Ανθρώπινοι πόροι 🧠
Η Γη μάς δίνει νερό, χώμα, πετρώματα, φυτά και ζώα. Όμως τίποτε από αυτά δεν γίνεται μόνο του ψωμί, σπίτι ή αυτοκίνητο. Χρειάζεται κάποιος να σκεφτεί, να δοκιμάσει και να δουλέψει. Αυτό ακριβώς είναι οι ανθρώπινοι πόροι.
Τι είναι οι ανθρώπινοι πόροι
Στους ανθρώπινους πόρους περιλαμβάνεται ό,τι ο άνθρωπος δημιουργεί με τη γνώση, τη μελέτη, τη φαντασία, τη σκέψη, την εργασία, τη συνεργασία και την εμπειρία του.
Πρόσεξε τη λίστα αυτή. Δεν αναφέρει ούτε ένα υλικό πράγμα. Δεν λέει «σίδερο» ή «ξύλο» ή «πετρέλαιο». Λέει γνώση, φαντασία, εργασία, συνεργασία. Οι ανθρώπινοι πόροι είναι οι ικανότητες και οι δυνάμεις του ίδιου του ανθρώπου: το μυαλό που σκέφτεται, τα χέρια που φτιάχνουν, η εμπειρία που έχει μαζευτεί από όσα δοκίμασε παλιότερα, και η ικανότητα να δουλεύει μαζί με άλλους.
| Φυσικοί πόροι | Ανθρώπινοι πόροι |
|---|---|
| Τους δίνει η φύση | Τους δημιουργεί ο άνθρωπος |
| Νερό, έδαφος, ορυκτά, φυτά, ζώα | Γνώση, μελέτη, φαντασία, σκέψη, εργασία, συνεργασία, εμπειρία |
| Είναι το υλικό | Είναι ο τρόπος να αξιοποιηθεί το υλικό |
Ένα εργοστάσιο, ένα εργαλείο ή ένας υπολογιστής είναι φτιαγμένα από υλικά που προήλθαν από φυσικούς πόρους. Δεν παύουν όμως να είναι αποτέλεσμα ανθρώπινων πόρων, γιατί χωρίς τη γνώση και την εργασία του ανθρώπου το υλικό θα έμενε πέτρα, χώμα και μέταλλο μέσα στη γη.
Από τους φυσικούς πόρους στα αγαθά
Ο άνθρωπος αξιοποιεί τους φυσικούς πόρους και παράγει αγαθά ή κατασκευάζει μηχανές που εκτελούν με μεγαλύτερη ταχύτητα και ακρίβεια τη δουλειά του.
Εδώ κρύβεται μια πολύ σημαντική ιδέα. Ο άνθρωπος δεν σταμάτησε στο να φτιάχνει πράγματα για τον εαυτό του. Προχώρησε ένα βήμα παραπέρα και άρχισε να φτιάχνει μηχανές που κάνουν τη δουλειά αντί γι' αυτόν. Και μάλιστα την κάνουν πιο γρήγορα και πιο σωστά απ' ό,τι θα μπορούσε ο ίδιος. Ένα τρακτέρ οργώνει σε μία ώρα ένα χωράφι που ένας άνθρωπος με αξίνα θα το έσκαβε για μέρες.
Η μεγάλη πορεία της εφευρετικότητας
Το βιβλίο δίνει δύο εντυπωσιακά παραδείγματα αυτής της πορείας: από τον τροχό έως το τεχνολογικά εξελιγμένο αυτοκίνητο, και από το χάραγμα στην πλάκα έως τον ηλεκτρονικό υπολογιστή.
Ας δούμε τι σημαίνουν. Ο τροχός ήταν απλώς ένας ξύλινος δίσκος που γύριζε. Χιλιάδες χρόνια αργότερα, από την ίδια βασική ιδέα, φτάσαμε στο σύγχρονο αυτοκίνητο. Το χάραγμα σε μια πέτρινη πλάκα ήταν ο πρώτος τρόπος να κρατήσει ο άνθρωπος μια πληροφορία. Σήμερα ο ηλεκτρονικός υπολογιστής αποθηκεύει και επεξεργάζεται εκατομμύρια πληροφορίες σε δευτερόλεπτα. Ανάμεσα στην πέτρα και στον υπολογιστή δεν υπάρχει κάποιο θαύμα. Υπάρχει η αλυσίδα των ανθρώπινων πόρων: κάθε γενιά πήρε τη γνώση της προηγούμενης, πρόσθεσε τη δική της φαντασία και εμπειρία, και προχώρησε λίγο πιο πέρα.
Την ίδια πορεία τη βλέπουμε καθαρά στην καλλιέργεια της γης. Ο πρώτος καλλιεργητής έσκαβε το χώμα με μια πέτρα. Κάποια στιγμή σκέφτηκε να δέσει την πέτρα σε ένα ξύλο και έφτιαξε την αξίνα. Αργότερα ήρθε το ξύλινο άροτρο που το έσερναν ζώα, και στο τέλος το τρακτέρ. Σε κάθε βήμα ο άνθρωπος χρησιμοποίησε διαφορετικούς φυσικούς πόρους: πέτρα, μετά ξύλο και τη δύναμη των ζώων, μετά μέταλλα και καύσιμα. Και σε κάθε βήμα χρειάστηκε τον ίδιο ανθρώπινο πόρο: τη σκέψη που βλέπει ένα πρόβλημα και φαντάζεται μια καλύτερη λύση.
Ο Αρχιμήδης φώναξε «Εύρηκα!» επειδή είχε ήδη μελετήσει, είχε ήδη σκεφτεί το πρόβλημα για καιρό και είχε ήδη τη γνώση για να καταλάβει τι μόλις είχε δει. Η ξαφνική έμπνευση είναι πάντα η κορυφή μιας μεγάλης προσπάθειας που έγινε από κάτω.
Ο άνθρωπος αλλάζει την επιφάνεια της Γης
Όλη αυτή η εξέλιξη δεν έμεινε χωρίς συνέπειες. Κάθε φορά που ο άνθρωπος αποκτούσε πιο δυνατά εργαλεία, μπορούσε να επεμβαίνει πιο βαθιά στο περιβάλλον.
Με την πέτρα και την αξίνα άλλαζε ένα μικρό κομμάτι χωραφιού. Με το τρακτέρ και τα σύγχρονα μηχανήματα αλλάζει ολόκληρες πεδιάδες, ισιώνει λόφους, στραγγίζει έλη και ανοίγει δρόμους μέσα από βουνά. Ο άνθρωπος έγινε έτσι ένας από τους πιο ισχυρούς παράγοντες που διαμορφώνουν την επιφάνεια της Γης, όχι σε εκατομμύρια χρόνια όπως κάνει η φύση, αλλά μέσα σε λίγες δεκαετίες.
Αυτή η δύναμη έχει δύο πρόσωπα. Χάρη σ' αυτήν παράγουμε περισσότερη τροφή και ζούμε πιο άνετα. Ταυτόχρονα όμως εξαντλούμε φυσικούς πόρους, ρυπαίνουμε και καταστρέφουμε τοπία που δεν ξαναγίνονται. Γι' αυτό οι ανθρώπινοι πόροι δεν είναι μόνο ικανότητα να φτιάχνεις. Είναι και ικανότητα να κρίνεις τι αξίζει να φτιάξεις.
Παιδεία, κριτικό πνεύμα και τα επαγγέλματα του μέλλοντος
Η ιστορικός Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ έχει μιλήσει για το πιο πολύτιμο κομμάτι των ανθρώπινων πόρων. Δεν είναι, λέει, θέμα από πού βγαίνεις και με τι πτυχίο βγαίνεις, γιατί αργά ή γρήγορα οι εργοδότες θα δουν τι έχεις και τι δεν έχεις. Εκείνο που είναι βασικό είναι να έχεις το κριτικό πνεύμα, το κριτικό μυαλό.
Λέει επίσης κάτι που αφορά άμεσα τη δική σου γενιά: ότι δεν θα κάνεις ποτέ το ίδιο επάγγελμα σε όλη σου τη ζωή. Πρέπει να είσαι έτοιμος για δύο ή τρία επαγγέλματα τουλάχιστον. Και ότι το ενδιαφέρον σου μπορεί να έχει τέτοια εμβέλεια, ώστε να σου επιτρέψει να το κάνεις επάγγελμα. Το ζητούμενο δηλαδή είναι να μάθεις πώς θα μαθαίνεις συνέχεια. Και αυτό, καταλήγει, το δίνει μόνο η καλή παιδεία.
Η θέση αυτή απαντά σε ένα σημαντικό ερώτημα: αρκούν η δημιουργική φαντασία και το ενδιαφέρον για να φτάσει ο άνθρωπος σε κάτι καινούριο; Η φαντασία δίνει την ιδέα, αλλά η εκπαίδευση δίνει τα εργαλεία για να γίνει η ιδέα πράξη. Χωρίς γνώση, η καλύτερη έμπνευση μένει μια σκέψη που δεν πάει πουθενά.
Επειδή τα επαγγέλματα αλλάζουν όσο ζεις, ο πιο χρήσιμος ανθρώπινος πόρος δεν είναι όσα ξέρεις σήμερα, αλλά η ικανότητά σου να μαθαίνεις καινούρια πράγματα σε όλη σου τη ζωή.
Ατομική προσπάθεια και ομαδική εργασία
Στον ορισμό των ανθρώπινων πόρων η συνεργασία στέκεται δίπλα δίπλα με τη σκέψη και την εργασία. Δεν είναι τυχαίο.
Η ατομική προσπάθεια είναι απαραίτητη: κάποιος πρέπει να έχει την ιδέα, να διαβάσει, να επιμείνει. Μόνη της όμως σπάνια φτάνει μακριά. Ένα αυτοκίνητο ή ένας υπολογιστής δεν είναι έργο ενός ανθρώπου, αλλά χιλιάδων ανθρώπων που δούλεψαν σε διαφορετικά κομμάτια και συνδύασαν τις γνώσεις τους. Όταν πολλοί άνθρωποι μοιράζονται αυτό που ξέρουν, το αποτέλεσμα είναι μεγαλύτερο από το άθροισμα των ξεχωριστών προσπαθειών. Γι' αυτό η ανάπτυξη μιας κοινωνίας στηρίζεται και στα δύο: στην ατομική δημιουργικότητα και στην ομαδική εργασία.
Το σχολείο είναι ο πρώτος τόπος όπου μαθαίνει κανείς να δουλεύει ομαδικά. Οι εργασίες σε ομάδες, τα πειράματα, οι έρευνες και τα project διδάσκουν κάτι που δεν διδάσκεται από βιβλίο: πώς μοιράζεσαι ρόλους, πώς ακούς μια άποψη διαφορετική από τη δική σου και πώς φτάνετε μαζί σε ένα αποτέλεσμα.
Η δημιουργικότητα ξεκινά από απλά υλικά
Ίσως φανταστείς ότι για να δημιουργήσει κανείς κάτι χρειάζεται ακριβό εξοπλισμό. Δεν ισχύει.
Σκέψου ότι παίρνεις μέρος σε έναν διαγωνισμό κατασκευής ενός παιχνιδιού που θα δουλεύει με μπαταρία ή με έναν μικρό ηλιακό συλλέκτη, και ότι έχεις στη διάθεσή σου μόνο πολύ απλά υλικά. Το πρώτο βήμα δεν είναι να πιάσεις τα υλικά, αλλά να σκεφτείς τι παιχνίδι θέλεις να φτιάξεις. Ύστερα διαλέγεις ποια από τα υλικά σου εξυπηρετούν αυτό τον σκοπό, το σχεδιάζεις στο χαρτί, και μόνο στο τέλος το κατασκευάζεις.
Αυτή ακριβώς η σειρά, δηλαδή ιδέα, επιλογή υλικών, σχέδιο, κατασκευή, είναι η ίδια σειρά που ακολούθησε ο άνθρωπος από την πέτρα μέχρι το τρακτέρ. Το πολύτιμο κομμάτι δεν ήταν ποτέ τα υλικά. Ήταν η σκέψη που τα οργάνωσε.