Οι μεγάλες πόλεις του πλανήτη 🏙️
Ο Αυστριακός συγγραφέας Καρλ Κράους (1874-1936) είχε γράψει: «Οι δρόμοι των πόλεων δεν είναι στρωμένοι μόνο με άσφαλτο. Είναι στρωμένοι και με πολιτισμό». Η φράση αυτή κρύβει μια αλήθεια που θα δούμε σε αυτό το μάθημα: η πόλη δεν είναι απλώς πολλά σπίτια μαζεμένα. Είναι ένας τόπος που προσφέρει στους ανθρώπους πράγματα τα οποία δεν μπορούν να βρουν αλλού. Γι' αυτό και όλο και περισσότεροι άνθρωποι σε ολόκληρο τον πλανήτη επιλέγουν να ζήσουν εκεί.
Γιατί οι άνθρωποι επιλέγουν την πόλη
Σκέψου ανάγκες σου που μπορούν να καλυφθούν μόνο σε μια πόλη και όχι σε έναν μικρότερο οικισμό: ένα μεγάλο νοσοκομείο, ένα πανεπιστήμιο, ένα θέατρο ή ένα γήπεδο, μια δουλειά σε ένα γραφείο ή σε ένα εργοστάσιο. Πολλές από αυτές τις ανάγκες είναι κοινές για όλους μας, και ακριβώς αυτό εξηγεί γιατί οι άνθρωποι κινούνται προς τις πόλεις.
Οι λόγοι δεν είναι καινούριοι. Ήδη από τα αρχαία χρόνια οι άνθρωποι είχαν ανακαλύψει ότι η ζωή στις πόλεις έχει πολλά πλεονεκτήματα:
- περισσότερες ευκαιρίες για εργασία
- περισσότερες δυνατότητες διασκέδασης
- καλύτερη πρόσβαση στην εκπαίδευση
- καλύτερη φροντίδα της υγείας
Ένας μικρός οικισμός δύσκολα μπορεί να συντηρήσει ένα μεγάλο σχολείο ή ένα οργανωμένο νοσοκομείο, γιατί απλούστατα δεν έχει αρκετούς κατοίκους για να τα χρειάζονται καθημερινά. Η πόλη, αντίθετα, συγκεντρώνει πολύ κόσμο και έτσι μπορεί να προσφέρει υπηρεσίες για όλους.
Πώς αναγνωρίζουμε μια πόλη
Όταν παρατηρούμε μια πόλη, ξεχωρίζουμε κάποια βασικά χαρακτηριστικά της. Αυτά μας βοηθούν να τη συγκρίνουμε με έναν μικρότερο οικισμό.
| Χαρακτηριστικό | Τι παρατηρούμε στην πόλη |
|---|---|
| Πληθυσμιακή πυκνότητα | Πολύ μεγάλη: πολλοί άνθρωποι ζουν σε μικρή έκταση, σε ψηλά και πυκνά κτίρια. |
| Ελεύθεροι χώροι (οικιστικές συνθήκες) | Λίγοι: πλατείες και πάρκα είναι περιορισμένα σε σχέση με το πλήθος των κατοίκων. |
| Οργάνωση | Υψηλή: υπάρχει σχέδιο πόλης, δίκτυα ύδρευσης και ρεύματος, δημόσιες υπηρεσίες. |
| Οδική κυκλοφορία | Πυκνή και έντονη, με πολλά οχήματα και συχνά προβλήματα κίνησης. |
| Υπηρεσίες | Πλήθος: νοσοκομεία, σχολεία, καταστήματα, μέσα μεταφοράς, χώροι ψυχαγωγίας. |
Οι πόλεις των αρχαίων χρόνων
Οι μεγάλες πόλεις δεν είναι εφεύρεση της εποχής μας. Πολλοί άνθρωποι εγκατέλειπαν την ύπαιθρο για να εγκατασταθούν σε μεγάλα αστικά κέντρα, όπως η Αθήνα, η Ρώμη, η Καρχηδόνα, οι Συρακούσες και αργότερα η Κωνσταντινούπολη.
Συγκριτικά όμως με τα νεότερα χρόνια, το μέγεθος αυτών των πόλεων ήταν μέτριο: έφταναν το πολύ έως 1.000.000 κατοίκους. Ο λόγος ήταν διπλός. Πρώτον, η επιβίωση βασιζόταν απόλυτα στην αγροτική παραγωγή, δηλαδή η πόλη μπορούσε να θρέψει μόνο όσους ανθρώπους άντεχαν να τροφοδοτήσουν τα χωράφια γύρω της. Δεύτερον, ο συνολικός αριθμός των ανθρώπων στη Γη ήταν τότε μικρός.
Αυτό που σήμερα θεωρούμε μια μεσαία πόλη ήταν στην αρχαιότητα το απόλυτο ρεκόρ. Χωρίς μηχανές, φορτηγά και σύγχρονη γεωργία, καμία πόλη δεν μπορούσε να ταΐσει περισσότερους από ένα εκατομμύριο κατοίκους.
Τα τελευταία 250 χρόνια: η μεγάλη έκρηξη
Τα πράγματα άλλαξαν ριζικά κατά τα τελευταία 250 χρόνια, δηλαδή από τότε που επικράτησε η βιομηχανική παραγωγή. Από εκείνη τη στιγμή οι πόλεις άρχισαν να αναπτύσσονται πολύ γρήγορα. Αυτό συνέβη για δύο κυρίως λόγους.
Πρώτος λόγος: η ύπαιθρος δεν χωρούσε άλλους
Ο αριθμός των ανθρώπων αυξήθηκε πολύ. Καθώς η γη μοιραζόταν σε όλο και περισσότερους απογόνους, ο κλήρος των αγροτών γινόταν όλο και μικρότερος. Ταυτόχρονα, η χρησιμοποίηση των μηχανών στη γεωργία μείωνε συνεχώς τις ανάγκες για εργατικά χέρια: μια μηχανή έκανε τη δουλειά που πριν απαιτούσε πολλούς εργάτες. Έτσι, οι νεαροί κυρίως αγρότες υποχρεώνονταν να εγκαταλείψουν τα χωριά τους και να αναζητήσουν στις πόλεις περισσότερες ευκαιρίες.
Δεύτερος λόγος: η πόλη τραβούσε τον κόσμο
Την ίδια στιγμή, οι πόλεις προσέφεραν όλα εκείνα τα πλεονεκτήματα που είδαμε παραπάνω: δουλειά, εκπαίδευση, υγεία, διασκέδαση. Οι δύο λόγοι λοιπόν λειτουργούσαν μαζί, σαν σπρώξιμο και τράβηγμα: η ύπαιθρος έσπρωχνε τους ανθρώπους έξω και η πόλη τους τραβούσε προς το μέρος της.
Το αποτέλεσμα είναι ότι σήμερα οι πόλεις με πληθυσμό 10.000.000 κατοίκους είναι κάτι πολύ συνηθισμένο σε όλες τις ηπείρους.
Δέκα εκατομμύρια κάτοικοι σήμερα, έναντι το πολύ ένα εκατομμύριο στην αρχαιότητα. Η σημερινή μεγαλούπολη δεν είναι λίγο μεγαλύτερη από την αρχαία, είναι δεκαπλάσια — και τέτοιες πόλεις υπάρχουν σε όλες τις ηπείρους, όχι μόνο σε μία.
Η αστικοποίηση
Το φαινόμενο αυτό, δηλαδή η συγκέντρωση των ανθρώπων στις πόλεις, λέγεται αστικοποίηση και παρατηρείται σε όλες τις χώρες της Γης.
Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι η αστικοποίηση δεν είναι κάτι που συμβαίνει μόνο σε μία χώρα ή σε μία ήπειρο. Είναι μια παγκόσμια τάση, που εμφανίζεται παντού, απλώς με διαφορετική ταχύτητα και ένταση από τόπο σε τόπο.
Η πρόβλεψη για το 2030
Το 2030 προβλέπεται ότι οι άνθρωποι που θα κατοικούν στις πόλεις θα αποτελούν το 60,8% του συνολικού πληθυσμού. Με άλλα λόγια, περισσότεροι από τους μισούς ανθρώπους της Γης θα κατοικούν στις πόλεις.
Αυτό σημαίνει μια ιστορική αλλαγή: για χιλιάδες χρόνια η πλειοψηφία των ανθρώπων ζούσε στην ύπαιθρο και καλλιεργούσε τη γη. Στο εξής, η πλειοψηφία θα ζει μέσα σε πόλεις.
Το 60,8% δεν είναι απλώς ένα ποσοστό. Σημαίνει ότι, αν διαλέξεις στην τύχη τρεις ανθρώπους από οπουδήποτε στον πλανήτη το 2030, οι δύο από αυτούς κατά πάσα πιθανότητα θα είναι κάτοικοι πόλης.
Η αστικοποίηση δεν προχωρά με τον ίδιο ρυθμό παντού. Ορισμένες ήπειροι είχαν το 2005 ακόμη υψηλό ποσοστό αγροτικού πληθυσμού, δηλαδή πολλοί κάτοικοί τους ζούσαν στην ύπαιθρο και όχι στις πόλεις. Καθώς όμως η τάση της αστικοποίησης συνεχίζεται σε όλες τις χώρες, το ποσοστό του αγροτικού πληθυσμού αναμένεται να μειώνεται και μετά το 2030 σε κάθε ήπειρο. Οι ήπειροι δηλαδή δεν σταματούν να αστικοποιούνται· απλώς κάποιες βρίσκονται πιο μπροστά και κάποιες πιο πίσω σε αυτή τη διαδρομή.