάνων της Ε.Ε. εδρεύουν στις Βρυξέλλες, στο Στρασβούργο και στο Λουξεμβούργο.

Επεκτείνω τις γνώσεις μου 💡

Τα σύμβολα της Ε.Ε.

• Η ευρωπαϊκή σημαία: Σε γαλάζιο φόντο απεικονίζονται 12 χρυσά αστέρια σε κύκλο. Ο κύκλος των 12 αστεριών συμβολίζει τα ιδανικά της τελειότητας, της πληρότητας και της ενότητας.
• Ο ευρωπαϊκός ύμνος: Η μελωδία προέρχεται από την Ένατη Συμφωνία, που συνέθεσε το 1823 ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν. Δεν αντικαθιστά τους εθνικούς ύμνους των κρατών-μελών, αλλά τιμά τις κοινές τους αξίες και την ενότητα μέσα από την ποικιλομορφία.
• Η Ημέρα της Ευρώπης, η 9η Μαΐου: Οι ιδέες πάνω στις οποίες βασίστηκε η σημερινή Ε.Ε. παρουσιάστηκαν πρώτη φορά στις 9 Μαΐου 1950, σε ομιλία του Γάλλου υπουργού Εξωτερικών Ρομπέρ Σουμάν. Γι' αυτό η 9η Μαΐου γιορτάζεται κάθε χρόνο ως «γενέθλια ημέρα» της Ε.Ε.
• Το έμβλημα «Ενωμένη στην πολυμορφία»: Χρησιμοποιείται από το 2000 και δηλώνει ότι, μέσω της Ε.Ε., οι Ευρωπαίοι πολίτες είναι ενωμένοι και εργάζονται από κοινού για την ειρήνη και την ευημερία, ενώ οι διαφορετικοί πολιτισμοί, οι παραδόσεις και οι γλώσσες αποτελούν θετικό στοιχείο για την ήπειρο.

Βρυξέλλες: η «πρωτεύουσα» της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Οι Βρυξέλλες, πρωτεύουσα του Βελγίου, αποτελούν την έδρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πολλές κοινοτικές υπηρεσίες εδρεύουν εκεί και χιλιάδες άνθρωποι από όλα τα κράτη-μέλη εργάζονται στα γραφεία της Ε.Ε., γεγονός που έχει κάνει την πόλη κέντρο της Ευρώπης. Οι Βρυξέλλες χτίστηκαν στις αρχές του Μεσαίωνα στις όχθες του ποταμού Σέν, παραποτάμου του Σκάλδη, και σήμερα έχουν πληθυσμό σχεδόν ένα εκατομμύριο κατοίκους. Αποτελούν σημαντικό συγκοινωνιακό, εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο, με πολλά αξιόλογα μουσεία, βιβλιοθήκες και πανεπιστήμιο. Ανάμεσα στα μνημεία της πόλης ξεχωρίζει το «Άτομο», που αποτελεί το έμβλημά της.