Η κατανομή των ανθρώπων στη Γη 🌍
Πόσοι είμαστε και πού βρισκόμαστε
Σήμερα οι κάτοικοι της Γης ξεπερνούν τα 6.500.000.000. Είναι ένας τεράστιος αριθμός, όμως το πιο ενδιαφέρον δεν είναι πόσοι είμαστε, αλλά πού βρισκόμαστε.
Οι άνθρωποι δεν είναι μοιρασμένοι ομοιόμορφα πάνω στην επιφάνεια της Γης. Είναι άνισα κατανεμημένοι. Έτσι, άλλες περιοχές του πλανήτη μας είναι πυκνοκατοικημένες και άλλες αραιοκατοικημένες.
| Όρος | Τι σημαίνει |
|---|---|
| Πυκνοκατοικημένη περιοχή | Περιοχή όπου ζουν πάρα πολλοί άνθρωποι σε μικρή έκταση |
| Αραιοκατοικημένη περιοχή | Περιοχή όπου ζουν ελάχιστοι άνθρωποι, απλωμένοι σε μεγάλη έκταση |
Υπάρχουν μάλιστα και περιοχές σχεδόν ακατοίκητες, δηλαδή τόπους όπου δεν μένει σχεδόν κανένας άνθρωπος μόνιμα.
Γιατί δεν είναι εύκολο να εξηγήσουμε την κατανομή
Θα περίμενε κανείς ότι είναι απλό να πούμε γιατί μια περιοχή γέμισε ανθρώπους και μια άλλη έμεινε άδεια. Στην πραγματικότητα δεν είναι πάντα εύκολο να το ερμηνεύσουμε.
Ο λόγος είναι ότι τα κριτήρια με τα οποία οι άνθρωποι αποφασίζουν πού θα εγκατασταθούν είναι πολλά και συχνά άγνωστα. Μια οικογένεια μπορεί να διάλεξε έναν τόπο πριν από αιώνες για έναν λόγο που εμείς σήμερα δεν τον γνωρίζουμε καν.
Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός λόγος που κάνει μια περιοχή πυκνοκατοικημένη. Συνήθως συνεργάζονται πολλοί παράγοντες μαζί. Όταν εξηγείς μια κατανομή, καλό είναι να σκέφτεσαι συνδυασμούς και όχι μία μόνο αιτία.
Οι τρεις ομάδες παραγόντων
Παρόλες τις δυσκολίες, οι γεωγράφοι έχουν βρει έναν χρήσιμο τρόπο να βάλουν τα πράγματα σε τάξη. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την εγκατάσταση των ανθρώπων σε μια περιοχή μπορούν να χωριστούν σε τρεις μεγάλες ομάδες: φυσικούς, ιστορικούς και οικονομικούς.
| Ομάδα παραγόντων | Με τι έχει σχέση |
|---|---|
| Φυσικοί παράγοντες | Με το φυσικό περιβάλλον: το κλίμα, το νερό, το ανάγλυφο, το έδαφος |
| Ιστορικοί παράγοντες | Με το παρελθόν ενός τόπου και τα γεγονότα που τον σημάδεψαν |
| Οικονομικοί παράγοντες | Με τη δουλειά και τον πλούτο: τι μπορεί να κερδίσει εκεί ένας άνθρωπος |
Όταν βλέπεις μια εικόνα ή διαβάζεις για έναν τόπο, μπορείς να δοκιμάσεις να ταξινομήσεις μόνος σου: αυτό που περιγράφεται είναι φυσικός, ιστορικός ή οικονομικός παράγοντας;
Οι φυσικοί παράγοντες και οι αραιοκατοικημένες περιοχές
Οι φυσικοί παράγοντες εξηγούν τις μεγάλες «άδειες» ζώνες του πλανήτη. Όταν οι φυσικές συνθήκες δεν ευνοούν την ανθρώπινη ζωή, οι άνθρωποι απλώς δεν εγκαθίστανται εκεί.
Τρεις τέτοιες ζώνες κατοικούνται ελάχιστα:
- Οι πολικές περιοχές, εξαιτίας του κρύου.
- Οι έρημοι, εξαιτίας της έλλειψης νερού.
- Οι ζώνες των τροπικών δασών, εξαιτίας της υπερβολικής υγρασίας.
Δηλαδή τα τρία εμπόδια είναι το κρύο, η έλλειψη νερού και η υπερβολική υγρασία.
Οι πολικές περιοχές, οι έρημοι και τα τροπικά δάση καλύπτουν τεράστιο μέρος της στεριάς, όμως φιλοξενούν ελάχιστους ανθρώπους. Δεν είναι όμως άχρηστες: τα τροπικά δάση, για παράδειγμα, είναι από τα πλουσιότερα σε ζωή μέρη του πλανήτη — απλώς η ζωή εκεί είναι δύσκολη για τον άνθρωπο.
Πού συγκεντρώνονται οι άνθρωποι
Αντίθετα με τις παραπάνω ζώνες, σε ορισμένες περιοχές παρατηρούνται πολύ υψηλές συγκεντρώσεις ανθρώπων. Οι σημαντικότερες είναι:
- Τα νότια και ανατολικά της Ασίας.
- Η Ευρώπη.
- Οι ανατολικές και δυτικές ακτές της Αμερικής.
Προσέχεις κάτι κοινό; Στην Αμερική οι άνθρωποι μαζεύονται στις ακτές και όχι στο εσωτερικό της ηπείρου. Η θάλασσα φέρνει ήπιο κλίμα, τροφή, λιμάνια και εμπόριο — γι' αυτό οι παράκτιες περιοχές τραβούν τον κόσμο.
Το ίδιο ήπειρος, διαφορετική εικόνα
Μια ήπειρος δεν είναι ποτέ ομοιόμορφη. Η Ασία είναι το καλύτερο παράδειγμα: δεν είναι το ίδιο πυκνοκατοικημένη σε όλες τις περιοχές της. Στα νότια και στα ανατολικά της ζουν εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι, ενώ το βόρειο τμήμα της είναι σχεδόν ακατοίκητο, γιατί βρίσκεται κοντά στις πολικές περιοχές και το κρύο κάνει τη ζωή πολύ δύσκολη.
Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στη Νότια Αμερική, όπου η μεγάλη ζώνη των τροπικών δασών μοιάζει σχεδόν να μην κατοικείται.
Μια ήπειρος μπορεί να είναι τεράστια και ταυτόχρονα να έχει λίγους κατοίκους, αν το μεγαλύτερο μέρος της είναι παγωμένο, έρημος ή πυκνό τροπικό δάσος. Το πόσος κόσμος ζει κάπου δεν εξαρτάται από το πόσο μεγάλη είναι η περιοχή στον χάρτη.
Ημισφαίρια, παράλληλοι και ανάγλυφο
Η κατανομή του πληθυσμού δείχνει κανονικότητες και όταν την κοιτάξουμε με τα εργαλεία του χάρτη.
Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι συγκεντρωμένοι στο βόρειο ημισφαίριο, κυρίως επειδή εκεί βρίσκεται και το μεγαλύτερο μέρος της στεριάς. Επίσης, οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ανθρώπων παρατηρούνται ανάμεσα σε ορισμένους παραλλήλους των εύκρατων περιοχών, εκεί δηλαδή όπου το κλίμα είναι πιο ήπιο: ούτε πολύ κρύο ούτε πολύ ζεστό και υγρό.
Για να καταλάβουμε καλύτερα την εικόνα, οι γεωγράφοι συγκρίνουν δύο χάρτες:
| Χάρτης | Τι δείχνει | Τι μας αποκαλύπτει |
|---|---|---|
| Χάρτης του αναγλύφου | Τα βουνά, τις πεδιάδες, τα υψόμετρα | Ότι οι άνθρωποι προτιμούν πεδιάδες και χαμηλά υψόμετρα |
| Χάρτης κατανομής του πληθυσμού | Πού ζουν οι άνθρωποι και πόσοι | Πού βρίσκονται οι πυκνοκατοικημένες περιοχές |
Βάζοντας τους δύο χάρτες δίπλα δίπλα, μπορούμε να βρούμε παραδείγματα και να εξηγήσουμε γιατί μια περιοχή γέμισε ανθρώπους.
Η πυκνότητα πληθυσμού
Για να συγκρίνουμε δύο περιοχές με δίκαιο τρόπο, δεν αρκεί να μετρήσουμε πόσοι κάτοικοι ζουν στην καθεμιά. Χρησιμοποιούμε την πυκνότητα πληθυσμού, που μας δείχνει πόσο «στριμωγμένοι» ή πόσο αραιά είναι απλωμένοι οι άνθρωποι.
Η πυκνότητα πληθυσμού είναι το εργαλείο με το οποίο φτιάχνονται οι χάρτες κατανομής του πληθυσμού: όσο πιο έντονο είναι το χρώμα σε μια περιοχή, τόσο πιο πυκνοκατοικημένη είναι. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί κανείς να φτιάξει, για παράδειγμα, τον δικό του χάρτη πυκνότητας πληθυσμού για μια ολόκληρη ήπειρο, όπως η Αφρική.