Γ. Σύνταξη: Επιρρηματικές μετοχές – Κατηγορηματική μετοχή 🧠

Επιρρηματικές μετοχές

Οι επιρρηματικές μετοχές λειτουργούν σαν επιρρήματα και προσδιορίζουν το ρήμα της πρότασης. Ανάλογα με τη σχέση που εκφράζουν, μπορεί να είναι χρονική, τελική, αιτιολογική, τροπική, εναντιωματική ή υποθετική.

Το βασικό κριτήριο για να κατατάξουμε μια επιρρηματική μετοχή είναι το εξής: έχει το υποκείμενό της άλλη συντακτική θέση μέσα στην πρόταση;

Συνημμένη μετοχή

Όταν το υποκείμενο της μετοχής έχει και άλλο συντακτικό ρόλο στην πρόταση (π.χ. είναι επίσης υποκείμενο ή αντικείμενο του ρήματος), η μετοχή λέγεται συνημμένη.

Απόλυτη μετοχή

Όταν το υποκείμενο της μετοχής δεν έχει καμία άλλη συντακτική θέση στην πρόταση — δηλαδή υπάρχει μέσα στην πρόταση μόνο και μόνο επειδή υπάρχει η μετοχή — η μετοχή λέγεται απόλυτη. Συνήθως βρίσκεται σε πτώση γενική (γενική απόλυτη), όταν συνοδεύει προσωπικό ρήμα, ή σε αιτιατική (αιτιατική απόλυτη), όταν συνοδεύει απρόσωπο ρήμα.

Στο κείμενο της Ενότητας εντοπίζουμε τρία χαρακτηριστικά παραδείγματα επιρρηματικών μετοχών:

• προαποθανόντος αὐτῇ τοῦ ἀνδρός: το υποκείμενο (τοῦ ἀνδρός) δεν έχει άλλη θέση στην πρόταση — απόλυτη (γενική απόλυτη), αιτιολογική.
• νικῶντος δὲ τοῦ Πεισιρόδου: ομοίως, γενική απόλυτη, χρονική.
• τοῦτο ὑπερπηδῶσα ἡ Καλλιπάτειρα: το υποκείμενο (ἡ Καλλιπάτειρα) είναι ταυτόχρονα και υποκείμενο του ρήματος ἐγυμνώθη — συνημμένη, χρονική/τροπική.

Κατηγορηματική μετοχή

Η κατηγορηματική μετοχή λειτουργεί ως συμπλήρωμα σε συγκεκριμένα ρήματα και μεταφράζεται με τη βοήθεια των λέξεων να, ότι/πως, που (κυρίως μετά από ρήματα ψυχικού πάθους). Στη πρόταση λειτουργεί ως κατηγορούμενο ή ως ομοιόπτωτος προσδιορισμός, αναφερόμενη στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο του ρήματος.

Οι κατηγορίες ρημάτων που συντάσσονται με κατηγορηματική μετοχή είναι: