Τα βουνά και οι πεδιάδες της Ευρώπης 🏔️🌾

Η Ευρώπη είναι μια ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς ιδιαίτερα έντονο ανάγλυφο. Κατά τα δύο τρίτα αποτελείται από πεδινές εκτάσεις, ενώ μόνο το ένα τρίτο της είναι ορεινό. Έτσι, από όλες τις ηπείρους της Γης, η Ευρώπη έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια της θάλασσας — μόλις 300 μέτρα.

Μελετώ στο σπίτι 🏠

Οι τρεις γεωμορφολογικές ζώνες της Ευρώπης

Παρατηρώντας τον γεωμορφολογικό χάρτη της Ευρώπης, διαπιστώνουμε ότι η ήπειρος αποτελείται από έναν κύριο ηπειρωτικό κορμό —πεδινό στο μεγαλύτερο τμήμα του, με κάποιες χαρακτηριστικές οροσειρές— ο οποίος στα βόρεια, στα δυτικά και στα νότια καταλήγει σε χερσονήσους, κυρίως ορεινές. Οι Άλπεις, με τα παρακλάδια τους στην Ιβηρική, την Ιταλική και τη Βαλκανική Χερσόνησο, αποτελούν τον κύριο ορεινό όγκο της ηπείρου.

Με κριτήριο το ανάγλυφο, μπορούμε να διακρίνουμε τρεις μεγάλες περιοχές στην Ευρώπη:

1. Η βόρεια και η κεντροδυτική ζώνη, με μέτρια σε ύψος και διαβρωμένα βουνά, που περιβάλλονται στα νότιά τους από εκτεταμένες πεδιάδες (π.χ. Νορβηγία).
2. Η κεντρική και η ανατολική ζώνη, με απέραντες πεδιάδες (π.χ. Ρωσία).
3. Η νότια ζώνη, όπου το τοπίο είναι πιο άγριο, με ορεινούς όγκους που φτάνουν πολύ κοντά στη θάλασσα και ελάχιστες πεδινές εκτάσεις (π.χ. Ιταλία). Σ' αυτή την περιοχή εντάσσεται και η Ελλάδα.

Οι οροσειρές στον κεντρικό κορμό της Ευρώπης

Ξεκινώντας από τα ανατολικά και νοτιοανατολικά χερσαία σύνορα της Ευρώπης με την Ασία, συναντάμε την οροσειρά του Καυκάσου, ανάμεσα στην Κασπία Θάλασσα και τον Εύξεινο Πόντο. Είναι το ψηλότερο βουνό της Ευρώπης, αν και ορισμένοι γεωγράφοι θεωρούν ότι ανήκει περισσότερο στην Ασία. Έχει κορυφή το Ελμπρούζ (5.642 μέτρα), κατεύθυνση ΒΔ-ΝΑ, και αποτελείται στην πραγματικότητα από μια ολόκληρη αλυσίδα οροσειρών. Περισσότερες από 40 γλώσσες μιλιούνται στην περιοχή, ενώ οι χώρες του Καυκάσου έχουν στρατηγική σημασία επειδή βρίσκονται σε μια περιοχή πλούσια σε πετρέλαιο, με αγωγούς που μεταφέρουν το καύσιμο από τις ακτές της Κασπίας στις βιομηχανικές χώρες.

Βορειότερα και ανατολικά του Καυκάσου βρίσκονται τα Ουράλια Όρη, με κατεύθυνση Β-Ν, που αποτελούν το φυσικό χερσαίο σύνορο της Ευρώπης με την Ασία. Το μήκος τους φτάνει τα 2.500 χιλιόμετρα, από τις στέπες στα σύνορα του Καζακστάν μέχρι τις ακτές του Αρκτικού Ωκεανού. Είναι μια χαμηλή οροσειρά (μέγιστο υψόμετρο 1.895 μέτρα), επειδή έχει υποστεί μεγάλη διάβρωση αφού σχηματίστηκε πολύ παλιά, κατά τον Παλαιοζωικό Αιώνα. Ακριβώς αυτή η διάβρωση αποκάλυψε πολύτιμα μέταλλα και ορυκτά, όπως τοπάζι, βήρυλλο, χρυσό, πλατίνα, άνθρακα, νικέλιο και σίδηρο.

Κεντροδυτικά βρίσκεται το πιο μεγάλο σύστημα οροσειρών της Ευρώπης, οι Άλπεις, με κατεύθυνση Δ-Α, που εκτείνονται στην Ελβετία, το Λιχτενστάιν, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Αυστρία, τη Σλοβενία και την Κροατία. Η ψηλότερη κορυφή τους είναι το Λευκό Όρος ή Μοντ Μπλαν (4.810 μέτρα), στα σύνορα Γαλλίας-Ιταλίας, ενώ γνωστές είναι επίσης η Μόντε Ρόζα (4.633 μέτρα) και το Μάτερχορν (4.478 μέτρα). Οι Άλπεις χωρίζονται σε δυτικές, κεντρικές και ανατολικές· οι δυτικές έχουν τα ψηλότερα βουνά, που γίνονται σταδιακά χαμηλότερα προς τα ανατολικά.

Στο κέντρο περίπου της Ευρώπης βρίσκεται η οροσειρά των Καρπαθίων, που αποτελεί την ανατολική πτέρυγα των μεγάλων κεντρικών οροσειρών της ηπείρου. Σχηματίζει ένα τόξο μήκους 1.500 χιλιομέτρων κατά μήκος της Σλοβακίας, της Πολωνίας, της Ουκρανίας και της Ρουμανίας. Μετά τις Άλπεις, από τις οποίες χωρίζονται με τον ποταμό Δούναβη, είναι το πιο εκτεταμένο σύστημα οροσειρών της Ευρώπης, αλλά με σχετικά μικρό ύψος (μέγιστο 2.655 μέτρα) — γι' αυτό και δεν έχουν παγετώνες ούτε αιώνια χιόνια. Τα Καρπάθια περιβάλλονται από σημαντικές πεδιάδες, όπως το Παννονικό Λεκανοπέδιο και οι πεδιάδες της Ρουμανίας και της Ουκρανίας.

Η οροσειρά του Ιούρα βρίσκεται στο κεντροδυτικό τμήμα της ηπείρου, με κατεύθυνση Β-Ν, και εκτείνεται στη Γαλλία, την Ελβετία και τη Γερμανία, με μέγιστο υψόμετρο 1.718 μέτρα.

Οι οροσειρές στις χερσονήσους της Ευρώπης

Νοτιοδυτικά, η οροσειρά των Πυρηναίων είναι το φυσικό σύνορο της Ιβηρικής Χερσονήσου με την υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά και το πολιτικό σύνορο ανάμεσα σε Ισπανία και Γαλλία ήδη από το 1659. Είναι επίσης κλιματικό σύνορο, αφού η βόρεια πλευρά της δέχεται πολλές βροχές από τον Ατλαντικό, ενώ η νότια, ως μεσογειακή περιοχή, δέχεται πολύ λιγότερες. Οι άνθρωποι εγκαταστάθηκαν εκεί πολύ νωρίς, όπως δείχνουν οι σπηλαιογραφίες στην Αλταμίρα και στο Ορινάκ. Η αλυσίδα των βουνών είναι σχεδόν ευθεία, με κατεύθυνση ΒΔ-ΝΑ, από τον Βισκαϊκό Κόλπο έως τη Μεσόγειο, με χαμηλότερο ύψος από τις Άλπεις (μέγιστο 3.404 μέτρα). Τα Κανταβρικά Όρη (μέγιστο 2.678 μέτρα) αποτελούν τη δυτική προέκταση των Πυρηναίων. Στο παρελθόν τα Πυρηναία είχαν παγετώνες, σήμερα όμως δεν έχουν.

Τα Απέννινα είναι η "ραχοκοκαλιά" της Ιταλικής Χερσονήσου. Ανήκουν στην Αλπική Πτύχωση, έχουν κατεύθυνση Β-Ν, μέγιστο υψόμετρο 2.915 μέτρα και μήκος περίπου 1.300 χιλιόμετρα.

Οι Σκανδιναβικές Άλπεις είναι πανάρχαια βουνά και γι' αυτό, αν και έχουν μέγιστο υψόμετρο 2.469 μέτρα, είναι γενικά χαμηλά. Αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της Σκανδιναβικής Χερσονήσου, με κατεύθυνση ΒΑ-ΝΔ. Στα δυτικά σχηματίζουν τα περίφημα νορβηγικά φιόρδ, ενώ χαμηλώνουν προς τα ανατολικά. Το μεγάλο γεωγραφικό πλάτος και η γειτνίασή τους με τον ωκεανό τούς χαρίζουν βροχές, χιόνια και παγετώνες.

Οι Δειναρικές Άλπεις, με μέγιστο ύψος 2.522 μέτρα στην κορυφή Ντούρμιτορ, αποτελούν τον νότιο κλάδο των μεγάλων οροσειρών της κεντρικής Ευρώπης και καταλαμβάνουν όλη τη δυτική ακτή της Βαλκανικής Χερσονήσου. Με κατεύθυνση ΒΔ-ΝΑ και μήκος 645 χιλιομέτρων, διασχίζουν τη Σλοβενία, την Κροατία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τη Σερβία, το Μαυροβούνιο και την Αλβανία.

Ο Αίμος (γνωστός και ως Μπαλκάν) έχει μέγιστο υψόμετρο 2.376 μέτρα και έδωσε το όνομά του σε ολόκληρη τη Βαλκανική Χερσόνησο. Βρίσκεται στο κεντρικό τμήμα της και κυριαρχεί στο ανάγλυφο της Βουλγαρίας.

Οι μεγάλες πεδιάδες της Ευρώπης

Η Ευρώπη έχει δύο τεράστιες πεδιάδες, οι οποίες μάλιστα δεν χωρίζονται μεταξύ τους από καμία οροσειρά ή άλλο φυσικό εμπόδιο: τη βορειοευρωπαϊκή και τη ρωσική πεδιάδα.

Η βορειοευρωπαϊκή πεδιάδα ορίζεται από τις ακτές του Ατλαντικού Ωκεανού στα δυτικά, από τη Βαλτική Θάλασσα στα βόρεια και από την οροσειρά των Άλπεων στα νότια. Εκτείνεται σε χώρες όπως η Γαλλία, το Βέλγιο, η Ολλανδία, το Λουξεμβούργο, η Γερμανία, η Δανία και η Πολωνία, ενώ φτάνει —μαζί με τη ρωσική πεδιάδα, που εκτείνεται κυρίως στη Ρωσία και την Ουκρανία— μέχρι τα Ουράλια Όρη στα ανατολικά, τον Αρκτικό Ωκεανό στα βορειοανατολικά και τις θάλασσες Μαύρη και Κασπία στα νοτιοανατολικά. Τμήμα της βορειοευρωπαϊκής πεδιάδας είναι και οι πεδινές περιοχές της Σουηδίας και της Φινλανδίας.

Άλλες σημαντικές πεδιάδες της Ευρώπης είναι:

• Το Παννονικό Λεκανοπέδιο, ανάμεσα στα Καρπάθια και τις Δειναρικές Άλπεις.
• Η πεδιάδα της Βλαχίας, στη Ρουμανία.
• Η πεδιάδα του Πάδου, στη βόρεια Ιταλία, σχετικά στενή.

Στη νότια Ευρώπη υπάρχουν επίσης πεδιάδες και κοιλάδες σε αρκετές περιοχές, αλλά είναι γενικά μικρές σε έκταση.

Επεκτείνω τις γνώσεις μου 🌿

Αλπική χλωρίδα και πανίδα

Τα ψηλά βουνά της Ευρώπης αποτελούν πολύτιμους βιότοπους για μεγάλο αριθμό φυτών και ζώων. Στο τοπίο των Άλπεων, για παράδειγμα, η ζωή οργανώνεται σε ζώνες ανάλογα με το υψόμετρο:

Τα ορεινά βοσκοτόπια των μεγάλων υψομέτρων τρέφουν τα πρόβατα το καλοκαίρι, ενώ την άνοιξη τα λιβάδια γεμίζουν λουλούδια. Ανάμεσα στα ζώα που ζουν στις αλπικές περιοχές ξεχωρίζουν ο αλπικός ίβηκας (είδος αγριοκάτσικου), το σαμουά (είδος αντιλόπης), η μαρμότα, ο λαγός, ο χρυσαετός και ο ευρωπαϊκός λίγκας.