Γ΄ Κλίση: Συμφωνόληκτα Ουσιαστικά 📚
Σε αυτή την ενότητα ολοκληρώνεται η διδασκαλία των πιο συνηθισμένων συμφωνόληκτων ουσιαστικών της γ΄ κλίσης. Τα ουσιαστικά αυτά χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τα ημιφωνόληκτα και τα σιγμόληκτα.
Α. Ημιφωνόληκτα
Τα ημιφωνόληκτα λήγουν σε ημίφωνο σύμφωνο. Εδώ εξετάζουμε τα υγρόληκτα, δηλαδή όσα λήγουν σε -λ ή -ρ.
1. Υγρόληκτα: μονόθεμα και διπλόθεμα
Τα μονόθεμα έχουν ένα μόνο θέμα σε όλες τις πτώσεις, ενώ τα διπλόθεμα έχουν δύο μορφές θέματος.
| Πτώση | Ενικός (σωτήρ) | Πληθυντικός (σωτήρ) | Ενικός (πράκτωρ) | Πληθυντικός (πράκτωρ) |
|---|---|---|---|---|
| Ονομαστική | σωτήρ | σωτῆρ-ες | πράκτωρ | πράκτορ-ες |
| Γενική | σωτῆρ-ος | σωτήρ-ων | πράκτορ-ος | πρακτόρ-ων |
| Δοτική | σωτῆρ-ι | σωτῆρ-σι(ν) | πράκτορ-ι | πράκτορ-σι(ν) |
| Αιτιατική | σωτῆρ-α | σωτῆρ-ας | πράκτορ-α | πράκτορ-ας |
| Κλητική | σῶτερ | σωτῆρ-ες | πρᾶκτορ | πράκτορ-ες |
2. Συγκοπτόμενα διπλόθεμα υγρόληκτα
Κάποια υγρόληκτα είναι συγκοπτόμενα. Τα πιο γνωστά είναι το ἀνήρ (άνδρας) και το πατήρ (πατέρας).
| Πτώση | Ενικός (ἀνήρ) | Πληθυντικός (ἀνήρ) | Ενικός (πατήρ) | Πληθυντικός (πατήρ) |
|---|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ἀνήρ | ἄνδρ-ες | πατήρ | πατέρ-ες |
| Γενική | ἀνδρ-ός | ἀνδρ-ῶν | πατρ-ός | πατέρ-ων |
| Δοτική | ἀνδρ-ί | ἀνδρ-ά-σι(ν) | πατρ-ί | πατρ-ά-σι(ν) |
| Αιτιατική | ἄνδρ-α | ἄνδρ-ας | πατέρ-α | πατέρ-ας |
| Κλητική | ἄνερ | ἄνδρ-ες | πάτερ | πατέρ-ες |
Συγκοπτόμενα είναι επίσης τα ουσιαστικά ἡ μήτηρ (τῆς μητρός, κλητ. εν. ὦ μῆτερ) και ἡ θυγάτηρ (τῆς θυγατρός, κλητ. εν. ὦ θύγατερ). Λέγονται «συγκοπτόμενα» γιατί αποβάλλουν (συγκόπτουν) σε ορισμένες πτώσεις το -ε- του αδύνατου θέματος.
Β. Σιγμόληκτα
Τα σιγμόληκτα λήγουν σε -σ.
1. Αρσενικά
Πρόκειται για κύρια ονόματα σε -ης (γεν. -ους), όπως το Ἀριστοφάνης, και σε -κλῆς (γεν. -κλέους), όπως το Περικλῆς.
| Πτώση | Ἀριστοφάνης | Περικλῆς |
|---|---|---|
| Ονομαστική | Ἀριστοφάνης | Περικλῆς |
| Γενική | Ἀριστοφάνους | Περικλέους |
| Δοτική | Ἀριστοφάνει | Περικλεῖ |
| Αιτιατική | Ἀριστοφάνη | Περικλέα |
| Κλητική | Ἀριστόφανες | Περίκλεις |
2. Ουδέτερα ακατάληκτα
Στα ουδέτερα αυτά, το αρχικό θέμα σε -εσ στην ονομαστική, αιτιατική και κλητική ενικού μετατρέπεται σε -ος. Σε όλες τις άλλες πτώσεις αποβάλλεται το -σ- και γίνονται συναιρέσεις.
| Πτώση | Ενικός (ἔδαφος) | Πληθυντικός (ἔδαφος) |
|---|---|---|
| Ονομαστική | ἔδαφος | ἐδάφη (< ἐδάφεσ-α) |
| Γενική | ἐδάφους (< ἐδάφεσ-ος) | ἐδαφῶν (< ἐδαφέσ-ων) |
| Δοτική | ἐδάφει (< ἐδάφεσ-ι) | ἐδάφεσι (< ἐδάφεσ-σι) |
| Αιτιατική | ἔδαφος | ἐδάφη (< ἐδάφεσ-α) |
| Κλητική | ἔδαφος | ἐδάφη (< ἐδάφεσ-α) |
Στα ουδέτερα σε -ος της γ΄ κλίσης, η ονομαστική και η αιτιατική είναι πάντα ίδιες, όπως συμβαίνει σε όλα τα ουδέτερα. Στις υπόλοιπες πτώσεις χρειάζεται να θυμάσαι τον αρχικό τύπο με το -εσ- για να καταλάβεις πώς προέκυψε ο συνηρημένος τύπος.