Τα ποτάμια του κόσμου 🏞️

Ποιο ποτάμι είναι το μεγαλύτερο του κόσμου; Η ερώτηση ακούγεται απλή, αλλά δεν έχει μία μόνο απάντηση. Υπάρχουν πολλοί τρόποι, οι οποίοι βασίζονται σε διαφορετικά κριτήρια, προκειμένου να αξιολογήσουμε πόσο μικρό ή πόσο μεγάλο είναι ένα ποτάμι. Ένα ποτάμι μπορεί να είναι πρωταθλητής στο μήκος και ταυτόχρονα φτωχό σε νερό. Παρακάτω παρουσιάζονται κάποια από τα χαρακτηριστικά των ποταμών που μας βοηθούν στην ταξινόμησή τους.

Νείλος ή Μισισιπής; Το μεγάλο ερώτημα

Ας συγκρίνουμε δύο διάσημα ποτάμια, τον Νείλο στην Αφρική και τον Μισισιπή στη Βόρεια Αμερική. Ανάλογα με το κριτήριο που θα διαλέξουμε, αλλάζει και ο νικητής.

Ο Νείλος κερδίζει στο μήκος, αφού είναι μακρύτερος κατά μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα. Ο Μισισιπής όμως κερδίζει και στη λεκάνη απορροής και, κυρίως, στην παροχή. Άρα η απάντηση εξαρτάται από το τι εννοούμε «μεγαλύτερος».

Το μήκος

Το μήκος δείχνει πόσο μακρύ είναι ένα ποτάμι, δηλαδή τι απόσταση διανύει το νερό του από την πηγή μέχρι τη θάλασσα. Είναι το κριτήριο που έρχεται πρώτο στο μυαλό μας, αλλά από μόνο του λέει ελάχιστα για την «ισχύ» του ποταμού.

Ο Μισισιπής και ο Νείλος διανύουν περίπου την ίδια απόσταση, γύρω στα 6.000 χλμ. Παρ' όλα αυτά, ο Μισισιπής εκβάλλει στη θάλασσα με οκταπλάσια ποσότητα νερού συγκριτικά με τον Νείλο. Δύο ποτάμια με σχεδόν ίδιο μήκος μπορούν λοιπόν να είναι εντελώς διαφορετικά σε δύναμη.

Η παροχή

Φαντάσου ότι κόβουμε το ποτάμι σε μια θέση και βλέπουμε την τομή του, δηλαδή τη «φέτα» του νερού που περνά από εκεί. Παροχή λέγεται ο όγκος του νερού που περνά από αυτή την τομή στη μονάδα του χρόνου και μετριέται σε κυβικά μέτρα ανά δευτερόλεπτο (κ.μ./δευτ.).

Όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό, η παροχή ενός ποταμού δεν είναι σταθερή όλο τον χρόνο: αλλάζει με τις βροχές, το λιώσιμο των χιονιών και τις ξηρασίες. Γι' αυτό, όταν αναφερόμαστε σε παροχή, θα εννοούμε τη μέση ετήσια παροχή του ποταμού, δηλαδή τον μέσο όρο των τιμών ανά έτος.

Η λεκάνη απορροής και ο υδροκρίτης

Λεκάνη απορροής είναι ένα τμήμα της επιφάνειας του εδάφους πάνω στο οποίο τα νερά που ρέουν επιφανειακά αποστραγγίζονται από το υδρογραφικό δίκτυο του ποταμού, δηλαδή από τα ρυάκια, τους χειμάρρους και τους παραποτάμους, για να καταλήξουν στην κεντρική κοίτη.

Τα όρια κάθε λεκάνης απορροής καθορίζονται από μια φανταστική γραμμή που ενώνει τα ψηλότερα σημεία της περιοχής και λέγεται υδροκρίτης. Ο υδροκρίτης λειτουργεί σαν σύνορο: μια σταγόνα βροχής που πέφτει από τη μία πλευρά του θα καταλήξει στο ένα ποτάμι, ενώ μια σταγόνα που πέφτει από την άλλη πλευρά θα κατηφορίσει προς άλλο ποτάμι.

Η λεκάνη απορροής μάς δείχνει πόσο μεγάλη περιοχή «μαζεύει» νερό για τον ποταμό. Ο Μισισιπής, με λεκάνη 3.248.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, συγκεντρώνει τα νερά μιας πολύ μεγαλύτερης έκτασης από ό,τι ο Νείλος, που έχει 2.870.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Οι εκβολές και το δέλτα

Εκβολές είναι ο χώρος όπου το νερό του ποταμού χύνεται στη θάλασσα. Εκεί το ποτάμι χάνει την ταχύτητά του και αφήνει κάτω τα υλικά που κουβαλούσε, τις αποθέσεις.

Τον όρο δέλτα τον χρησιμοποίησε για πρώτη φορά το 450 π.Χ. ο Ηρόδοτος, προκειμένου να περιγράψει τις αποθέσεις του ποταμού Νείλου στις εκβολές του, οι οποίες έμοιαζαν με το ελληνικό γράμμα Δ.

Το δέλτα ενός ποταμού έχει δύο τμήματα:

Οι υδάτινοι δρόμοι του κόσμου

Τα ποτάμια δεν είναι μόνο γεωγραφικά φαινόμενα· είναι και δρόμοι. Ο γεωγράφος Max Derruau το περιγράφει ως εξής: ο ποταμός είναι από τη μια ένα εμπόδιο που δημιουργεί πρόβλημα στη διάβαση, από την άλλη όμως διευκολύνει την κυκλοφορία, όταν είναι πλωτός ή όταν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μεταφορά κορμών. Είναι ένας δρόμος που περπατάει, αλλά μερικές φορές προς την αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν που θέλει κανείς να ακολουθήσει.

Οι άνθρωποι μεταβάλλουν τη μορφή των υδάτινων δρόμων. Άλλοτε βελτιώνουν την πλευσιμότητα των ποταμών και άλλοτε δημιουργούν τεχνητούς υδάτινους δρόμους κατά μήκος των φυσικών ρευμάτων, τις παράπλευρες ή συνδετήριες διώρυγες. Κάποιες φορές μάλιστα επιβραδύνουν το ρεύμα του ποταμού αυξάνοντας το βάθος του με ειδικά φράγματα και διεξόδους, ώστε να μπορούν να περνούν τα πλοία.