Ερμηνευτικά Σχόλια 🔍
Ο Πολύβιος ξεκινά το απόσπασμα μιλώντας για τὴν τοιαύτην ἐπιείκειαν — μια στάση καλά γνωστή σε όλους μας.
Τι εννοεί με την «επιείκεια»
Στην καθημερινή ζωή, όλοι δείχνουμε κάποια επιείκεια στους φίλους μας: αντιμετωπίζουμε πιο μαλακά τα σφάλματα και τις αδυναμίες τους, ακριβώς επειδή τους έχουμε αγάπη και εύνοια. Αυτή η στάση είναι φυσιολογική και αναμενόμενη σε κάθε προσωπική σχέση.
Ο Πολύβιος όμως θέτει ένα όριο σε αυτή τη λογική: μια τέτοια επιείκεια, λέει, είναι ανεπίτρεπτη τη στιγμή που κάποιος αναλαμβάνει τον ρόλο του ιστορικού. Το επιχείρημά του είναι απλό αλλά αυστηρό — η ιδιότητα του ιστορικού επιβάλλει ένα διαφορετικό, αυστηρότερο ηθικό καθήκον απ' όσο ισχύει στις προσωπικές μας σχέσεις.
Δεν είναι λάθος να δείχνουμε επιείκεια στους φίλους μας ως άνθρωποι. Λάθος είναι να τη μεταφέρουμε στη συγγραφή της ιστορίας: εκεί ο συγγραφέας οφείλει να αφήσει στην άκρη τις προσωπικές του συμπάθειες και αντιπάθειες.
Γιατί το τονίζει αυτό
Η επισήμανση αυτή λειτουργεί ως εισαγωγή στο βασικό επιχείρημα του Πολύβιου: το χρέος της αντικειμενικότητας δεν είναι απλώς μια καλή συνήθεια για τον ιστορικό, αλλά μια αναγκαστική, θεμελιώδης προϋπόθεση της ίδιας της ιστορικής συγγραφής — χωρίς αυτήν, το έργο του χάνει την αξία του.
Η στάση που περιγράφει ο Πολύβιος θυμίζει σήμερα τον δικαστή ή τον διαιτητή: πρόσωπα που, ενώ έχουν προσωπική ζωή και φιλίες, οφείλουν στη θέση τους να κρίνουν χωρίς προκατάληψη.