Τα βουνά και οι πεδιάδες της Ελλάδας 🏔️🌾

«Ο τόπος μας είναι κλειστός, όλο βουνά, που έχουν σκεπή το χαμηλό ουρανό νύχτα και μέρα...» έγραφε ο νομπελίστας ποιητής μας Γιώργος Σεφέρης. Οι στίχοι αυτοί περιγράφουν με ακρίβεια τη γεωγραφία της χώρας μας: η Ελλάδα είναι μια κατεξοχήν ορεινή χώρα, αφού το 80% της επιφάνειάς της καλύπτεται από βουνά. Τα βουνά αυτά δημιουργήθηκαν κυρίως από την Αλπική Πτύχωση, η οποία διαμόρφωσε το έντονο ανάγλυφο που βλέπουμε σήμερα.

Μελετώ στο σπίτι 🏠

Οι δύο μεγάλες οροσειρές της Ελλάδας

Δύο μεγάλες οροσειρές, η Πίνδος και η Ροδόπη, απλώνονται σχεδόν σε όλη τη χώρα. Τα βουνά στο δυτικό και το νότιο τμήμα της Ελλάδας συγκροτούν τις Ελληνίδες Οροσειρές, που αποτελούν συνέχεια των Δειναρικών Άλπεων.

Η Πίνδος: η ραχοκοκαλιά της ηπειρωτικής Ελλάδας

Η Πίνδος αποτελεί το τμήμα των Ελληνίδων Οροσειρών από τα ελληνοαλβανικά σύνορα μέχρι τον Κορινθιακό Κόλπο και χωρίζεται σε Βόρεια και Νότια Πίνδο. Εκτείνεται στο δυτικό τμήμα της χώρας, ακολουθώντας τις ακτές του Ιονίου, με κατεύθυνση ΒΔ-ΝΑ. Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για μία, αλλά για περισσότερες παράλληλες οροσειρές, σε μήκος περίπου 150 χιλιομέτρων και πλάτος περίπου 50 χιλιομέτρων.

Η ψηλότερη κορυφή της Πίνδου είναι ο Σμόλικας (2.637 μέτρα), το δεύτερο ψηλότερο βουνό της Ελλάδας, ενώ δεκάδες κορυφές της οροσειράς ξεπερνούν τα 2.000 μέτρα.

Η παρουσία της Πίνδου στο ανάγλυφο, στο κλίμα και στις δραστηριότητες των κατοίκων της χώρας μας είναι καθοριστική:

• Ανάγλυφο: Το πλάτος της ηπειρωτικής Ελλάδας είναι μικρό —δεν ξεπερνά πουθενά τα 250 χιλιόμετρα— οπότε η Πίνδος καλύπτει πολύ μεγάλο μέρος της χώρας, κάνοντας το έδαφος ορεινό, ιδίως στο δυτικό τμήμα. Αποτελεί, με τον όγκο της, φυσικό όριο ανάμεσα στη δυτική και την ανατολική Ελλάδα.
• Κλίμα: Ο ορεινός όγκος της Πίνδου αποτελεί και κλιματικό όριο ανάμεσα στη δυτική και την ανατολική Ελλάδα, αφού καθορίζει τις βροχές που πέφτουν και τους ανέμους που πνέουν εκατέρωθέν της.
• Ποτάμια: Η Πίνδος δέχεται περισσότερες βροχές απ' ό,τι άλλες περιοχές της χώρας, γι' αυτό και από αυτήν ξεκινούν τα μεγαλύτερα ελληνικά ποτάμια. Καθορίζει επίσης ποια νερά θα καταλήξουν στο Ιόνιο και ποια στο Αιγαίο.
• Συγκοινωνίες: Η οροσειρά δεν αφήνει πολλές διαβάσεις ανάμεσα στα βουνά της, με αποτέλεσμα να δυσχεραίνονται οι συγκοινωνίες ανάμεσα στη δυτική και την ανατολική Ελλάδα. Οι δρόμοι ανεβαίνουν σε μεγάλο υψόμετρο και συχνά τον χειμώνα οι άσχημες καιρικές συνθήκες δυσκολεύουν τη διάβασή τους. Η διάβαση της Κατάρας, κοντά στο Μέτσοβο, σε υψόμετρο περίπου 1.700 μέτρων, συνδέει οδικά την Ήπειρο με τη Θεσσαλία, αλλά κλείνει συχνά τον χειμώνα από το χιόνι ή τον πάγο. Το πρόβλημα αυτό αντιμετωπίζεται σήμερα με την κατασκευή σηράγγων, όπως αυτές της Εγνατίας Οδού στην Ήπειρο ή η σήραγγα Αρτεμισίου στην Πελοπόννησο.

Η Ροδόπη

Η Ροδόπη είναι οροσειρά της νοτιοανατολικής Βαλκανικής Χερσονήσου και αποτελεί συνέχεια της οροσειράς του Αίμου. Εκτείνεται στη νότια Βουλγαρία και τη βορειοανατολική Ελλάδα, με κατεύθυνση Δ-Α, μήκος περίπου 200 χιλιομέτρων και πλάτος περίπου 100 χιλιομέτρων, αποτελώντας φυσικό σύνορο ανάμεσα στις δύο χώρες. Στην Ελλάδα χωρίζεται σε Δυτική και Ανατολική Ροδόπη, με μέγιστο υψόμετρο τα 1.827 μέτρα στο όρος Κούλα. Γεωλογικά, η Ροδόπη είναι μεγαλύτερης ηλικίας από την Πίνδο και πιο διαβρωμένη.

Ο Όλυμπος: το ψηλότερο βουνό που δεν ανήκει πουθενά

Ο Όλυμπος, με μέγιστο υψόμετρο 2.917 μέτρα, είναι το ψηλότερο ελληνικό βουνό. Δεν ανήκει σε καμία από τις δύο μεγάλες οροσειρές και βρίσκεται στα όρια της Θεσσαλίας με τη Μακεδονία. Χωρίζεται σε δύο μεγάλα τμήματα, τον Πάνω και τον Κάτω Όλυμπο. Ανάμεσα στις κορυφές του ξεχωρίζουν το Στεφάνι (ή θρόνος Διός), ο Μύτικας (η ψηλότερη κορυφή του) και ο Προφήτης Ηλίας.

Εκτός από τον Όλυμπο και τα επτά βουνά της Πίνδου, τη δεκάδα των ψηλότερων ελληνικών βουνών συμπληρώνουν ο Βόρας (ή Καϊμακτσαλάν, στη δυτική Μακεδονία) και η Ίδη (ή Ψηλορείτης, στην Κρήτη).

Ζωή στα βουνά: δυσκολίες και προσαρμογή

Επειδή τα περισσότερα ελληνικά βουνά είναι δύσβατα και πετρώδη, είναι κατάλληλα κυρίως για βοσκοτόπια. Η ανάγκη εξεύρεσης καλλιεργήσιμης γης οδήγησε παλαιότερα τους κατοίκους των ορεινών χωριών να δημιουργούν καλλιέργειες σε αναβαθμίδες ("πεζούλες") στις πλαγιές των βουνών.

Οι δύσκολες συνθήκες ζωής εξηγούν γιατί οι ορεινοί οικισμοί της χώρας μας είναι λιγοστοί σε σχέση με τους πεδινούς. Από την άλλη πλευρά, τα βουνά μας φιλοξενούν μερικά από τα πιο βαθιά φαράγγια και τα πιο εντυπωσιακά σπήλαια της Ευρώπης, ενώ πολλά αποτελούν πολύτιμους βιότοπους για ζώα και φυτά, γι' αυτό και έχουν ανακηρυχθεί προστατευόμενες περιοχές.

Τα τελευταία χρόνια, οι φυσικές ομορφιές των βουνών μας προσελκύουν όλο και περισσότερους επισκέπτες. Η δημιουργία χιονοδρομικών κέντρων και η ανάπτυξη του εναλλακτικού τουρισμού —πεζοπορία, ορειβασία, ποδηλασία βουνού, διαβίωση σε αγροκτήματα— δίνουν πλέον τη δυνατότητα οικονομικής άνθησης σε πολλές ορεινές περιοχές.

Οι πεδιάδες της Ελλάδας

Οι ελληνικές πεδιάδες είναι σχετικά μικρές και λίγες, όμως πολύ σημαντικές για την οικονομία της χώρας:

• Πεδιάδα Θεσσαλονίκης-Γιαννιτσών: Η μεγαλύτερη και πιο εύφορη πεδιάδα της Ελλάδας. Φτάνει μέχρι τις υπώρειες του Ολύμπου, των Πιερίων, του Βερμίου και του Πάικου, και διαρρέεται από τον Αλιάκμονα, τον Αξιό και μικρότερα ποτάμια, όπως ο Λουδίας και ο Γαλλικός.
• Θεσσαλική Πεδιάδα: Η δεύτερη σε μέγεθος και παραγωγικότητα πεδιάδα, που περιλαμβάνει τμήματα των τεσσάρων νομών της Θεσσαλίας και διαρρέεται από το ποτάμιο σύστημα του Πηνειού και των παραποτάμων του.

Επεκτείνω τις γνώσεις μου 🥾

Πεζοπορικά μονοπάτια στην Ελλάδα

Η ομορφιά των ελληνικών βουνών μπορεί κανείς να τη γνωρίσει από κοντά κάνοντας πεζοπορία σε επιλεγμένα μονοπάτια, ευρωπαϊκά και εθνικά, που διαθέτουν κατάλληλη σήμανση. Ο πεζοπόρος που θα τα ακολουθήσει θα περάσει μέσα από μαγευτικά ορεινά οικοσυστήματα, σπάνιους βιότοπους αλλά και αρχαιολογικούς χώρους με μεγάλη ιστορική και πολιτιστική σημασία.

Ευρωπαϊκά μονοπάτια στη χώρα μας είναι το Ε4 και το Ε6, ενώ εθνικά είναι το 01, το 02, το 22 και άλλα. Τα ευρωπαϊκά μονοπάτια Ε4 και Ε6 διασχίζουν όλη την ορεινή Ελλάδα, από την Πίνδο μέχρι τη Σαμαριά και από την Ηγουμενίτσα μέχρι τη Σαμοθράκη.