Η Μεσόγειος Θάλασσα 🌊

Στο σημείο του πλανήτη όπου συναντώνται η δυτική Ασία, η βόρεια Αφρική και η νότια Ευρώπη απλώνεται μια στενόμακρη λωρίδα θάλασσας: η Μεσόγειος, η θάλασσα που βρέχει και τις ακτές της Ελλάδας. Το όνομά της ("μέση της γης") δείχνει ακριβώς αυτόν τον ρόλο της — βρίσκεται στο κέντρο, ανάμεσα σε τρεις ηπείρους, και έχει διαμορφώσει τη γεωγραφία, το κλίμα και τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων.

Μελετώ στο σπίτι 🏠

Μια σχεδόν κλειστή θάλασσα

Παρατηρώντας τη Μεσόγειο σε έναν χάρτη, διαπιστώνουμε ότι είναι μια σχεδόν κλειστή θάλασσα, αφού περιβάλλεται σχεδόν παντού από ξηρά. Επικοινωνεί με τις γειτονικές θάλασσες μόνο μέσα από τρία πολύ στενά ανοίγματα:

• Ο Πορθμός του Γιβραλτάρ — φυσικό πέρασμα προς τον Ατλαντικό Ωκεανό.
• Τα Στενά του Ελλησπόντου-Βοσπόρου — φυσικό πέρασμα προς τη Μαύρη Θάλασσα.
• Η Διώρυγα του Σουέζ — ανθρώπινο, τεχνητό έργο που την ενώνει με την Ερυθρά Θάλασσα.

Παρατηρούμε δηλαδή ότι από τα τρία σημεία επικοινωνίας της, τα δύο είναι φυσικά και μόνο το ένα είναι έργο του ανθρώπου.

Βάθος και διαίρεση σε λεκάνες

Η Μεσόγειος είναι μια σχετικά βαθιά θάλασσα. Το μέγιστο βάθος της, περίπου 5.100 μέτρα, συναντάται στο νότιο Ιόνιο Πέλαγος, κοντά στα νησιά Οινούσσες.

Ο διαμελισμός: βορράς εναντίον νότου

Η Μεσόγειος παρουσιάζει μεγάλες διαφορές ανάμεσα στον βορρά και στον νότο της όσον αφορά τον οριζόντιο διαμελισμό τους:

• Ο μεσογειακός βορράς έχει πολύ έντονο διαμελισμό. Απόκρημνες ακτές εναλλάσσονται με ομαλές αμμουδιές, δημιουργώντας ατέλειωτη ποικιλία τοπίων. Εκεί βρίσκονται δύο μεγάλες χερσόνησοι (η Ελληνική και η Ιταλική) αλλά και πολλές μικρότερες, χιλιάδες νησιά (κυρίως στο Αιγαίο και στις ακτές της Δαλματίας) και πλήθος κόλπων που σχηματίζουν μικρότερες θάλασσες και πελάγη.
• Ο μεσογειακός νότος, αντίθετα, έχει πολύ πιο ήπιο διαμελισμό — οι ακτές είναι πιο ομαλές, με λιγότερους κόλπους και νησιά. Παρόμοιες αντιθέσεις εμφανίζονται και στη βλάστηση, καθώς το αφρικανικό και το ασιατικό τοπίο είναι γενικά πιο άδενδρο και ξηρό.

Τα πέντε μεγαλύτερα νησιά της Μεσογείου, κατά σειρά μεγέθους, είναι:

Σεισμοί και ηφαίστεια

Η περιοχή της Μεσογείου χαρακτηρίζεται από υψηλή σεισμικότητα. Εδώ συναντώνται και μερικά από τα σημαντικότερα ηφαίστεια της Ευρώπης, όπως η Αίτνα, το Στρόμπολι, ο Βεζούβιος και η Σαντορίνη.

Το μεσογειακό κλίμα και η βλάστηση

Στην περιοχή επικρατεί ένας ιδιαίτερος τύπος εύκρατου κλίματος, το μεσογειακό κλίμα, με ήπιους χειμώνες και ξηρά, ζεστά καλοκαίρια. Οι βροχές είναι λιγοστές και πέφτουν κυρίως το φθινόπωρο και τον χειμώνα. Σ' αυτόν τον τύπο κλίματος ευδοκιμούν φυτά όπως η ελιά, το αμπέλι, το σιτάρι και τα εσπεριδοειδή — με την ελιά να είναι το πιο χαρακτηριστικό μεσογειακό φυτό.

Γιατί η Μεσόγειος είναι τόσο αλμυρή

Η Μεσόγειος βρίσκεται κοντά στην τροπική ζώνη και δέχεται νερό από περίπου 500 ποτάμια — ανάμεσά τους και ο Νείλος, ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός του κόσμου. Παρ' όλα αυτά, η συνολική παροχή νερού όλων αυτών των ποταμών είναι μικρή σε σχέση με το μέγεθος της θάλασσας. Μικρή είναι επίσης και η παροχή του νερού της βροχής, αφού οι βροχοπτώσεις στον μεσογειακό χώρο είναι λιγοστές και δεν κατανέμονται ομοιόμορφα μέσα στον χρόνο.

Επεκτείνω τις γνώσεις μου 📜

Η ελιά: το δέντρο-σύμβολο της Μεσογείου

Η ελιά είναι ένα μοναδικό φυτό: δεν ευδοκιμεί πουθενά αλλού στον πλανήτη παρά μόνο στην παραλιακή ζώνη της Μεσογείου. Ήταν γνωστή από τους αρχαιότατους χρόνους στους μεσογειακούς λαούς και είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στην αρχαία ελληνική τέχνη και στη μυθολογία — σύμφωνα με την παράδοση, το πρώτο δέντρο ελιάς φυτεύτηκε από τη θεά Αθηνά στην Ακρόπολη.

Σε αρκετά μέρη της Ελλάδας, αιωνόβιες ελιές έχουν κηρυχθεί διατηρητέα μνημεία της φύσης, όπως η ελιά της Καλαμάτας, η ελιά του Ναυπλίου και οι ελιές στη Δήμαινα Αργολίδας και στον Αλμυροπόταμο Εύβοιας. Έχουν μάλιστα ιδρυθεί ειδικά μουσεία αφιερωμένα στην ελιά, όπως το Μουσείο της Ελιάς και του Ελληνικού Λαδιού στη Σπάρτη και το Μουσείο Βιομηχανικής Ελαιουργίας Λέσβου.