Πού είναι χτισμένες οι μεγάλες πόλεις του πλανήτη; 🏙️

Οι πολύ μεγάλες πόλεις δεν μπορούν να κτιστούν οπουδήποτε. Χτίζονται μόνο σε περιοχές που μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες των εκατομμυρίων κατοίκων τους. Μια πόλη με πολλά εκατομμύρια ανθρώπους χρειάζεται καθημερινά τεράστιες ποσότητες τροφής, νερού και ενέργειας — και κάπου πρέπει να τα βρει.

Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη θέση μιας πόλης

Ο πληθυσμός μιας χώρας δεν απλώνεται ομοιόμορφα παντού. Συγκεντρώνεται σε ορισμένες περιοχές της, και αυτό εξαρτάται από τρεις κατηγορίες παραγόντων:

Οι μεγάλες πόλεις του κόσμου είναι συνήθως χτισμένες κοντά σε ακτές, σε μεγάλες πεδιάδες ή δίπλα σε ποτάμια και λίμνες. Οι θέσεις αυτές δεν είναι τυχαίες: η θάλασσα φέρνει το εμπόριο και τις μεταφορές, οι πεδιάδες δίνουν χώρο και καλλιέργειες, τα ποτάμια και οι λίμνες εξασφαλίζουν το νερό. Επίσης, οι περισσότερες μεγάλες πόλεις βρίσκονται συγκεντρωμένες σε γεωγραφικά πλάτη με ήπιο κλίμα, ούτε πολύ κοντά στους πάγους των πόλων ούτε στις πιο δύσκολες ερημικές ζώνες.

Οι δέκα μεγαλύτερες πόλεις του κόσμου: 1950 και 2015

Συγκρίνοντας τις δέκα μεγαλύτερες πόλεις του πλανήτη το 1950 με την πρόβλεψη για το 2015, βλέπουμε μια εντυπωσιακή αλλαγή. Οι πληθυσμοί δίνονται σε εκατομμύρια κατοίκους.

Το 1950 οι περισσότερες από τις δέκα μεγαλύτερες πόλεις βρίσκονταν στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική. Το 2015 η εικόνα αντιστρέφεται: η μεγάλη πλειονότητα βρίσκεται στην Ασία, ενώ εμφανίζονται και πόλεις της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Ταυτόχρονα, ο μέσος πληθυσμός των δέκα μεγαλύτερων πόλεων εκτινάσσεται: από περίπου 6,4 εκατομμύρια το 1950 σε περίπου 21,8 εκατομμύρια το 2015 — δηλαδή περισσότερο από τριπλάσιος.

Δύο κατηγορίες μεγάλων πόλεων

Μεγάλες πόλεις υπάρχουν τόσο στο βόρειο όσο και στο νότιο ημισφαίριο. Γενικότερα όμως μπορούμε να τις χωρίσουμε σε δύο κατηγορίες, ανάλογα με το είδος της χώρας στην οποία βρίσκονται.

Οι πόλεις των αναπτυγμένων χωρών, όπως το Παρίσι, το Λονδίνο, η Νέα Υόρκη και το Τόκυο, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν τα οικονομικά, πολιτιστικά και πνευματικά κέντρα του κόσμου. Ο πληθυσμός τους σήμερα είναι σχεδόν σταθερός: δεν μεγαλώνουν πια απότομα.

Οι πόλεις των αναπτυσσόμενων χωρών, όπως η Σαγκάη, η Καλκούτα, η Βομβάη και το Μέξικο Σίτι, βρίσκονται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση. Δεν έχουν την υποδομή να στηρίξουν τον συνεχώς αυξανόμενο πληθυσμό τους. Συχνό φαινόμενο στις πόλεις αυτές είναι η ανάπτυξη παραγκουπόλεων γύρω τους.

Η πόλη σαν ζωντανός οργανισμός: εισροές και εκροές

Η πόλη μοιάζει με έναν τεράστιο οργανισμό που βρίσκεται σε διαρκή αλληλεπίδραση με τον χώρο γύρω του. Όπως ένας οργανισμός παίρνει τροφή και βγάζει άχρηστες ουσίες, έτσι και η πόλη δέχεται εισροές και δίνει εκροές.

Τι μπαίνει στην πόλη (εισροές)

Οι τροφές είναι η πρώτη ανάγκη: η πόλη εξαρτάται απόλυτα από τις γύρω αγροτικές περιοχές, καθώς εισάγει τα τρόφιμά της από αυτές. Ακολουθεί η ύδρευση, αφού οι κάτοικοι έχουν ανάγκη από νερό, το οποίο έρχεται στην πόλη από ταμιευτήρες νερού, όπως η τεχνητή λίμνη του Μαραθώνα. Απαραίτητα είναι επίσης τα καύσιμα και η ενέργεια για τη θέρμανση, την κίνηση των αυτοκινήτων και την ηλεκτροδότηση. Τέλος, μπαίνουν στην πόλη οι πρώτες ύλες — ύλες όπως το ξύλο, τα μέταλλα, το μάρμαρο, το μαλλί και το δέρμα, απαραίτητες στη βιοτεχνία για την παραγωγή προϊόντων — καθώς και βιομηχανικά και βιοτεχνικά προϊόντα από τις μονάδες που υπάρχουν συνήθως κοντά στην πόλη· αυτές τροφοδοτούν με τα προϊόντα τους τους κατοίκους και ταυτόχρονα χρησιμοποιούν τα δίκτυα της πόλης, π.χ. το οδικό δίκτυο, για την προώθησή τους.

Τι βγαίνει από την πόλη (εκροές)

Στην αντίθετη κατεύθυνση κινούνται πρώτα απ' όλα τα απόβλητα: τα στερεά απόβλητα της πόλης, που μεταφέρονται στις χωματερές, τα υγρά απόβλητα και οι ατμοσφαιρικοί ρύποι που παρασύρονται από τους ανέμους. Η πόλη όμως δίνει και πολλά καλά. Δημιουργεί πολιτισμό — θεατρικές και μουσικές παραστάσεις, εκθέσεις και άλλα — και τον προωθεί στις γύρω περιοχές. Προσφέρει υπηρεσίες, αφού διαθέτει σχολεία, πανεπιστήμια, γυμναστήρια και αθλητικά κέντρα που εξυπηρετούν τις γύρω περιοχές. Παράγει, τέλος, βιομηχανικά και βιοτεχνικά προϊόντα: οι παραγωγικές μονάδες της παράγουν προϊόντα που τα διαθέτουν σε κοντινές και μακρινές περιοχές — από το δέρμα, για παράδειγμα, φτιάχνουν παπούτσια ή ρούχα.

Τα προβλήματα των μεγάλων πόλεων

Η ζωή στις πόλεις έχει πολλά πλεονεκτήματα. Η συγκέντρωση όμως πολλών ανθρώπων σε μικρό χώρο προκαλεί και πολλά προβλήματα.

Ένα από τα πιο ενοχλητικά είναι η κυκλοφοριακή συμφόρηση. Στις μεγαλουπόλεις όλου του κόσμου υπολογίζεται ότι στις ώρες αιχμής ένα αυτοκίνητο κινείται με μέση ταχύτητα 8 χλμ./ώρα — ταχύτητα ποδηλάτου. Αυτό σημαίνει ότι ο κάτοικος της πόλης χάνει πάνω από 2 χρόνια της ζωής του εγκλωβισμένος σε ατέλειωτες ουρές αυτοκινήτων, κάτι που υποβαθμίζει σοβαρά την ποιότητα ζωής του.

Στενά συνδεδεμένη με την κίνηση είναι η ρύπανση του αέρα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (2002), σχεδόν 1 δισεκατομμύριο κάτοικοι των πόλεων εκθέτουν την υγεία τους σε κίνδυνο από τη ρύπανση του αέρα, που προξενείται σε ποσοστό 50–85% από τα οχήματα. Το νέφος είναι αναπόσπαστο μέρος της αστικής ζωής στα περισσότερα μέρη του κόσμου.

Τρίτο μεγάλο πρόβλημα είναι οι υποδομές που δεν προλαβαίνουν την αύξηση του πληθυσμού. Το αποχετευτικό σύστημα του Καΐρου κατασκευάστηκε πριν από πενήντα χρόνια περίπου για να εξυπηρετεί 2 εκατομμύρια ανθρώπους και είναι ανεπαρκές σήμερα, που ο πληθυσμός της πόλης φτάνει τα 20 εκατομμύρια.

Παρ' όλα αυτά, τα προβλήματα δεν είναι αδιέξοδο. Πάντα υπάρχουν τρόποι για να αποκτήσουν οι μεγάλες πόλεις πιο ανθρώπινο πρόσωπο: λιγότερα αυτοκίνητα και καλύτερα μέσα μαζικής μεταφοράς, περισσότερο πράσινο, καθαρότερες πηγές ενέργειας και σύγχρονα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης.