Σεισμική και ηφαιστειακή δράση στην Ευρώπη και στην Ελλάδα 🌍🌋
Οι σεισμοί και τα ηφαίστεια είναι δύο γεωλογικά φαινόμενα που έχουν κοινά αίτια δημιουργίας. Και τα δύο συνυπάρχουν στις περιοχές που ονομάζουμε τεκτονικά ενεργές ζώνες, οι οποίες κατά κανόνα βρίσκονται στα όρια των λιθοσφαιρικών πλακών.
Πού και γιατί εμφανίζονται σεισμοί και ηφαίστεια 🔍
Οι σεισμοί και τα ηφαίστεια εμφανίζονται εκεί όπου οι λιθοσφαιρικές πλάκες:
- Συγκλίνουν: πλησιάζουν και συγκρούονται μεταξύ τους
- Αποκλίνουν: απομακρύνονται η μία από την άλλη
- Κινούνται παράλληλα: τρίβονται μεταξύ τους
Συχνά, σεισμοί εμφανίζονται και εκεί όπου οι πλάκες απλώς κινούνται παράλληλα, χωρίς καν να συγκρούονται.
Η κατάσταση στην Ευρώπη 🇪🇺
Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, η σεισμική και η ηφαιστειακή δράση εντοπίζονται κυρίως κατά μήκος της Αλπικής Πτύχωσης και της μεσοωκεάνιας ράχης του Ατλαντικού Ωκεανού. Οι χώρες με την πιο έντονη σεισμικότητα και ηφαιστειότητα είναι η Ισλανδία (η πιο ηφαιστειογενής χώρα της Ευρώπης), η Ιταλία και, φυσικά, η Ελλάδα.
Στην Ισλανδία, εντυπωσιακά γεωθερμικά φαινόμενα όπως οι θερμοπίδακες (γκέιζερς) αναδεικνύουν την έντονη ηφαιστειακή δραστηριότητα της χώρας. Σεισμική δράση παρατηρείται επίσης στην Ισπανία, στην Κροατία, στην Αλβανία και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη που βρίσκονται στα όρια μεγάλων ή μικρότερων λιθοσφαιρικών πλακών.
Στην Ισλανδία, η Βόρεια Αμερική και η Ευρασία απομακρύνονται σιγά σιγά η μία από την άλλη κατά μήκος μιας στενόμακρης «ουλής» πάνω στο ανάγλυφο του νησιού! Είναι ένα από τα ελάχιστα σημεία στη Γη όπου μπορείς κυριολεκτικά να δεις πού «σκίζονται» δύο ήπειροι.
Η Ελλάδα στο επίκεντρο 🇬🇷
Η Ελλάδα βρίσκεται πολύ κοντά στο όριο σύγκλισης των λιθοσφαιρικών πλακών της Ευρασίας και της Αφρικής. Η μετακίνηση των δύο αυτών πλακών οδηγεί στη σύγκρουσή τους κατά μήκος ενός μετώπου μεγαλύτερου από 2.000 χιλιόμετρα, σε όλη τη νότια Ευρώπη!
Επειδή η απόσταση της Ελλάδας από αυτό το μέτωπο σύγκρουσης είναι μικρή, η χώρα μας έχει σχεδόν καθημερινά σεισμούς, μικρού ή μεγάλου μεγέθους, ενώ στον τόπο μας δρουν και αρκετά ηφαίστεια. Αυτό έχει ως συνέπεια η Ελλάδα να είναι η πρώτη σε σεισμικότητα χώρα στη Μεσόγειο και σε όλη την Ευρώπη, ενώ κατατάσσεται ανάμεσα στις έξι πιο σεισμογενείς χώρες ολόκληρου του κόσμου!
Κάθε χρόνο συμβαίνουν στη χώρα μας περισσότεροι σεισμοί από όσους σε όλη την υπόλοιπη Ευρώπη μαζί! Ευτυχώς όμως οι περισσότεροι από αυτούς γίνονται κάτω από τη θάλασσα, γεγονός που μειώνει σημαντικά τις επιπτώσεις τους στους ανθρώπους.
Δεν έχουν όλες οι περιοχές της Ελλάδας την ίδια σεισμικότητα. Η περιοχή κατά μήκος του νοητού τόξου που σχηματίζουν τα νησιά του Ιονίου, η Κρήτη και η Ρόδος —το γνωστό Ελληνικό Τόξο— είναι η πιο σεισμογενής περιοχή του ελλαδικού χώρου.
Ενεργά ηφαίστεια υπάρχουν στα Μέθανα, στη Μήλο, στη Νίσυρο και αλλού, όμως το πιο σημαντικό απ' όλα τα ελληνικά ηφαίστεια είναι αυτό της Σαντορίνης. Όλα αυτά μαζί συγκροτούν το ηφαιστειακό τόξο του Αιγαίου.
Θερμομεταλλικές και ιαματικές πηγές ♨️
Η ύπαρξη θερμομεταλλικών και ιαματικών πηγών σε πολλά σημεία της χώρας μας συνδέεται στενά με την ηφαιστειακή δράση. Περίπου 750 θερμομεταλλικές πηγές είναι γνωστές στην Ελλάδα, από τις οποίες 80 έχουν αναγνωριστεί επίσημα ως ιαματικές. Ιαματικές πηγές υπάρχουν, ενδεικτικά, στην Αιδηψό, στα Μέθανα, στην Τραϊανούπολη Έβρου, στο Λουτράκι Κορινθίας, στην Αριδαία και στην Υπάτη Φθιώτιδας.
Η σεισμικότητα της Ελλάδας σε αριθμούς 📊
Στην Ελλάδα, κατά μέσο όρο:
- Κάθε 18 μέρες γίνεται ένας σεισμός μεγέθους 5 Ρίχτερ (R).
- Κάθε 6 χρόνια γίνεται ένας σεισμός μεγέθους 7 R.
- Κάθε χρόνο, ο πιθανός μέγιστος σεισμός φτάνει τα 6,3 R.
Το ότι γίνονται τόσο συχνά σεισμοί στην Ελλάδα δεν σημαίνει ότι όλοι είναι καταστροφικοί. Η πλειονότητα των σεισμών είναι μικρού μεγέθους και δεν γίνονται καν αντιληπτοί από τους ανθρώπους — τους «πιάνουν» μόνο τα ειδικά όργανα καταγραφής.
Αυτές οι πληροφορίες εξηγούν γιατί σε αρκετές δεκάδες περιοχές της Ελλάδας είναι εγκατεστημένοι σεισμολογικοί σταθμοί, οι οποίοι με σεισμογράφους καταγράφουν τη σεισμική δραστηριότητα της χώρας. Υπάρχει επίσης δυνατότητα χρήσης φορητών σεισμογράφων όπου χρειάζεται. Η καταγραφή ενός σεισμού σε σεισμογράφο ονομάζεται σεισμογράφημα, και τα δεδομένα του αναλύονται από ειδικούς επιστήμονες, τους σεισμολόγους.
Σεισμολογικούς σταθμούς διαθέτουν:
- το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών
- το Πανεπιστήμιο Αθηνών
- το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
- το Πανεπιστήμιο Πατρών
- ο Οργανισμός Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας (Ο.Α.Σ.Π.)