Η ειλικρίνεια ανταμείβεται 😇
Στον μύθο του Αισώπου (βλ. Ενότητες 6 και 14) που ακολουθεί πρωταγωνιστούν δύο διαχρονικοί ανθρώπινοι τύποι. Ο ένας, τίμιος και ειλικρινής, λέει την αλήθεια, ακόμα και όταν αυτή δεν τον συμφέρει. Ο άλλος, πονηρός και επιτήδειος, προσπαθεί με δόλο να επωφεληθεί από τις περιστάσεις.
Το αρχαίο κείμενο
Ξυλευόμενός τις παρά τινα ποταμὸν τὸν πέλεκυν ἀπέβαλε. Τοῦ δὲ ῥεύματος παρασύραντος αὐτὸν ὠδύρετο, μέχρις οὗ ὁ Ἑρμῆς ἐλεήσας αὐτὸν ἧκε. Καὶ μαθὼν παρ' αὐτοῦ τὴν αἰτίαν, δι' ἣν ἔκλαιε, τὸ μὲν πρῶτον καταβὰς χρυσοῦν αὐτῷ πέλεκυν ἀνήνεγκε καὶ ἐπυνθάνετο, εἰ οὗτος αὐτοῦ εἴη. Τοῦ δὲ εἰπόντος μὴ τοῦτον εἶναι, ἀργυροῦν ἀνήνεγκε καὶ ᾐρώτα, εἰ τοῦτον ἀπέβαλεν. Ἀρνησαμένου δὲ καὶ τοῦτον τὸ τρίτον τὴν ἰδίαν ἀξίνην αὐτῷ ἐκόμισε. Τοῦ δὲ ἐπιγνόντος ἀποδεξάμενος αὐτοῦ τὴν δικαιοσύνην πάσας αὐτῷ ἐχαρίσατο. Καὶ ὃς παραγενόμενος πρὸς τοὺς ἑταίρους τὰ γεγενημένα αὐτοῖς διηγήσατο. Τῶν δέ τις ἀναλαβὼν πέλεκυν παρεγένετο ἐπὶ τὸν αὐτὸν ποταμὸν καὶ ξυλευόμενος ἐπίτηδες τὴν ἀξίνην εἰς τὰς δίνας ἀφῆκε, καθεζόμενός τε ἔκλαιε. Ἑρμοῦ δὲ ἐπιφανέντος καὶ πυνθανομένου, τί τὸ συμβεβηκὸς εἴη, ἔλεγε τὴν τοῦ πελέκεως ἀπώλειαν. Τοῦ δὲ χρυσοῦν αὐτῷ ἀνενεγκόντος καὶ διερωτῶντος, εἰ τοῦτον ἀπολώλεκεν, ὑπὸ τοῦ κέρδους ἐξαφθεὶς ἔφασκεν αὐτὸν εἶναι. Καὶ ὁ θεὸς αὐτῷ οὐκ ἐχαρίσατο, ἀλλ' οὐδὲ τὸν ἴδιον πέλεκυν ἀποκατέστησεν. 🌳
Μύθος του Αισώπου (διασκευή)
Οι υπόλοιπες δύσκολες λέξεις και εκφράσεις του κειμένου εξηγούνται στον παρακάτω πίνακα, με τη σειρά που εμφανίζονται.
| Αρχαία λέξη / έκφραση | Επεξήγηση |
|---|---|
| ξυλευόμενός τις παρά τινα ποταμὸν | καθώς έκοβε ξύλα στην όχθη ενός ποταμού |
| τὸν πέλεκυν ἀπέβαλε | έχασε το τσεκούρι του (του έπεσε στο ποτάμι) — οριστική αορίστου β΄ του ρ. ἀποβάλλω |
| τοῦ δὲ ῥεύματος παρασύραντος αὐτὸν ὠδύρετο, μέχρις οὗ ὁ Ἑρμῆς ἐλεήσας αὐτὸν ἧκε | και, επειδή το ρεύμα τον παρέσυρε, έκλαιγε, μέχρι που ο Ερμής τον λυπήθηκε και ήρθε κοντά του (ἐλεήσας: μτχ. αορίστου του ρ. ἐλεέω, ἐλεῶ) |
| δι' ἣν | εξαιτίας της οποίας (αιτιατική ενικού θηλυκού της αναφορικής αντωνυμίας ὅς, ἥ, ὅ) |
| καταβάς ... ἀνήνεγκε | αφού βούτηξε στο ποτάμι, έφερε επάνω (καταβάς: μτχ. αορίστου β΄ του ρ. καταβαίνω· ἀνήνεγκε: οριστική αορίστου β΄ του ρ. ἀναφέρω — πβ. ν.ε. διένεξη) |
| πυνθάνομαι | ρωτώ |
| εἰ οὗτος αὐτοῦ εἴη | αν ήταν δικό του (ευκτική ενεστώτα του ρ. εἰμί) |
| τοῦ δὲ εἰπόντος μὴ τοῦτον εἶναι | κι όταν αυτός είπε ότι δεν ήταν αυτό το τσεκούρι του (εἰπόντος: μτχ. αορίστου β΄ του ρ. λέγω) |
| τὸ τρίτον | την τρίτη φορά |
| ὁ ἴδιος, ἡ ἰδία, τὸ ἴδιον | ο δικός του (πβ. ν.ε. ιδιωτικός, ιδιαίτερος, ιδιάζων) |
| κομίζω | φέρνω (πβ. ν.ε. κομιστής, κόμιστρο, νοσοκομείο) |
| τοῦ δὲ ἐπιγνόντος | κι όταν αυτός το αναγνώρισε (μτχ. αορίστου β΄ του ρ. ἐπιγιγνώσκω) |
| ἀποδέχομαι | επιδοκιμάζω |
| καὶ ὃς παραγενόμενος πρὸς τοὺς ἑταίρους | κι αυτός ήρθε στους συντρόφους του (πβ. ν.ε. εταιρεία) |
| ἀναλαμβάνω | παίρνω μαζί μου (πβ. ν.ε. ανάληψη) |
| ἡ δίνη | το ρεύμα |
| ἀφῆκε | άφησε (οριστική αορίστου β΄ του ρ. ἀφίημι) |
| καθεζόμενός τε ἔκλαιε | κάθισε και έκλαιγε |
| Ἑρμοῦ ἐπιφανέντος | όταν παρουσιάστηκε σ' αυτόν ο Ερμής (μτχ. παθητικού αορίστου β΄ του ρ. ἐπιφαίνομαι) |
| τοῦ δὲ χρυσοῦν αὐτῷ ἀνενεγκόντος | όταν του ανέβασε χρυσό τσεκούρι (μτχ. αορίστου β΄ του ρ. ἀναφέρω) |
| ἀπολώλεκεν | έχει χάσει (οριστική παρακειμένου του ρ. ἀπόλλυμι) |
| ὑπὸ τοῦ κέρδους ἐξαφθείς | επειδή φλεγόταν από την επιθυμία του κέρδους (μτχ. παθητικού αορίστου α΄ του ρ. ἐξάπτομαι· πβ. ν.ε. έξαψη) |
| φάσκω | λέω, ισχυρίζομαι |
| ἀποκατέστησεν | έβαλε στη θέση του, επέστρεψε (οριστική αορίστου του ρ. ἀποκαθίστημι) |
Στα ομηρικά έπη, πεποίθηση των αρχαίων Ελλήνων ήταν ότι οι θεοί μπορούσαν να παρουσιαστούν στους θνητούς με ανθρώπινη ή θεϊκή μορφή, είτε για να επιβραβεύσουν τη θεοσέβειά τους είτε για να δοκιμάσουν την πίστη τους. Η εμφάνιση («επιφάνεια») του Ερμή στον μύθο του Αισώπου εντάσσεται σε αυτή την παράδοση.
Ερωτήσεις κατανόησης
- Γιατί παρουσιάστηκε ο Ερμής στον πρώτο ξυλοκόπο;
- Γιατί επιβράβευσε ο Ερμής τον πρώτο ξυλοκόπο;
- Τι παρακίνησε τον δεύτερο ξυλοκόπο να προσπαθήσει να εξαπατήσει τον θεό; Ποια κατάληξη είχε η απόπειρά του;
- Ποιο είναι το ηθικό δίδαγμα του μύθου; Ποια αξία προβάλλει και πώς αντιμετωπίζεται αυτή στις μέρες μας;
- Σε τι αποβλέπει ο Ερμής δοκιμάζοντας τους δύο ανθρώπους του μύθου;