Ασία: Φυσικό περιβάλλον και άνθρωποι 🏔️

Η Ασία είναι η μεγαλύτερη ήπειρος του πλανήτη. Καταλαμβάνει περίπου το 1/3 της συνολικής στερεάς επιφάνειας της Γης. Σε μια τόσο τεράστια έκταση χωράνε τα πάντα: παγωμένες πεδιάδες, ψηλότατα βουνά, έρημοι, τροπικά δάση και μερικοί από τους αρχαιότερους πολιτισμούς της ανθρωπότητας.

Η θέση και η έκταση της Ασίας 🌍

Η Ασία απλώνεται σε τεράστιο γεωγραφικό πλάτος. Το βορειότερο τμήμα της βρίσκεται πολύ κοντά στον Βόρειο Πόλο, ενώ το νοτιότερο πολύ κοντά στον Ισημερινό. Ορισμένα μάλιστα νησιωτικά τμήματά της βρίσκονται στο νότιο ημισφαίριο.

Αυτή η θέση εξηγεί πολλά. Επειδή η ήπειρος απλώνεται από τα πολικά μέχρι τα ισημερινά πλάτη, το κλίμα και τα τοπία της αλλάζουν δραματικά από τον βορρά προς τον νότο. Η θέση κάθε τόπου πάνω στη Γη περιγράφεται με τους παραλλήλους και τους μεσημβρινούς, και με αυτούς μπορούμε να ορίσουμε ακριβώς πόσο εκτείνεται η Ασία.

Τα Ιμαλάια: η «κατοικία του χιονιού» 🏔️

Τα Ιμαλάια είναι ο μεγαλύτερος ορεινός όγκος του πλανήτη, με μήκος 2.500 χιλιόμετρα. Στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για μία οροσειρά, αλλά για τρεις σχεδόν παράλληλες μεταξύ τους οροσειρές. Μαζί σχηματίζουν ένα τεράστιο τείχος ανάμεσα στην Ινδική Χερσόνησο και στο οροπέδιο του Θιβέτ.

Οι τρεις οροσειρές διαδέχονται η μία την άλλη, από την πλευρά της Ινδίας προς το εσωτερικό, και όσο προχωράμε τόσο ψηλώνουν.

Οι κορυφές των Ιμαλαΐων χάνονται μέσα στα σύννεφα και δίνουν την εικόνα ενός κόσμου ανεπηρέαστου από την πρόοδο του ανθρώπου. Οι γηγενείς τα θεωρούν κατοικία των θεών τους, αλλά και του φοβερού χιονάνθρωπου «γέτι».

Τα Ιμαλάια δεν είναι όμως μόνο ένα εντυπωσιακό τοπίο. Είναι η «μητέρα» των μεγαλύτερων ποταμών της Ασίας, αφού από εκεί ξεκινούν. Ταυτόχρονα είναι και το μεγαλύτερο φυσικό εμπόδιο της ηπείρου: το έντονο ανάγλυφό τους δυσκολεύει τη μετακίνηση ανθρώπων και προϊόντων.

Οι αναβαθμίδες ρυζιού στις Φιλιππίνες 🌾

Το βουνό δεν είναι πάντα εμπόδιο. Πάνω από 2.000 χρόνια οι Αϊφούγκο, που ζουν στις απόκρημνες πλαγιές του νησιού Λουζόν στις Φιλιππίνες, καλλιεργούν ρύζι σε υψόμετρο 1.500 μ. Το κατάφεραν φτιάχνοντας πέτρινες αναβαθμίδες, που ακολουθούν τη γραμμή του βουνού.

Οι αναβαθμίδες δημιουργούν τα επίπεδα που είναι απαραίτητα για δύο πράγματα: για την καλλιέργεια του ρυζιού και για τη μετακίνηση ανθρώπων και ζώων. Το νερό μεταφέρεται σ' αυτές από τις πηγές με ένα πολύπλοκο σύστημα άρδευσης, που αποτελείται από κανάλια χαραγμένα πάνω στην πέτρα και από κοίλους σωλήνες μπαμπού.

Ο «Δρόμος του Μεταξιού» 🐫

Από το 130 π.Χ. και για πολλούς αιώνες, ο «Δρόμος του Μεταξιού» ήταν ένα τεράστιο δίκτυο εμπορικών διαδρομών. Οι διαδρομές αυτές περνούσαν μέσα από ερήμους, κινούμενες αμμοθίνες, δύσβατα μονοπάτια, στέπες, πόλεις και περάσματα χαραγμένα σε μερικά από τα πιο αδιάβατα βουνά του κόσμου: το Παμίρ, το Ινδοκούς και το Καρακορούμ.

Η εμπορική αυτή αρτηρία ήταν μία από τις σημαντικότερες του κόσμου, γιατί συνέδεε την Κίνα, την Ινδία, τη Μέση Ανατολή και την Ευρώπη. Από τον δρόμο αυτόν δεν διακινήθηκαν μόνο μετάξι, χρυσός, πολύτιμες πέτρες και άλλα αγαθά, αλλά και γνώσεις, εμπειρίες, πολιτισμοί και θρησκείες. Έτσι, στο διάβα του χρόνου, ο «Δρόμος του Μεταξιού» έγινε σύμβολο επαφής Ανατολής και Δύσης.

Τρία περιστατικά δείχνουν τι σήμαινε αυτό στην πράξη. Από αυτόν τον δρόμο έφτασε ο βουδισμός στην Κίνα. Τον ίδιο δρόμο ακολούθησαν αιώνες αργότερα οι νεστοριανοί μοναχοί, οι οποίοι αποκάλυψαν στον Ιουστινιανό ένα από τα πιο «προστατευμένα μυστικά» της ιστορίας, την παραγωγή του μεταξιού. Από τον ίδιο δρόμο, τέλος, ο Βενετός Μάρκο Πόλο πραγματοποίησε το ταξίδι του στην Ανατολή.

Η Μεσοποταμία, το λίκνο του πολιτισμού 📜

Η Μεσοποταμία θεωρείται το λίκνο του πολιτισμού. Καταλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα του σημερινού Ιράκ και μέρος της Συρίας. Η ύπαρξη νερού σε μια κατά τα άλλα άνυδρη περιοχή ήταν ο κινητήριος μοχλός για την εγκατάσταση των λαών εκεί.

Το ενδιαφέρον είναι ότι οι πολιτισμοί εκεί χτίστηκαν ο ένας πάνω στον άλλον: κάθε λαός δανειζόταν στοιχεία του πολιτισμού των άλλων και δημιουργούσε πάνω σ' αυτά. Αρχικά οι Σουμέριοι, γύρω στην 4η π.Χ. χιλιετία, έχτισαν τις πρώτες οργανωμένες πόλεις. Στην ίδια περιοχή αναπτύχθηκαν αργότερα ο βαβυλωνιακός και ο ασσυριακός πολιτισμός, και βασίλεψαν ο Χαμουραμπί και ο Ναβουχοδονόσορ. Στην εποχή τους χτίστηκε η φημισμένη πόλη της Βαβυλώνας. Οι κρεμαστοί κήποι της θεωρήθηκαν επίτευγμα, δεδομένου ότι στη νότια Μεσοποταμία δεν υπήρχε σχεδόν καθόλου βλάστηση.

Σ' αυτή την περιοχή γεννήθηκε η γραφή, εφευρέθηκε ο τροχός, το ημερολόγιο, τα μέτρα και τα σταθμά, και αναπτύχθηκαν τα βαβυλωνιακά μαθηματικά.

Οι Άραβες και η παρακμή

Αργότερα στη Μεσοποταμία εγκαταστάθηκαν οι Άραβες και η δυναστεία των Αββασιδών. Το 758 μ.Χ. ο χαλίφης Αλ Μασούρ έχτισε τη Βαγδάτη. Τα αραβικά μαθηματικά απλώθηκαν παντού, ενώ η αστρονομία, η ιατρική και η φιλοσοφία άνθησαν.

Η παρακμή άρχισε με τους Μογγόλους και τους Οθωμανούς. Ολοκληρώθηκε όταν η Μεσοποταμία μοιράστηκε σε ζώνες επιρροής μεταξύ Άγγλων και Γάλλων.

Το Σινικό Τείχος 🧱

Για εκατοντάδες χρόνια, στα βόρεια σύνορα της σημερινής Κίνας χτίζονταν τείχη. Ο λόγος ήταν πρακτικός: να κρατηθούν μακριά από τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις οι νομάδες εχθροί από τον βορρά.

Οι εργασίες για την κατασκευή του μεγάλου Σινικού Τείχους ξεκίνησαν στις αρχές του 3ου π.Χ. αιώνα. Στην πορεία των εργασιών η θέση του τείχους άλλαζε, ανάλογα με το πώς άλλαζαν τα σύνορα της χώρας. Τη σημερινή του μορφή την έλαβε επί της δυναστείας των Μινγκ (14ος–16ος αι.), όταν κύρια απειλή των συνόρων της αυτοκρατορίας ήταν οι Μογγόλοι.

Το ύψος του είναι 8 μ. και το μήκος του 5.000 μ., αντί για 16.000 μ. που ήταν ο αρχικός σχεδιασμός. Είναι το μοναδικό ανθρώπινο μνημείο που είναι ορατό από τη Σελήνη. Απέκτησε επίσης την προσωνυμία «το μεγάλο κοιμητήριο», λόγω των χιλιάδων ανθρώπων που πέθαναν προσπαθώντας να το κατασκευάσουν.

Ο Υπερσιβηρικός σιδηρόδρομος 🚂

Η ιδέα για την κατασκευή του υπερσιβηρικού ανάγεται στο 1891, όταν τσάρος της Ρωσίας ήταν ο Αλέξανδρος Γ΄. Η ολοκλήρωση του έργου επιτεύχθηκε το 1905, υπό την πίεση των ιστορικών εξελίξεων και συγκεκριμένα του ρωσοϊαπωνικού πολέμου. Στη σημερινή του έκταση το έργο ήταν έτοιμο το 1916.

Η διαδρομή ξεκινά από τη Μόσχα και διασχίζει ολόκληρη τη Ρωσία προς την Ανατολή. Περνά από το Γιαροσλάβ, λιμάνι στον Βόλγα, από το Εκατερινεμπούργκ στα Ουράλια, από το Ιρκούτσκ κοντά στη νότια άκρη της λίμνης Βαϊκάλη, από το Χαμπάροφσκ και φτάνει έως το Βλαδιβοστόκ. Από εκεί μπορεί κανείς να μεταβεί με φέρι-μποτ στο λιμάνι Νιιγκάτα, στη δυτική ακτή της Ιαπωνίας.

Η υπερσιβηρική γραμμή είναι η λιγότερο δημοφιλής διαδρομή για τους ταξιδιώτες. Παρ' όλα αυτά, είναι η μοναδική σιδηροδρομική γραμμή που διασχίζει τη μεγαλύτερη χώρα στον κόσμο από τη Δύση έως την Ανατολή. Ολόκληρη η διαδρομή εξυπηρετείται από ένα ρωσικό τρένο, το οποίο αναχωρεί από τη Μόσχα κάθε δεύτερη μέρα.

Ο άνθρωπος και το φυσικό περιβάλλον της Ασίας 🤝

Αν κοιτάξεις ξανά όλα τα παραπάνω, θα δεις ότι λένε την ίδια ιστορία με διαφορετικούς τρόπους: το φυσικό περιβάλλον βάζει τους όρους και ο άνθρωπος βρίσκει λύσεις.

Τα Ιμαλάια είναι το πιο καθαρό παράδειγμα αυτής της διπλής σχέσης: ενώ τροφοδοτούν με νερό τους μεγαλύτερους ποταμούς της Ασίας, ταυτόχρονα ορθώνονται ως το μεγαλύτερο εμπόδιο στη μετακίνηση ανθρώπων και προϊόντων.