Ωκεανία: Φυσικό περιβάλλον και άνθρωποι 🏝️

Πού βρίσκεται η Ωκεανία και τι περιλαμβάνει 🌏

Στο νότιο ημισφαίριο της Γης βρίσκεται η Αυστραλία. Η Αυστραλία δεν είναι όμως μόνη της: αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης περιοχής, της Ωκεανίας.

Στην Ωκεανία περιλαμβάνεται επίσης η Νέα Ζηλανδία, καθώς και τρία μεγάλα νησιωτικά συμπλέγματα:

Το αρχιπέλαγος της Χαβάης έχει μια ιδιαιτερότητα: γεωγραφικά και πολιτισμικά είναι κομμάτι της Ωκεανίας, ενώ πολιτικά ανήκει στις Η.Π.Α.

Τα νησιά αυτά δεν δημιουργήθηκαν όλα με τον ίδιο τρόπο. Κάποια είναι ηφαιστειακής προέλευσης, δηλαδή γεννήθηκαν από ηφαίστεια που ξέσπασαν στον βυθό του ωκεανού, και κάποια άλλα είναι κοραλλιογενούς προέλευσης.

Το Μεγάλο Κοραλλιογενές Φράγμα 🐠

Το πιο ενδιαφέρον οικοσύστημα της Αυστραλίας δεν βρίσκεται στην ξηρά αλλά μέσα στη θάλασσα, και θεωρείται ένα από τα φυσικά θαύματα του πλανήτη. Είναι το Μεγάλο Κοραλλιογενές Φράγμα, που απλώνεται κατά μήκος των βορειοανατολικών ακτών της ηπείρου.

Εκτείνεται σε μήκος εκατοντάδων χιλιομέτρων και αποτελείται από 900 νησάκια και περισσότερους από 3.000 υφάλους. Σε αυτούς φιλοξενούνται χιλιάδες φυτικά και ζωικά είδη.

Η λίμνη Έιρ: μια λίμνη που εξαφανίζεται 💧

Η λίμνη Έιρ είναι η μεγαλύτερη λίμνη της Αυστραλίας. Σε αυτήν καταλήγουν πολλά εποχικά ρεύματα, δηλαδή ρέματα που κυλούν νερό μόνο σε ορισμένες εποχές του χρόνου.

Τα περισσότερα από αυτά τα ρεύματα μεταφέρουν τόσο λίγο νερό, ώστε σε περιόδους ανομβρίας η λίμνη μετατρέπεται σε μια ξερή αλμυρή επιφάνεια. Το νερό εξατμίζεται και μένουν πίσω τα άλατα.

Η μοναδική χλωρίδα και πανίδα της Αυστραλίας 🦘

Η χλωρίδα και η πανίδα της Αυστραλίας παρουσιάζουν πολλές ιδιομορφίες. Τα φυτά και τα ζώα της είναι δηλαδή πολύ διαφορετικά από εκείνα των άλλων ηπείρων.

Ο λόγος είναι η γεωγραφική απομόνωση της χώρας. Καθώς η Αυστραλία βρέθηκε αποκομμένη από τις υπόλοιπες ηπείρους, ευνοήθηκε η επικράτηση «πρωτόγονων» ειδών, τα οποία σε άλλα μέρη του κόσμου είχαν εκτοπιστεί από νεότερα είδη.

Τα μόα και οι Μαορί: μια εξαφάνιση από ανθρώπινο χέρι 🪶

Τα μόα ήταν ένα είδος μεγαλόσωμου φυτοφάγου πτηνού που ζούσε στη Νέα Ζηλανδία. Είχαν μήκος 3,6 μέτρα και έμοιαζαν με στρουθοκαμήλους.

Όταν οι Μαορί έφτασαν στη Νέα Ζηλανδία από την Πολυνησία, επιδόθηκαν στο κυνήγι αυτών των πτηνών. Το κυνήγι ήταν τόσο εντατικό, που προκάλεσε την εξαφάνισή τους: υπολογίζεται ότι μέχρι το 1500 μ.Χ. είχαν εξαφανιστεί όλα τα μόα.

Το γεγονός αυτό μας διδάσκει κάτι σημαντικό. Η ανεξέλεγκτη επέμβαση των ανθρώπων στη φύση δεν αφορά μόνο τις σύγχρονες βιομηχανικές κοινωνίες. Αφορά κάθε ανθρώπινη ομάδα που πολλαπλασιάζεται ταχύτατα μέσα σε περιορισμένο χώρο.

Ένα μεγάλο οικολογικό πείραμα 🌵

Στα μέσα του 19ου αιώνα οι Άγγλοι έφεραν στην Αυστραλία από την Αφρική ένα κακτοειδές φυτό, γνωστό στην Ελλάδα ως φραγκοσυκιά, που ζει σε πολύ ξηρά κλίματα.

Το φυτό όμως πολλαπλασιάστηκε τόσο γρήγορα, που πολύ σύντομα φάνηκε ότι δεν θα άφηνε χώρο ελεύθερο ούτε για τα ζώα ούτε για τους ανθρώπους. Η λύση βρέθηκε τη δεκαετία του 1930, με την απελευθέρωση 3.000.000.000 σκουληκιών ενός εντόμου της Νότιας Αμερικής, το οποίο λέγεται «κακτοβλάστις» και καταστρέφει τη φραγκοσυκιά.

Τα πειράματα όμως δεν σταμάτησαν εκεί. Από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα συνεχίζεται ο «πόλεμος» μεταξύ ανθρώπων και κουνελιών. Το άκακο αυτό ζώο, που μεταφέρθηκε κι αυτό στην Αυστραλία από τους ανθρώπους, πολλαπλασιάστηκε ανεξέλεγκτα και αποδείχθηκε ένας από τους μεγαλύτερους εχθρούς των Αυστραλών.

Πόλεις της Ωκεανίας 🏙️

Πέρα από τις μεγάλες πόλεις που υπάρχουν στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία, κάθε σύμπλεγμα νησιών έχει τη δική του πρωτεύουσα. Έτσι, η Ωκεανία δεν έχει μόνο δύο-τρία μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά δεκάδες μικρότερες πρωτεύουσες διάσπαρτες μέσα στον Ειρηνικό Ωκεανό.

Το Σίδνεϋ

Η ιστορία του Σίδνεϋ είναι νεότατη και ξεκινάει μόλις πριν από 200 και κάτι χρόνια, το 1770, όταν ο Βρετανός εξερευνητής Τζέιμς Κουκ έκανε την ιστορική του είσοδο στον κόλπο Μπότανι.

Κατά τον 20ό αιώνα το Σίδνεϋ συνέχισε την αλματώδη ανάπτυξή του. Χαρακτηριστικό είναι πως, ενώ το 1901 είχε περίπου 500.000 κατοίκους, το 1925 ο πληθυσμός του ξεπερνούσε το 1.000.000. Όλο και περισσότεροι μετανάστες έφταναν σε αυτό, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό εθνοτήτων. Σύμφωνα με την απογραφή του 2006, ο πληθυσμός της πόλης ήταν 4.119.190 κάτοικοι.

Οι Αβορίγινες: οι γηγενείς της Αυστραλίας 🎨

Οι Αβορίγινες ήρθαν στην Αυστραλία πριν από 50.000 περίπου χρόνια. Ο πολιτισμός τους, παρά την πίεση που δέχτηκε από τους δυτικούς οι οποίοι εποίκισαν την Αυστραλία, κατάφερε να επιβιώσει.

Η θρησκεία τους ονομάζεται «ονειρόχρονος» και δεν διαχωρίζει τους ανθρώπους από τα άλλα ζώα. Οι Αβορίγινες πιστεύουν ότι το πνεύμα των προγόνων τους επιστρέφει στη φύση, μέσα σε πέτρες, ποτάμια και δέντρα, όπου συνεχίζει να ζει αιώνια.

Τον Φεβρουάριο του 2008, σε μια ιστορική έκφραση μετάνοιας της πλειονότητας των λευκών εποίκων για τα δεινά που προκάλεσαν στους ιθαγενείς πληθυσμούς, αναγνώστηκαν στην αυστραλιανή βουλή τα εξής: «Για την ταπείνωση και την αδικία στην οποία υποβάλαμε έναν υπερήφανο λαό και έναν υπερήφανο πολιτισμό ζητούμε συγγνώμη».

Οι φυλές των Παπούα ⛰️

Στις πτυχές και τις απόκρημνες χαράδρες, κοντά στο ηφαίστειο Βίλχεμ, κατοικούν οι φυλές των Παπούα, από τις αρχαιότερες αυτόχθονες φυλές, κρυμμένες από τον έξω κόσμο.

Κάποιες από αυτές ήταν κυνηγοί κεφαλών. Άλλες επιδίδονταν στον κανιβαλισμό, τρώγοντας είτε τους νεκρούς συγγενείς τους, για να πάρουν τη σοφία τους, είτε τους εχθρούς τους, για να πάρουν τη δύναμή τους.

Ο αποικισμός της Αυστραλίας από τους Άγγλους ⚓

Οι πρώτοι άποικοι της Αυστραλίας ήταν Άγγλοι κατάδικοι. Τους έστειλε στο νησί η αγγλική κυβέρνηση το 1788 και κατέλαβαν τον χώρο στον οποίο σήμερα βρίσκεται η μεγάλη πόλη του Σίδνεϋ.

Σύντομα ακολούθησαν πολλοί άλλοι, όχι μόνο κατάδικοι αλλά και ελεύθεροι άποικοι. Έτσι, το 1850 ο πληθυσμός της Αυστραλίας έφτασε τους 300.000 κατοίκους, από τους οποίους μόνο οι 75.000 ήταν γυναίκες.

Σταδιακά οι ελεύθεροι άποικοι άρχισαν να μη θέλουν να συνυπάρχουν με τους καταδίκους. Οι αρχές αναγκάστηκαν λοιπόν να τους εκτοπίσουν στο μεγάλο γειτονικό νησί της Τασμανίας. Άλλωστε η παρουσία τους δεν ήταν πια αναγκαία, καθώς ο αποικισμός είχε πάρει σημαντικές διαστάσεις. Με τον καιρό βέβαια οι κατάδικοι όχι μόνο προσαρμόστηκαν στην Τασμανία, αλλά ανέπτυξαν και αξιόλογη οικονομία ως ελεύθεροι άποικοι.

Η οικονομία της Ωκεανίας 🐑

Παρότι βρίσκονται μακριά από τα μεγάλα κέντρα του κόσμου, κάποια κράτη της Ωκεανίας ανέπτυξαν ισχυρή οικονομία και κατέκλυσαν με τα προϊόντα τους τις παγκόσμιες αγορές. Καθένα στηρίχτηκε σε αυτό που του προσφέρει ο τόπος του.

Τατουάζ: ένα σώμα που αφηγείται ιστορίες 🖋️

Για τους κατοίκους των νησιών Σαμόα της Πολυνησίας τα τατουάζ, δηλαδή η δερματοστιξία, δεν είναι μόδα όπως για τους δυτικούς. Αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του πολιτισμού τους και χαρακτηριστικό της φυλής τους.

Κατά την εφηβεία τους, τόσο τα αγόρια όσο και τα κορίτσια «ζωγραφίζουν» στο σώμα τους σχέδια. Συχνά σε αυτά απεικονίζεται το παραδοσιακό σαμοανικό κανό.

Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στους Μαορί της Νέας Ζηλανδίας. Κάθε Μαορί έχει τα δικά του σχέδια, που ονομάζονται «μόκου» και αποτυπώνουν το γενεαλογικό του δέντρο.

Το ντιντζεριντού: το τεράστιο φλάουτο των Αβορίγινων 🎶

Οι Αβορίγινες λένε για το όργανό τους: «Γεννήθηκε από την καρδιά... Γεννήθηκε από το έδαφος... Είναι ένα όργανο ψυχής...».

Το ντιντζεριντού κατασκευάζεται από τα κλαδιά και τους κορμούς δέντρων που σκάβονται εσωτερικά από τους τερμίτες. Κόβεται σε μήκος 1 έως 3 μέτρα και καθαρίζεται απέξω με ένα ραβδί ή με καυτό κάρβουνο.

Πριν οι αυτόχθονες εντρυφήσουν σε αυτό το όργανο, ακούν πρώτα τους ήχους που παράγουν τα ζώα: όχι μόνο τις φωνές τους, αλλά και το χτύπημα των φτερών ή τον ήχο των ποδιών τους στο έδαφος. Ακούν τον ήχο του αέρα, της βροντής, των δέντρων που τρίζουν και του νερού που τρέχει. Αυτός είναι ο ήχος του οργάνου: χαμηλός, βραχνός, επιβλητικός. Ο ήχος της Μητέρας Γης.