Το νερό στη φύση 💧

Το νερό δεν στέκεται ποτέ ακίνητο. Ανεβαίνει στον ουρανό, πέφτει ξανά στη γη, τρέχει στα ποτάμια, χώνεται στα πετρώματα και ξεκινάει από την αρχή. Αυτό το ατέλειωτο ταξίδι λέγεται κύκλος του νερού και είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να καταλάβουμε για να εξηγήσουμε πώς γεννιούνται τα ποτάμια, οι λίμνες και οι παγετώνες.

Ο κύκλος του νερού

Ο υδρολογικός κύκλος είναι η σταθερή και αδιάκοπη κίνηση του νερού από την ατμόσφαιρα στην επιφάνεια της Γης, στο υπέδαφος και πάλι στην ατμόσφαιρα. Λέγεται κύκλος ακριβώς επειδή δεν έχει ούτε αρχή ούτε τέλος: το ίδιο νερό ξαναχρησιμοποιείται συνέχεια.

Ο κύκλος αυτός έχει μερικά βασικά στάδια, το καθένα με το δικό του όνομα.

Ας δούμε τι σημαίνουν αυτά στην πράξη. Η θερμότητα του Ήλιου ζεσταίνει το νερό των θαλασσών, των λιμνών και των ποταμών, και το μετατρέπει σε αόρατο ατμό που ανεβαίνει ψηλά: αυτή είναι η εξάτμιση. Ταυτόχρονα, τα φυτά ρουφούν νερό από το χώμα με τις ρίζες τους και το αποβάλλουν από τα φύλλα τους σαν να ήταν μικρές αντλίες. Αυτή η δεύτερη διαδρομή ονομάζεται εξάτμιση-διαπνοή.

Ψηλά στην ατμόσφαιρα ο ατμός ξαναγίνεται νερό και επιστρέφει στη γη ως ατμοσφαιρικά κατακρημνίσματα. Από εκεί και πέρα το νερό ακολουθεί δύο δρόμους. Άλλο κυλάει πάνω στο έδαφος και σχηματίζει ρυάκια, χειμάρρους και ποτάμια, και αυτή είναι η απορροή. Άλλο περνάει μέσα από τους πόρους, τις ρωγμές και τα ρήγματα των πετρωμάτων και κατεβαίνει στο υπέδαφος. Αυτή η διαδικασία λέγεται κατείσδυση και το νερό που φτάνει εκεί κάτω αποτελεί τα υπόγεια νερά.

Έτσι εξηγείται και η γέννηση ενός ποταμού. Το νερό της βροχής ή το χιόνι που λιώνει μαζεύεται στις πλαγιές, ενώνεται σε ρυάκια και, λόγω της βαρύτητας, κινείται πάντα προς τα χαμηλότερα σημεία, μέχρι να καταλήξει σε μια λίμνη ή στη θάλασσα.

Πώς κατανέμεται το νερό στην επιφάνεια της Γης

Το νερό καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος της επιφάνειας του πλανήτη μας, όμως δεν είναι όλο ίδιο ούτε όλο χρήσιμο σε εμάς. Η συντριπτική του πλειονότητα είναι αλμυρό νερό των ωκεανών και των θαλασσών. Το γλυκό νερό αποτελεί ένα πολύ μικρό ποσοστό του συνόλου, και μάλιστα το μεγαλύτερο κομμάτι του δεν είναι εύκολα προσιτό: βρίσκεται παγωμένο στους παγετώνες ή κρυμμένο βαθιά στο υπέδαφος ως υπόγειο νερό. Έτσι, το γλυκό νερό που είναι κάθε στιγμή διαθέσιμο για τον άνθρωπο, δηλαδή αυτό των ποταμών και των λιμνών, είναι ελάχιστο σε σχέση με όλο το νερό της Γης.

Επιπλέον, το γλυκό νερό δεν είναι μοιρασμένο ισότιμα στον κόσμο. Υπάρχουν περιοχές με άφθονες βροχές και μεγάλα ποτάμια και άλλες όπου το νερό σπανίζει. Αυτή η άνιση κατανομή δημιουργεί σοβαρά προβλήματα λειψυδρίας σε πολλούς λαούς του πλανήτη.

Οι παγετώνες

Οι παγετώνες είναι μεγάλες μάζες πάγων. Δημιουργούνται στα ψηλά βουνά ή στα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη, δηλαδή σε μέρη όπου το χιόνι που πέφτει είναι περισσότερο από αυτό που προλαβαίνει να λιώσει.

Ο τρόπος με τον οποίο σχηματίζονται είναι απλός: νέο χιόνι συσσωρεύεται πάνω στο χιόνι που ήδη υπάρχει. Τα στρώματα του χιονιού συμπιέζονται και ο αέρας που είναι παγιδευμένος ανάμεσα στις νιφάδες φεύγει προς τα έξω, όπως ακριβώς συμβαίνει όταν σφίγγουμε μια χιονόμπαλα στα χέρια μας. Το χιόνι έτσι γίνεται συμπαγής πάγος.

Ο παγετώνας δεν μένει ακίνητος. Εξαιτίας της βαρύτητας κινείται προς τις υψομετρικά χαμηλότερες περιοχές και τις κοιλάδες. Καθώς συμβαίνει αυτό, ένα μικρό μέρος του παγετώνα εξατμίζεται, ενώ το μέρος του που λιώνει τροφοδοτεί τα ρυάκια και τους ποταμούς. Από τους παγετώνες, τέλος, δημιουργούνται και τα παγόβουνα: όταν ένας παγετώνας φτάσει στη θάλασσα, τεράστια κομμάτια του αποκολλώνται και επιπλέουν στο νερό.

Οι λίμνες

Οι λίμνες είναι αποθήκες γλυκού νερού και καλύπτουν το 2% περίπου της επιφάνειας της Γης. Δεν είναι τυχαίο ότι οι άνθρωποι, από τότε που άρχισαν να ζουν σε ομάδες, επιδίωκαν να διαμένουν κοντά σε πηγές γλυκού νερού: εκεί είχαν εύκολη πρόσβαση σε καθαρό νερό, σε τροφή και σε κυνήγι. Ακόμη και σήμερα, γύρω από τις μεγάλες λίμνες του κόσμου έχουν αναπτυχθεί πολλές και μεγάλες πόλεις.

Οι κατηγορίες των λιμνών

Οι λίμνες δεν σχηματίστηκαν όλες με τον ίδιο τρόπο. Ανάλογα με τον τρόπο δημιουργίας τους χωρίζονται σε κατηγορίες.

Οι δέκα μεγαλύτερες λίμνες του κόσμου

Οι μεγαλύτερες λίμνες του πλανήτη έχουν έκταση που φτάνει τα μεγέθη ολόκληρων κρατών. Στην κορυφή βρίσκεται η Κασπία, τόσο μεγάλη που συχνά την αποκαλούν και θάλασσα.

Αν συγκρίνεις τους αριθμούς, θα δεις πόσο ξεχωρίζει η Κασπία: μόνη της είναι μεγαλύτερη από το άθροισμα των τεσσάρων επόμενων λιμνών του πίνακα.