Η σημασία της σχετικής θέσης για τους ανθρώπους 🌍
Μάθαμε ότι η θέση ενός τόπου μπορεί να προσδιοριστεί με δύο τρόπους: με τη γεωγραφική θέση (συντεταγμένες) ή με τη σχετική θέση (σε σύγκριση με άλλα στοιχεία του χώρου). Σε αυτό το μάθημα θα δούμε γιατί η σχετική θέση, παρότι λιγότερο ακριβής, είναι συχνά πολύ πιο χρήσιμη στην καθημερινή μας ζωή.
Μελετώ στο σπίτι 🏠
Γιατί η σχετική θέση λέει περισσότερα
Η γεωγραφική θέση μάς δίνει πληροφορίες, σύμφωνα με το παγκόσμια αποδεκτό σύστημα συντεταγμένων, για το πού ακριβώς βρίσκεται ένας τόπος ή τον χώρο που καταλαμβάνει — όμως η χρησιμότητά της περιορίζεται σε αυτό.
Αντίθετα, η σχετική θέση ενός τόπου ως προς κάποια άλλα στοιχεία του χώρου (βουνά, θάλασσα, λίμνες, άλλες πόλεις κ.ά.) μπορεί να μην έχει την ακρίβεια της γεωγραφικής θέσης, παρέχει όμως πολύ περισσότερες πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά του τόπου. Μας ενημερώνει για τις δυνατότητες που προσφέρει σε όσους ζουν εκεί και για τις δραστηριότητες που μπορούν να αναπτυχθούν.
Με τη γεωγραφική θέση μπορούμε να γνωρίζουμε το ακριβές σημείο στο οποίο βρίσκεται μια πόλη, για παράδειγμα η Αλεξανδρούπολη· με τη σχετική θέση όμως μπορούμε να μάθουμε πολύ περισσότερα γι' αυτήν.
Το παράδειγμα της Αλεξανδρούπολης 🏙️
Αν εξετάσουμε τη σχετική θέση της Αλεξανδρούπολης, καταλαβαίνουμε πολλά για τη φυσιογνωμία της πόλης:
- Είναι παραθαλάσσια πόλη στο Θρακικό Πέλαγος.
- Βρίσκεται στο ανατολικό άκρο της Εγνατίας Οδού, ενός πολύ σημαντικού οδικού άξονα που συνδέει τη δυτική Ελλάδα με τα ανατολικά μας σύνορα.
- Βρίσκεται πολύ κοντά σε δύο γειτονικές μας χώρες, τη Βουλγαρία και την Τουρκία.
- Έχει κλίμα παρόμοιο με άλλες περιοχές που βρέχονται από το βόρειο Αιγαίο.
- Βρίσκεται πολύ κοντά στον ποταμό Έβρο.
Καμία από αυτές τις πληροφορίες δεν προκύπτει από τις συντεταγμένες της πόλης — προκύπτουν όλες από τη σχέση της με τα γύρω στοιχεία του χώρου.
Η σχετική θέση της Ελλάδας 🇬🇷
Το ίδιο ισχύει και σε επίπεδο χώρας. Αν εξετάσουμε τη σχετική θέση της Ελλάδας, μπορούμε να διαπιστώσουμε:
- Βρίσκεται στη νότια Ευρώπη, άρα είναι μια ευρωπαϊκή χώρα.
- Απέχει περίπου ίση απόσταση από τον Ισημερινό και τον Βόρειο Πόλο, άρα έχει εύκρατο κλίμα.
- Αν και ευρωπαϊκή χώρα, βρίσκεται πολύ κοντά στην Ασία και στην Αφρική, άρα αποτελεί χώρα με αυξημένη σημασία για την ευρύτερη περιοχή.
- Βρέχεται από τη Μεσόγειο, άρα έχει εμπορικές και πολιτιστικές ανταλλαγές με τα άλλα μεσογειακά κράτη.
- Βρίσκεται στην ανατολική Μεσόγειο, και από τα πελάγη της περνούν οι θαλάσσιοι δρόμοι που ενώνουν τη Μεσόγειο με τον Εύξεινο Πόντο· έτσι έχει επαφές και κοινά συμφέροντα με τις παρευξείνιες χώρες.
Παρατήρησε πόσα από τα παραπάνω συμπεράσματα για την Ελλάδα ξεκινούν από το «βρίσκεται κοντά σε» ή «βρέχεται από». Η σχετική θέση λειτουργεί σαν αλυσίδα: κάθε γειτονικό στοιχείο του χώρου ανοίγει νέες δυνατότητες —εμπορικές, πολιτισμικές, κλιματικές— που δεν θα μαντεύαμε ποτέ μόνο από τις συντεταγμένες.
Η σχετική θέση στις καθημερινές μας αποφάσεις
Η σχετική θέση δεν αφορά μόνο πόλεις και χώρες· είναι εξίσου χρήσιμη στην καθημερινή ζωή, γιατί βοηθά στη λήψη αποφάσεων. Για παράδειγμα, όταν κάποιος θέλει να αγοράσει ένα διαμέρισμα, η απόλυτη θέση του (η οδός και ο αριθμός) δεν αποτελεί από μόνη της κριτήριο αγοράς. Αντίθετα, κριτήριο αγοράς αποτελεί η σχετική θέση του διαμερίσματος ως προς διάφορα σημεία αναφοράς, όπως:
- αν είναι κοντά στην εργασία του ενδιαφερόμενου αγοραστή
- αν υπάρχει πάρκο ή χώρος πρασίνου στην περιοχή
- ο προσανατολισμός του (αν η πρόσοψη είναι προς την ανατολή, τον νότο κτλ.)
- αν είναι κοντά σε σχολείο για τα παιδιά της οικογένειας
- αν είναι κοντά σε σταθμό του μετρό ή σε στάση λεωφορείου
Έτσι, η σχετική θέση μάς βοηθά να επισημάνουμε τα χαρακτηριστικά ενός τόπου και έχει μεγάλη πρακτική σημασία για τις καθημερινές μας δραστηριότητες.
Δύο αγγελίες για το ίδιο ακριβώς σπίτι μπορεί να δίνουν πολύ διαφορετική εντύπωση. Μια αγγελία που αναφέρει μόνο τη διεύθυνση (απόλυτη θέση) δεν λέει τίποτα για το αν το σπίτι είναι κοντά στη θάλασσα, στον δρόμο ή έχει ήλιο. Μια αγγελία που περιγράφει τη σχετική θέση («100 μέτρα από τη θάλασσα, όλα τα δωμάτια με ήλιο») δίνει πολύ πιο χρήσιμη πληροφορία σε όποιον ενδιαφέρεται πραγματικά να αγοράσει, χωρίς να χρειάζεται άσκοπο τηλεφώνημα ή επίσκεψη.
Επεκτείνω τις γνώσεις μου 💡
Η σχετική θέση στην ονομασία χωριών του τόπου μας
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι πολλά τοπωνύμια στην Ελλάδα προέκυψαν ακριβώς από τη σχετική θέση του τόπου. Το Ζαγόρι είναι ιστορική περιοχή της Ηπείρου, στον νομό Ιωαννίνων, όπου βρίσκονται τα ξακουστά Ζαγοροχώρια — χωριά που άκμασαν κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και σήμερα είναι δημοφιλείς τουριστικοί προορισμοί.
Ένα από αυτά, το Δίλοφο, βρίσκεται στο κεντρικό Ζαγόρι, περίπου 30 χιλιόμετρα από τα Ιωάννινα, και έχει χτιστεί αμφιθεατρικά στα πόδια δύο κατάφυτων από βελανιδιές λόφων — γεγονός στο οποίο οφείλει και το όνομά του!
Το Δίλοφο δεν είναι μοναδική περίπτωση. Μια γρήγορη ματιά στον χάρτη της Ελλάδας αποκαλύπτει πολλά ακόμα τοπωνύμια που προέκυψαν από τη σχετική θέση του τόπου τους: Ακρογιάλι Μεσσηνίας, Ακροποταμιά Κιλκίς, Βάλτος Κορινθίας, Βουνό Χίου, Γιαλός Χανίων, Επάνω Κάμπος Ίου, Επτάλοφος Φωκίδας, Ίσωμα Αχαΐας, Κάμπος Αιτωλοακαρνανίας, Καταρράκτης Χίου, Λιβάδια Ρεθύμνου, Λίμνη Κέρκυρας, Λόφος Πιερίας, Μεσοποταμιά Καστοριάς, Χερσόνησος Ηρακλείου, και πολλά ακόμη.
Ένα τοπωνύμιο μπορεί να λειτουργήσει σαν μια μικρή περιγραφή σχετικής θέσης: «Μεσοποταμιά» σημαίνει ανάμεσα σε ποτάμια, «Επτάλοφος» πάνω σε επτά λόφους, «Ακρογιάλι» κοντά στην ακτή. Την επόμενη φορά που θα δεις ένα άγνωστο τοπωνύμιο, σκέψου τι μπορεί να σου λέει για τη θέση του τόπου!