Μελετώντας με χάρτες τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο 🌍
Ονομάζουμε χάρτη την απεικόνιση μιας περιοχής, μεγάλης ή μικρής, πάνω σε σχέδιο. Ο χάρτης είναι ένα από τα πιο χρήσιμα «εργαλεία» για τη μελέτη του χώρου και μπορεί να μας δώσει πλήθος πληροφοριών, αρκεί να ξέρουμε πώς να τον «διαβάσουμε».
Μελετώ στο σπίτι 🏠
Τι πληροφορίες μας δίνουν οι χάρτες
Ενδεικτικά, οι χάρτες μάς παρέχουν πληροφορίες:
- Για τη γεωγραφική θέση σημείων του χώρου (π.χ. πού βρίσκεται μια πόλη, ένα βουνό κ.ά.).
- Για τα φαινόμενα και τις λειτουργίες που συμβαίνουν σε έναν χώρο (π.χ. αν υπάρχει λιμάνι σε μια περιοχή, ποιες πόλεις είναι μεγάλες και ποιες μικρές κ.ά.).
- Για τις σχέσεις ανάμεσα στη θέση ενός σημείου και σε διάφορα φαινόμενα (π.χ. το ανάγλυφο μιας περιοχής καθορίζει από πού θα περάσει ένας δρόμος).
Οι δύο μεγάλες κατηγορίες χαρτών
Οι χάρτες κατατάσσονται, ανάλογα με το είδος των πληροφοριών που παρέχουν, σε δύο μεγάλες κατηγορίες:
| Κατηγορία | Τι απεικονίζει | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| Τοπογραφικοί ή γενικοί χάρτες | Το φυσικό περιβάλλον (π.χ. βουνά, λίμνες) και το ανθρωπογενές περιβάλλον (π.χ. πόλεις, δρόμοι) | Γεωμορφολογικοί χάρτες, πολιτικοί χάρτες |
| Θεματικοί ή ειδικοί χάρτες | Την κατανομή ενός συγκεκριμένου φαινομένου στον χώρο | Κλιματικές περιοχές μιας χώρας, κατανομή του πληθυσμού στην Ευρώπη |
Οι θεματικοί χάρτες διακρίνονται περαιτέρω σε ποσοτικούς, όταν παραθέτουν και αριθμητικά δεδομένα, και σε ποιοτικούς, όταν δεν το κάνουν.
Ένας γεωμορφολογικός χάρτης (γενικός) δείχνει πού βρίσκεται ένα βουνό ή ένα ποτάμι. Ένας κλιματικός χάρτης (θεματικός) δείχνει τι είδους κλίμα επικρατεί σε κάθε περιοχή. Ο πρώτος απαντά «πού είναι», ο δεύτερος «τι συμβαίνει εκεί» — γι' αυτό χρειαζόμαστε συχνά και τους δύο τύπους μαζί για να βγάλουμε πλήρη συμπεράσματα.
Η θέση της Ευρώπης στον κόσμο
Ειδικότερα για την Ευρώπη και τη θέση της στον κόσμο, μελετώντας τους κατάλληλους χάρτες μπορούμε να διαπιστώσουμε, μεταξύ άλλων, τα εξής:
- Η ηπειρωτική Ευρώπη εκτείνεται από έως βόρειο πλάτος και από δυτικό έως ανατολικό μήκος. Αυτές οι συντεταγμένες προσδιορίζουν τη γεωγραφική της θέση.
- Αποτελεί συνέχεια της Ασίας και βρίσκεται προς τα δυτικά της.
- Βρίσκεται βόρεια της Αφρικής και πολύ κοντά της.
- Η έκτασή της είναι μικρή σε σχέση με άλλες ηπείρους.
- Βρίσκεται σε σχετικά μικρή απόσταση από την Αμερική, αλλά σε πολύ μεγάλη από την Ωκεανία και την Ανταρκτική.
- Περιβρέχεται από αρκετές θάλασσες, και στα δυτικά της βρίσκεται ο Ατλαντικός Ωκεανός.
- Το μεγαλύτερο τμήμα της απέχει αρκετά τόσο από τον Ισημερινό όσο και από τον Βόρειο Πόλο, με αποτέλεσμα να επικρατεί γενικά εύκρατο κλίμα.
- Ακόμα και οι πιο απομακρυσμένες περιοχές της απέχουν σχετικά μικρή απόσταση από τη θάλασσα (μικρότερη από 1.000 χιλιόμετρα).
- Βρίσκεται ανάμεσα στην Αμερική, την Ασία και την Αφρική, αποτελώντας «σταυροδρόμι» ηπείρων.
Τα όρια της Ευρώπης
Η Ευρώπη δεν χωρίζεται από την Ασία και την Αφρική με έναν απλό τρόπο — τα όριά της καθορίζονται από συγκεκριμένα φυσικά στοιχεία:
- Με την Ασία: η οροσειρά των Ουραλίων, η Κασπία θάλασσα, η οροσειρά του Καυκάσου, ο Εύξεινος Πόντος και τα Στενά Ελλησπόντου-Βοσπόρου.
- Με την Αφρική: η Μεσόγειος θάλασσα και ο Πορθμός του Γιβραλτάρ.
Ο συνδυασμός των πληροφοριών που συγκεντρώνουμε μελετώντας τους χάρτες της Ευρώπης μάς οδηγεί σε ένα σημαντικό συμπέρασμα: η ήπειρός μας διαθέτει πλήθος πλεονεκτημάτων για τον άνθρωπο, ακριβώς επειδή βρίσκεται σε σταυροδρόμι ηπείρων, κοντά στη θάλασσα και σε εύκρατο κλίμα — τρεις παράγοντες που ευνοούν το εμπόριο, τις μετακινήσεις και την ανάπτυξη.
Επεκτείνω τις γνώσεις μου 🚀
Η Ευρώπη στην αρχαιότητα
Στην αρχαιότητα, ο γνωστός κόσμος για τους λαούς της Μεσογείου περιοριζόταν μόνο σε περιοχές της Ασίας, της Αφρικής και της Ευρώπης που βρίσκονταν γύρω από αυτή τη θάλασσα. Οι Έλληνες γεωγράφοι πίστευαν ότι όλη η υπόλοιπη Γη καλυπτόταν από τον Ωκεανό.
Επομένως, η Ευρώπη δεν ήταν γι' αυτούς «σταυροδρόμι» ηπείρων, όπως χαρακτηρίζεται σήμερα, αλλά βρισκόταν κυριολεκτικά στα πέρατα της Γης!
Η ίδια ακριβώς ήπειρος, με την ίδια ακριβώς γεωγραφική θέση, θεωρούνταν στην αρχαιότητα «άκρη του κόσμου» και σήμερα θεωρείται «σταυροδρόμι» ηπείρων. Αυτό δείχνει κάτι σημαντικό: η σχετική θέση ενός τόπου δεν αλλάζει μόνο όταν αλλάζει ο χάρτης, αλλά και όταν αλλάζει η γνώση μας για τον υπόλοιπο κόσμο γύρω του.