Ποιον χάρτη να διαλέξω; 🗺️
Ο χάρτης δεν είναι μόνο για να βρίσκουμε δρόμους. Είναι ένα πολύτιμο εργαλείο για να εντοπίζουμε τόπους στην επιφάνεια της Γης, για να ταξιδεύουμε, αλλά και για να παίρνουμε αποφάσεις που σχετίζονται με τον χώρο. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο «τι λέει ο χάρτης», αλλά και «ποιον χάρτη πρέπει να ανοίξω για να απαντήσω σε αυτό που με απασχολεί».
Ένας χάρτης δεν φτάνει πάντα
Φαντάσου έναν εργοστασιάρχη που θέλει να χτίσει ένα εργοστάσιο αλουμινίου και ψάχνει την κατάλληλη θέση. Το πρώτο πράγμα που θα κοιτάξει είναι ίσως ένας χάρτης του αναγλύφου της περιοχής. Αυτός ο χάρτης του δείχνει πού είναι τα βουνά και πού οι πεδιάδες, δηλαδή αν το έδαφος είναι κατάλληλο για να στηθεί ένα μεγάλο εργοστάσιο.
Όμως ο χάρτης του αναγλύφου από μόνος του δεν αρκεί. Δεν του λέει πού υπάρχει η πρώτη ύλη, πού υπάρχει ρεύμα, πού περνούν οι δρόμοι, πού είναι τα λιμάνια. Για κάθε μία από αυτές τις ερωτήσεις χρειάζεται και έναν διαφορετικό χάρτη. Έτσι καταλήγουμε στον βασικό κανόνα: επειδή δεν υπάρχει ένας χάρτης που να δίνει όλων των ειδών τις πληροφορίες, χρησιμοποιούμε διαφορετικούς χάρτες, ανάλογα με αυτό που θέλουμε να μάθουμε.
Η επεξεργασία του βωξίτη είναι μια διεργασία εξαιρετικά ηλεκτροβόρα. Ένα τυπικό εργοστάσιο παραγωγής αλουμινίου καταναλώνει ρεύμα όσο μια μικρή πόλη! Γι' αυτό τα περισσότερα τέτοια εργοστάσια είτε παράγουν επιτόπου την ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνουν είτε συνδέονται με παραπάνω από μία πηγές ενέργειας.
Τι κοιτάζει κανείς πριν διαλέξει μια θέση
Για να βρει την καλύτερη θέση, ο εργοστασιάρχης ψάχνει το σημείο που συγκεντρώνει τα περισσότερα πλεονεκτήματα. Κάθε πλεονέκτημα κρύβει και μία ερώτηση απόστασης, την οποία απαντά ο κατάλληλος χάρτης.
| Πλεονέκτημα | Η ερώτηση που απαντά ο χάρτης |
|---|---|
| Γειτονικά κοιτάσματα βωξίτη | Πόσο μακριά θα βρίσκεται το εργοστάσιο από την κοντινότερη περιοχή με κοιτάσματα βωξίτη; |
| Ηλεκτρική ενέργεια | Πόσο μακριά θα βρίσκεται από το κοντινότερο εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας; |
| Άμεση πρόσβαση σε άλλες βιομηχανικές περιοχές | Πόσο κοντά θα βρίσκεται σε άλλες βιομηχανικές περιοχές της Ελλάδας; |
| Άμεση πρόσβαση στη θάλασσα | Έχει πρόσβαση στη θάλασσα για τη μεταφορά των προϊόντων του και πόσο μακριά είναι το κοντινότερο λιμάνι; |
Βλέπεις ότι καμία από αυτές τις απαντήσεις δεν βγαίνει από τον χάρτη του αναγλύφου. Χρειάζονται χάρτες που δείχνουν ορυκτό πλούτο, ενέργεια, βιομηχανία και συγκοινωνίες. Ο χάρτης, δηλαδή, γίνεται εργαλείο απόφασης.
Τα δύο μεγάλα είδη χαρτών
Οι άνθρωποι για κάθε ανάγκη τους σχεδιάζουν έναν χάρτη. Άρα υπάρχουν τόσα είδη χαρτών όσες και οι ανάγκες των ανθρώπων. Όλους αυτούς τους χάρτες τους χωρίζουμε σε δύο κύριες κατηγορίες.
Χάρτες γενικής χρήσης
Πρόκειται για χάρτες που διαθέτουν ποικιλία πληροφοριών: για βουνά, πεδιάδες, δρόμους, πόλεις και άλλα. Επειδή ακριβώς δείχνουν πολλά πράγματα μαζί, χαρακτηρίζονται από μεγάλη ποικιλία συμβόλων: σημεία, γραμμές, επιφάνειες, χρώματα, αριθμοί και γράμματα. Τέτοιοι χάρτες είναι οι χάρτες του αναγλύφου, οι τοπογραφικοί χάρτες και οι πολιτικοί χάρτες.
Θεματικοί χάρτες
Πρόκειται για χάρτες που παρουσιάζουν συνήθως ένα συγκεκριμένο θέμα. Για παράδειγμα, το οδικό δίκτυο, τις τιμές των θερμοκρασιών, τις τιμές των βροχοπτώσεων, την κατανομή του πληθυσμού ή την παραγωγή και την κατανάλωση ενέργειας.
| Κατηγορία | Τι δείχνει | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| Χάρτες γενικής χρήσης | Πολλές και διαφορετικές πληροφορίες μαζί, με μεγάλη ποικιλία συμβόλων | Χάρτες αναγλύφου, τοπογραφικοί, πολιτικοί |
| Θεματικοί χάρτες | Ένα συγκεκριμένο θέμα κάθε φορά | Οδικό δίκτυο, θερμοκρασίες, βροχοπτώσεις, κατανομή πληθυσμού, ενέργεια |
Η διαφορά δεν είναι η ακρίβεια ούτε το μέγεθος του χάρτη, αλλά το πλήθος των θεμάτων. Ο χάρτης γενικής χρήσης απαντά σε πολλά ερωτήματα λίγο-λίγο. Ο θεματικός απαντά σε ένα ερώτημα καθαρά και αναλυτικά. Γι' αυτό, όταν ψάχνεις κάτι πολύ συγκεκριμένο, ο θεματικός χάρτης είναι συνήθως η σωστή επιλογή.
Επτά βήματα για να φτιάξεις έναν θεματικό χάρτη
Οι χάρτες δεν πέφτουν από τον ουρανό: κάποιος τους σχεδιάζει. Ακολουθούν οι «συνταγές» για νεαρούς και νεαρές χαρτογράφους — επτά απλά βήματα για να κατασκευάσεις έναν θεματικό χάρτη.
Βήμα 1: Επιλογή θέματος
Πρώτα αποφασίζουμε τι ακριβώς θα δείχνει ο χάρτης. Απαντάμε στα εξής ερωτήματα: Τι χάρτη θα κατασκευάσουμε; Για ποιον σκοπό θα τον κατασκευάσουμε; Ποιες ανάγκες θα εξυπηρετεί; Ποιες πληροφορίες και δεδομένα θα πρέπει να περιλαμβάνει;
Βήμα 2: Συλλογή αξιόπιστων δεδομένων
Στο στάδιο αυτό συγκεντρώνουμε όλες τις αξιόπιστες πληροφορίες που θα μπουν στον χάρτη. Αξιόπιστες θεωρούνται οι πληροφορίες που παρέχονται από τις αρμόδιες κάθε φορά υπηρεσίες ή φορείς.
Βήμα 3: Επιλογή των πληροφοριών που θα απεικονιστούν
Είναι δύσκολη δουλειά. Από όλες τις πληροφορίες που μαζέψαμε θα πρέπει να επιλέξουμε μόνο εκείνες που παρουσιάζουν πραγματικό ενδιαφέρον για να μπουν στον χάρτη.
Βήμα 4: Επιλογή του κενού χάρτη
Διαλέγουμε τον «κενό» χάρτη πάνω στον οποίο θα τοποθετήσουμε τις πληροφορίες. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, αφού έτσι προσδιορίζουμε τα όρια της περιοχής που θα εμφανίζεται στον χάρτη και την κλίμακα που θα έχει.
Βήμα 5: Επιλογή κατάλληλων χαρτογραφικών συμβόλων
Επιλέγουμε τα καταλληλότερα χαρτογραφικά σύμβολα για την παρουσίαση των δεδομένων στον συγκεκριμένο χάρτη. Χρησιμοποιούμε σύμβολα που είναι ήδη γνωστά ή σχεδιάζουμε νέα.
Βήμα 6: Σχεδιασμός και οργάνωση του χάρτη
Τοποθετούμε τα χαρτογραφικά σύμβολα πάνω στον χάρτη, έτσι ώστε ο χάρτης να είναι ευανάγνωστος, να μη σκεπάζουν τα σύμβολα το ένα το άλλο και να είναι ευδιάκριτα. Τέλος, ολοκληρώνουμε τον χάρτη σημειώνοντας τα σημαντικότερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά του: τον τίτλο, το υπόμνημα, την κλίμακα και τον προσανατολισμό.
Βήμα 7: Αξιολόγηση
Στο τέλος ελέγχουμε τη δουλειά μας. Είναι ο χάρτης ευανάγνωστος; Είναι τα χρώματά του ζωηρά; Αν έβλεπε τον χάρτη κάποιος συμμαθητής μας, θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις πληροφορίες που δίνει;
Ένας χάρτης χωρίς τίτλο, υπόμνημα, κλίμακα και προσανατολισμό δεν είναι ολοκληρωμένος χάρτης, όσο ωραίος κι αν φαίνεται. Χωρίς αυτά, ο αναγνώστης δεν ξέρει τι βλέπει, τι σημαίνουν τα σύμβολα, πόσο μεγάλες είναι οι αποστάσεις ούτε προς τα πού είναι ο Βορράς.