Γ1. Γραμματική: Προστακτική μέσης φωνής – Κτητικές αντωνυμίες 📚
1. Προστακτική βαρύτονων ρημάτων μέσης φωνής
Οι τύποι παύσασθε και ἔρρωσθε του κειμένου της Ενότητας είναι τύποι προστακτικής μέσης φωνής.
Όπως και στην ενεργητική φωνή, προστακτική διαθέτουν μόνο ο ενεστώτας, ο αόριστος και ο παρακείμενος.
Σχηματισμός και κλίση προστακτικής ενεστώτα, αορίστου και παρακειμένου μέσης φωνής
Προστακτική ενεστώτα
| Πρόσωπο | Τύπος |
|---|---|
| β΄ εν. | παύ-ου |
| γ΄ εν. | παυ-έσθω |
| β΄ πληθ. | παύ-εσθε |
| γ΄ πληθ. | παυ-έσθων ή παυ-έσθωσαν |
Προστακτική αορίστου
| Πρόσωπο | Τύπος |
|---|---|
| β΄ εν. | παῦ-σ-αι |
| γ΄ εν. | παυ-σ-άσθω |
| β΄ πληθ. | παύ-σ-ασθε |
| γ΄ πληθ. | παυ-σ-άσθων ή παυ-σ-άσθωσαν |
Προστακτική παρακειμένου
| Πρόσωπο | Τύπος |
|---|---|
| β΄ εν. | πέπαυ-σο |
| γ΄ εν. | πεπαύ-σθω |
| β΄ πληθ. | πέπαυ-σθε |
| γ΄ πληθ. | πεπαύ-σθων ή πεπαύ-σθωσαν |
Παρατηρήσεις
- Η προστακτική αορίστου, όπως η υποτακτική και η ευκτική, δεν παίρνει αύξηση.
- Τα αφωνόληκτα ρήματα σχηματίζουν την προστακτική αορίστου με τις γνωστές αλλαγές στο θέμα τους, π.χ. πράττομαι → πρᾶξαι, σκοπέω, -ῶ → σκέψαι (< ἐσκεψάμην), σῴζομαι → σῶσαι.
- Η προστακτική παρακειμένου διατηρεί τον αναδιπλασιασμό.
- Για τον σχηματισμό και την κλίση της προστακτικής παρακειμένου μέσης φωνής των αφωνόληκτων ρημάτων χρησιμοποιούμε τις καταλήξεις του παραπάνω πίνακα, αλλά το θέμα των ρημάτων αυτών μεταβάλλεται, όπως και στην οριστική του ίδιου χρόνου. Ακολουθεί η ενδεικτική κλίση της προστακτικής παρακειμένου μέσης φωνής των ρ. πράττομαι, γράφομαι και κομίζομαι:
| Πρόσωπο | Ουρανικόληκτα (ρ. πράττομαι) | Χειλικόληκτα (ρ. γράφομαι) | Οδοντικόληκτα (ρ. κομίζομαι) |
|---|---|---|---|
| β΄ εν. | πέπραξο | γέγραψο | κεκόμισο |
| γ΄ εν. | πεπράχθω | γεγράφθω | κεκομίσθω |
| β΄ πληθ. | πέπραχθε | γέγραφθε | κεκόμισθε |
| γ΄ πληθ. | πεπράχθων ή πεπράχθωσαν | γεγράφθων ή γεγράφθωσαν | κεκομίσθων ή κεκομίσθωσαν |
2. Οι κτητικές αντωνυμίες
Όπως και στη νέα ελληνική, οι κτητικές αντωνυμίες, που φανερώνουν σε ποιόν ανήκει κάτι, αναφέρονται σε έναν ή περισσότερους κτήτορες. Κλίνονται σαν τρικατάληκτα δευτερόκλιτα επίθετα (χωρίς κλητική, όπως όλες οι αντωνυμίες εκτός από τη δεικτική οὗτος, αὕτη, τοῦτο).
Για έναν κτήτορα
| Πρόσωπο | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| α΄ | ἐμός | ἐμή | ἐμόν |
| β΄ | σός | σή | σόν |
| γ΄ | ἑός | ἑή | ἑόν |
Για πολλούς κτήτορες
| Πρόσωπο | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| α΄ | ἡμέτερος | ἡμετέρα | ἡμέτερον |
| β΄ | ὑμέτερος | ὑμετέρα | ὑμέτερον |
| γ΄ | σφέτερος | σφετέρα | σφέτερον |
Η κτητική αντωνυμία ἐμός, ἐμή, ἐμόν εμφανίζεται στο κείμενο της ενότητας στη φράση «τὰ ἐμὰ σκῆπτρα» και «τὴν ἐμὴν θυγατέρα» — ο Αλέξανδρος μιλά για τη δική του εξουσία και τη δική του γυναίκα.
Οι κτητικές αντωνυμίες κλίνονται σαν επίθετα και συμφωνούν σε γένος, αριθμό και πτώση με το ουσιαστικό που συνοδεύουν — όχι με το πρόσωπο του κτήτορα. Το ἑός, ἑή, ἑόν (γ΄ πρόσωπο, ένας κτήτορας) είναι σπάνιο στα αρχαία κείμενα.