Οι βροχές και το κλίμα 🌧️
Κάθε τόπος στη Γη έχει τον δικό του «χαρακτήρα» ως προς τον καιρό. Άλλοι δέχονται βροχή σχεδόν κάθε μέρα, άλλοι μένουν άνυδροι για χρόνια. Άλλοι έχουν ήπιους χειμώνες, άλλοι παγωμένους. Αυτόν τον χαρακτήρα τον ονομάζουμε κλίμα, και σε αυτό το μάθημα θα δούμε από τι εξαρτάται και πώς επηρεάζει τη ζωή μας.
Τι είναι το κλίμα
Ο όρος «κλίμα» είναι ένας τεχνητός όρος που δημιουργήθηκε από τους επιστήμονες. Τον χρησιμοποιούν για να περιγράψουν τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, καθώς και τις αποκλίσεις τους, για μεγάλο χρονικό διάστημα: τουλάχιστον 30 χρόνων.
Αυτό το «τουλάχιστον 30 χρόνια» είναι το κλειδί. Το κλίμα δεν είναι ο καιρός μιας ημέρας ούτε ενός καλοκαιριού. Είναι η συνολική εικόνα που προκύπτει αν παρακολουθήσουμε έναν τόπο για δεκαετίες.
Ο καιρός είναι αυτό που βλέπεις έξω από το παράθυρό σου σήμερα. Το κλίμα είναι αυτό που περιμένεις να συμβαίνει συνήθως στον τόπο σου, με βάση παρατηρήσεις τουλάχιστον 30 ετών. Μια χιονισμένη μέρα στην Αθήνα δεν αλλάζει το κλίμα της.
Οι τρεις βασικοί παράγοντες του κλίματος
Η θερμοκρασία, οι άνεμοι και οι βροχές είναι οι βασικοί παράγοντες του κλίματος μιας περιοχής. Δεν αφορούν μόνο το αν θα φορέσουμε μπουφάν. Επηρεάζουν:
- την ανάπτυξη και την κατανομή των ζώων και των φυτών
- την παραγωγή τροφίμων
- την κατανομή των ανθρώπων στην επιφάνεια της Γης
Με άλλα λόγια, το κλίμα καθορίζει πού μπορεί να ζήσει ένα φυτό, ένα ζώο και τελικά ένας άνθρωπος.
Πού προτιμούν να ζουν οι άνθρωποι
Οι άνθρωποι προτιμούν να ζουν σε εύκρατες περιοχές, δηλαδή σε τόπους όπου οι θερμοκρασίες δεν είναι ούτε υψηλές ούτε χαμηλές. Επίσης, προτιμούν τόπους στους οποίους δεν παρουσιάζονται έντονες μεταβολές της θερμοκρασίας, ούτε κατά τη διάρκεια της μέρας ούτε κατά τη διάρκεια του χρόνου.
Για τον λόγο αυτό, οι άνθρωποι αποφεύγουν τρεις κατηγορίες τόπων: τις ερήμους, τα ψηλά βουνά και τις πολικές περιοχές. Σε όλες αυτές, οι συνθήκες είναι είτε ακραίες είτε πολύ ασταθείς.
Οι άνεμοι στη ζωή των ανθρώπων
Οι άνεμοι επηρεάζουν τη ζωή των ανθρώπων με πολλούς τρόπους, άλλοτε καταστροφικούς και άλλοτε ευεργετικούς.
Οι τυφώνες παρασύρουν ανθρώπους και σπίτια, καταστρέφουν καλλιέργειες και ανθρώπινα έργα.
Αντίθετα, οι μουσώνες είναι ευλογία για την Ινδία, την Ινδοκίνα και την Ινδονησία. Οι βροχές που φέρνουν κάνουν γόνιμη τη γη, η οποία δίνει τροφή σε εκατομμύρια ανθρώπους.
Ο άνεμος δεν είναι από μόνος του «καλός» ή «κακός». Ένας τυφώνας ισοπεδώνει ολόκληρες πόλεις, ενώ οι μουσώνες θρέφουν εκατομμύρια ανθρώπους. Ό,τι μεταφέρει ο άνεμος (καταστροφική ορμή ή υγρασία και βροχή) κρίνει και τον ρόλο του.
Παράγοντες που επηρεάζουν το παγκόσμιο κλίμα
Τρεις παράγοντες εξηγούν σε μεγάλο βαθμό γιατί δύο περιοχές της Γης έχουν διαφορετικό κλίμα.
| Παράγοντας | Πώς επηρεάζει το κλίμα |
|---|---|
| Η απόσταση από τη θάλασσα | Γενικά, οι περιοχές που βρίσκονται κοντά στη θάλασσα έχουν πιο ήπιο κλίμα από αυτές που βρίσκονται στο εσωτερικό των ηπείρων. |
| Το γεωγραφικό πλάτος | Όσο απομακρυνόμαστε από τον Ισημερινό, τόσο πιο ψυχρό γίνεται το κλίμα. |
| Το υψόμετρο | Οι ορεινές περιοχές των ηπείρων έχουν συνήθως πιο ψυχρό κλίμα από τις πεδινές περιοχές που βρίσκονται στο ίδιο γεωγραφικό πλάτος. |
Το γεωγραφικό πλάτος και το υψόμετρο λειτουργούν και τα δύο προς την ίδια κατεύθυνση: όσο ανεβαίνουμε προς τους πόλους ή όσο ανεβαίνουμε ψηλά σε ένα βουνό, τόσο κρυώνει.
Τοπικές συνθήκες
Πέρα από τους γενικούς παράγοντες, κάθε περιοχή έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες: ανέμους, θαλάσσια ρεύματα και βουνά που διαμορφώνουν το κλίμα της.
Άνεμοι που κουβαλούν κρύο, υγρασία ή ζέστη
Από τα βόρεια της Ασίας πνέουν τον χειμώνα βόρειοι παγωμένοι άνεμοι προς την Ευρώπη. Το αποτέλεσμα είναι ότι στις περιοχές της Ευρώπης που βρίσκονται κοντά στην Ασία κάνει πολύ κρύο τον χειμώνα.
Οι δυτικοί άνεμοι κουβαλούν υγρασία. Έτσι, οι δυτικές περιοχές της Ευρώπης δέχονται αρκετές βροχές.
Οι θερμοί άνεμοι που πνέουν από τη Σαχάρα κάνουν πολύ ζεστά τα καλοκαίρια της νότιας Ευρώπης.
Το Ρεύμα του Κόλπου
Το Ρεύμα του Κόλπου είναι ένα θαλάσσιο ρεύμα που ξεκινάει από την περιοχή του Μεξικού. Τα νερά του είναι 10-12 βαθμούς θερμότερα από τα νερά του Ατλαντικού Ωκεανού. Γι' αυτό το κλίμα των περιοχών που επηρεάζει είναι πιο ήπιο. Επιπλέον, καθώς εμπλουτίζει με υγρασία τις αέριες μάζες που βρίσκονται πάνω του, προκαλεί άφθονες βροχές.
Οι μουσώνες και τα Ιμαλάια
Οι μουσώνες πνέουν από τον Ινδικό Ωκεανό προς την ασιατική ήπειρο, και το αντίστροφο, και φέρνουν βροχές στη νότια και νοτιοανατολική Ασία.
Η οροσειρά των Ιμαλαΐων όμως λειτουργεί σαν τείχος: εμποδίζει τους μουσώνες να φτάσουν στο εσωτερικό της Ασίας. Έτσι, η περιοχή αυτή δεν δέχεται αρκετές βροχές. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η έρημος Τάκλα Μακάν.
Η έρημος Τάκλα Μακάν δεν οφείλεται στη ζέστη, αλλά στα Ιμαλάια. Τα ψηλά βουνά σταματούν τα υγρά ρεύματα των μουσώνων πριν προλάβουν να περάσουν, και ό,τι βρίσκεται από πίσω μένει χωρίς βροχή.
Οι κλιματικοί τύποι της Γης
Οι επιστήμονες ταξινομούν τα κλίματα της Γης σε τύπους, ανάλογα με τις θερμοκρασίες και τις βροχοπτώσεις που επικρατούν.
| Κλιματικός τύπος | Πού επικρατεί | Χαρακτηριστικά |
|---|---|---|
| Ισημερινό (τροπικό) | Σε πολλές περιοχές κοντά στον Ισημερινό | Σχετικά υψηλές θερμοκρασίες και άφθονες βροχοπτώσεις |
| Ερημικό | Στις περιοχές που έχουν ερήμους | Ελάχιστες βροχές και μεγάλες διαφορές θερμοκρασίας μεταξύ μέρας και νύχτας |
| Εύκρατο ωκεάνιο | Στις παραθαλάσσιες ανατολικές και δυτικές περιοχές των ηπείρων | Ήπιοι χειμώνες και δροσερά καλοκαίρια, ιδανικό για την ανθρώπινη διαβίωση |
| Μεσογειακό | Στη νότια Ευρώπη, στην Καλιφόρνια των Η.Π.Α. και στη βόρεια και νότια Αφρική | Ήπιοι χειμώνες, θερμά και άνυδρα καλοκαίρια. Ειδική κατηγορία του εύκρατου κλίματος |
| Ηπειρωτικό | Στο εσωτερικό των ηπείρων | Πολύ ψυχροί χειμώνες και θερμά καλοκαίρια. Τον χειμώνα τα ποτάμια παγώνουν, ενώ το καλοκαίρι η παροχή του νερού τους αυξάνεται, γιατί λιώνουν τα χιόνια |
| Πολικό | Στις βόρειες και στις νότιες πολικές περιοχές της Γης | Χειμώνες μεγάλης διάρκειας, σύντομα καλοκαίρια, χαμηλές θερμοκρασίες όλο τον χρόνο. Τα νερά των ποταμών είναι παγωμένα τους περισσότερους μήνες |
| Ορεινό | Στις περιοχές των πολύ ψηλών βουνών | Καθορίζεται από το μεγάλο υψόμετρο |
Το μεσογειακό κλίμα, με τους ήπιους χειμώνες και τα θερμά, άνυδρα καλοκαίρια, είναι αυτό που ζούμε στην Ελλάδα.
Πού τελειώνει ένα κλίμα και πού αρχίζει το επόμενο
Ανάμεσα στις κλιματικές περιοχές δεν υπάρχουν όρια. Υπάρχει βαθμιαία μετάβαση από τον έναν κλιματικό τύπο στον άλλον. Δεν υπάρχει δηλαδή μια γραμμή που να τη διασχίζεις και να αλλάζει ξαφνικά το κλίμα.
Οι κλιματολόγοι έχουν κάνει πολλές προσπάθειες ταξινόμησης των κλιμάτων, αλλά οι απόψεις τους διαφέρουν. Γι' αυτό υπάρχουν και διάφορες ταξινομήσεις των κλιμάτων.
Στους κλιματικούς χάρτες οι περιοχές φαίνονται χωρισμένες με καθαρές γραμμές και χρώματα. Στην πραγματικότητα η αλλαγή είναι σταδιακή, και η κάθε γραμμή είναι απλώς μια βολική επιλογή των επιστημόνων, όχι κάτι που υπάρχει στη φύση.
Βροχές και έρημοι στον κόσμο
Οι βροχοπτώσεις δεν μοιράζονται ισότιμα στη Γη. Υπάρχουν περιοχές στην Ευρώπη, στην Ασία και στην Αφρική που δέχονται ελάχιστες βροχές, ενώ σε άλλες περιοχές της Αμερικής και της Ωκεανίας οι βροχές είναι άφθονες.
Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν οι τούντρες, που χαρακτηρίζονται «παγωμένες έρημοι». Η ονομασία δίνεται επειδή, όπως και οι κανονικές έρημοι, δέχονται ελάχιστες βροχοπτώσεις. Η διαφορά τους είναι ότι εκεί το νερό λείπει όχι λόγω ζέστης, αλλά επειδή οι χαμηλές θερμοκρασίες κρατούν το νερό παγωμένο και μη αξιοποιήσιμο από τη ζωή.