Οι άνθρωποι στη Μεσόγειο 🌊
Η Μεσόγειος έχει μικρή έκταση σε σχέση με τις μεγάλες θάλασσες της Γης. Ακριβώς όμως επειδή βρίσκεται στο σταυροδρόμι τριών ηπείρων, και επειδή στα νερά της γεννήθηκαν και αναπτύχθηκαν σπουδαίοι πολιτισμοί και θρησκείες, θεωρείται η σπουδαιότερη θάλασσα για την ανθρώπινη ιστορία.
Μελετώ στο σπίτι 🏠
Μια κοινή "πατρίδα" για πολλούς λαούς
Στις μεσογειακές ακτές κατοικούν σήμερα περισσότερα από 200 εκατομμύρια άνθρωποι. Ο βορράς της Μεσογείου, που αποτελείται από ευρωπαϊκές χώρες, είναι γενικά πιο αναπτυγμένος από τον νότο, που αποτελείται από ασιατικές και αφρικανικές χώρες. Παρά τις θρησκευτικές, οικονομικές και εθνολογικές διαφορές τους, και ανεξάρτητα από την ήπειρο στην οποία ανήκει η κάθε χώρα, κοινή είναι η αίσθηση στους μεσογειακούς λαούς ότι τους ενώνουν πολλά — ότι η Μεσόγειος είναι το κοινό τους σπίτι.
Παρά τις διαφορές τους, οι λαοί που ζουν γύρω από τη Μεσόγειο μοιράζονται εδώ και χιλιάδες χρόνια το ίδιο κλίμα, τα ίδια προϊόντα (ελιά, αμπέλι) και τους ίδιους θαλάσσιους δρόμους. Αυτό δημιούργησε δεσμούς που ξεπερνούν τα σύνορα και τις θρησκείες.
Τα κράτη της Μεσογείου
Σήμερα, τα νερά της Μεσογείου βρέχουν τις ακτές 21 κρατών, που ανήκουν σε τρεις ηπείρους:
| Ήπειρος | Κράτη |
|---|---|
| Ευρώπη | Αλβανία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Γαλλία, Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία, Κροατία, Κύπρος, Μάλτα, Μονακό, Μαυροβούνιο, Σλοβενία |
| Ασία | Ισραήλ, Λίβανος, Συρία, Τουρκία |
| Αφρική | Αίγυπτος, Αλγερία, Λιβύη, Μαρόκο, Τυνησία |
Η Κύπρος και η Μάλτα είναι τα δύο νησιωτικά κράτη της Μεσογείου.
Οικονομία: τουρισμός, γεωργία και θαλάσσιοι δρόμοι
Ο τουρισμός αποτελεί σημαντικότατο οικονομικό πόρο για τους μεσογειακούς λαούς. Το γλυκό κλίμα, οι φυσικές ομορφιές, τα ιστορικά μνημεία και η φιλόξενη θάλασσα προσελκύουν κάθε χρόνο πάνω από 150 εκατομμύρια τουρίστες στις μεσογειακές χώρες — περίπου το 1/4 όλων των τουριστών του πλανήτη!
Στη γεωργία, από τα φυτικά είδη που καλλιεργούνται στις παραλιακές ζώνες της Μεσογείου εδώ και χιλιάδες χρόνια ξεχωρίζουν η ελιά και το αμπέλι. Η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα είναι τρεις από τις μεγαλύτερες ελαιοπαραγωγικές χώρες του κόσμου.
Αν έπρεπε να διαλέξουμε ένα χαρακτηριστικό της Μεσογείου που να ξεχωρίζει, αυτό θα ήταν αναμφίβολα οι θαλάσσιοι δρόμοι της. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, στα νερά της έχουν πραγματοποιηθεί εκατομμύρια ταξίδια — από τις περιπλανήσεις του μυθικού Οδυσσέα μέχρι τα ταξίδια των σύγχρονων πετρελαιοφόρων, τα οποία περνούν από τη Διώρυγα του Σουέζ μεταφέροντας αργό πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο στις βιομηχανικές περιοχές της βόρειας Μεσογείου.
Περιβαλλοντικά προβλήματα
Οι ανθρώπινες δραστηριότητες επιβαρύνουν σοβαρά τη Μεσόγειο:
- Ρύπανση: Βιομηχανικά, γεωργικά, τουριστικά και οικιστικά λύματα καταλήγουν στα νερά της, ρυπαίνοντάς την.
- Υπεραλίευση: Έχει μειώσει δραματικά τους πληθυσμούς ψαριών, θέτοντας σε κίνδυνο πολλά είδη της θαλάσσιας πανίδας.
- Κίνδυνος ναυαγίων: Κάθε μέρα χιλιάδες σκάφη, ανάμεσά τους πολλά πετρελαιοφόρα, ταξιδεύουν στα νερά της. Ένα ατύχημα με πετρελαιοφόρο θα ήταν καταστροφικό για το περιβάλλον όλης της περιοχής.
Σήμερα πολλές μη κυβερνητικές οργανώσεις αγωνίζονται για να διατηρηθεί η Μεσόγειος καθαρή και βιώσιμη για τις επόμενες γενιές.
Ο ρόλος της Ελλάδας στη Μεσόγειο
Η Ελλάδα, που βρίσκεται στην ανατολική Μεσόγειο, έχει συνδέσει από την αρχή της ιστορίας της την ύπαρξή της με αυτή τη θάλασσα. Οι Έλληνες ίδρυσαν αποικίες σε κάθε γωνιά της Μεσογείου, από το Γιβραλτάρ ως τα μικρασιατικά και τα αφρικανικά παράλια, φτάνοντας μέχρι τον Εύξεινο Πόντο. Πόλεις που ιδρύθηκαν από Έλληνες, όπως η Μασσαλία και η Αλεξάνδρεια, παραμένουν σημαντικά οικονομικά κέντρα μέχρι σήμερα.
Η ελληνική γλώσσα ήταν επί χιλιάδες χρόνια η διεθνής γλώσσα συνεννόησης στη Μεσόγειο, ενώ το ελληνικό αλφάβητο (εξέλιξη του φοινικικού) αποτέλεσε τη βάση για το λατινικό και το κυριλλικό αλφάβητο. Εκτός από τον ελληνικό, πολλοί ακόμα πολιτισμοί αναπτύχθηκαν στη Μεσόγειο, όπως ο αιγυπτιακός και ο ρωμαϊκός, ενώ σε πολλές περιόδους της ιστορίας η Μεσόγειος αποτέλεσε τμήμα μιας ενιαίας επικράτειας, όπως η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, το Βυζάντιο ή η αραβική κυριαρχία.
Η Κύπρος: το αδελφό κράτος
Η Κύπρος βρίσκεται στην ανατολική Μεσόγειο και αποτελεί αδελφό κράτος της Ελλάδας. Έχει έκταση 9.251 τετραγωνικά χιλιόμετρα και 867.600 κατοίκους. Έχει δύο επίσημες γλώσσες, την ελληνική και την τουρκική· το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού αποτελούν οι Ελληνοκύπριοι, ακολουθούν οι Τουρκοκύπριοι και άλλες εθνότητες, όπως οι Αρμένιοι.
Η Κύπρος κατοικήθηκε ήδη από το 8000 π.Χ. Οι πρώτοι Έλληνες έφτασαν εκεί γύρω στο 1400 π.Χ. και από τότε το νησί ανήκει στην ελληνική "οικογένεια". Στο πέρασμα των αιώνων, στην Κύπρο βρέθηκαν Αιγύπτιοι, Πέρσες, ο Μέγας Αλέξανδρος και οι διάδοχοί του, Ρωμαίοι, Βυζαντινοί, Φράγκοι, Ενετοί, Τούρκοι και Βρετανοί. Το 1960 έγινε ανεξάρτητο κράτος.
Στις 20 Ιουλίου 1974, τουρκικά στρατεύματα εισέβαλαν στην Κύπρο και κατέλαβαν με τη βία το 40% περίπου του εδάφους της, το οποίο κατέχουν στρατιωτικά μέχρι σήμερα. Το 70% του τότε οικονομικού δυναμικού της χώρας περιήλθε στους εισβολείς, το 40% του ελληνοκυπριακού πληθυσμού εκδιώχθηκε από τα σπίτια του και εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έγιναν πρόσφυγες μέσα στην ίδια τους τη χώρα, ενώ χιλιάδες άλλοι σκοτώθηκαν, τραυματίστηκαν ή αγνοούνται ακόμη και σήμερα. Εξαιτίας της εισβολής, η Λευκωσία παραμένει η μόνη ευρωπαϊκή πρωτεύουσα χωρισμένη στα δύο.
Η οικονομία της Κύπρου σήμερα είναι αρκετά αναπτυγμένη, με δυναμική παρουσία του εμπορίου, της ναυτιλίας και του τουρισμού. Η Κύπρος είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την 1η Μαΐου 2004 και έχει ως νόμισμά της το ευρώ από την 1η Ιανουαρίου 2008. Γνωστοί Κύπριοι δημιουργοί είναι, μεταξύ άλλων, ο Μάριος Τόκας και ο Μιχάλης Κακογιάννης.
Επεκτείνω τις γνώσεις μου 💡
Οι εμπορικές και πολιτιστικές σχέσεις των λαών της Μεσογείου στην αρχαιότητα
Τον Νοέμβριο του 1999 εγκαινιάστηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Ηρακλείου μια σπουδαία έκθεση με τίτλο «Κρήτη-Αίγυπτος: Πολιτιστικοί δεσμοί τριών χιλιετιών», η οποία παρέμεινε ανοιχτή για έναν ολόκληρο χρόνο. Σε έκταση 500 τετραγωνικών μέτρων παρουσιάστηκαν 517 ευρήματα μοναδικής ιστορικής αξίας, που "αφηγούνται" τους στενούς πολιτιστικούς δεσμούς ανάμεσα στην Κρήτη και την Αίγυπτο ήδη από την πρωτομινωική εποχή, πολλούς αιώνες πριν από τη γέννηση του Χριστού.
Αυτοί οι δεσμοί αναπτύχθηκαν χάρη στο θαλάσσιο εμπόριο που διεξαγόταν στα παράλια της Μεσογείου. Τα ευρήματα της έκθεσης προέρχονταν από όλα τα μουσεία της Κρήτης, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, αλλά και από επτά ξένα μουσεία της Ευρώπης και των Η.Π.Α., όπως το Λούβρο, το Βρετανικό Μουσείο και το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης — απόδειξη ότι οι λαοί της Μεσογείου αντάλλασσαν όχι μόνο προϊόντα, αλλά και ιδέες.