ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ
Κάτι δεν κατάλαβες; Επίλεξε το κομμάτι και πάτα «Ρώτα τον Σωκράτη». Σου το εξηγεί αμέσως.
Β2. Ετυμολογικά 🧐
Παραγωγή επιρρημάτων
Τα επιρρήματα στην αρχαία ελληνική παράγονται:
- από κλιτά μέρη του λόγου
- από προθέσεις
- από επιρρήματα
Τοπικά επιρρήματα ✍️
| Κατάληξη | Τι δηλώνει | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| -θι, -σι(ν), -οι | στάση σε τόπο | ἄλλοθι (= αλλού) < ἄλλος Ἀθήνησι(ν) < Ἀθῆναι Μεγαροῖ < Μέγαρα |
| -ω, -σε, -δε (-ζε) | κίνηση προς τόπο | κάτω < κατά ἄλλοσε (= προς άλλο μέρος) < ἄλλος Ἀθήναζε (Ἀθήνασ-δε) < Ἀθῆναι |
| -θεν: -οθεν, -ωθεν | κίνηση από τόπο | ἄλλοθεν (= από άλλο μέρος) < ἄλλος πάντοθεν (= από παντού) < πᾶς (γεν. παντ-ός) ἄνωθεν (= από πάνω) < ἄνω |
Τροπικά επιρρήματα ✍️
| Κατάληξη | Τι δηλώνει | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| -ως (-ῶς) | παράγει επιρρήματα από επίθετα, αντωνυμίες και μετοχές | δικαίως < δίκαιος σαφῶς < σαφής ἄλλως (= αλλιώς) < ἄλλος ὁμολογουμένως < ὁμολογούμενος |
| -δην (-άδην, -ίνδην), -(η)δόν, -(τ)ί, -εί, -ς | παράγουν επιρρήματα από άλλα κλιτά μέρη του λόγου | βάδην < βαίνω (θ. βα-) τροχάδην < τρέχω ἀριστίνδην < ἄριστος ἀγεληδόν < ἀγέλη ἀμισθί < ἄμισθος ὀνομαστί < ὀνομάζω πανδημεί < πάνδημος ἐναλλάξ (< ἐναλλάγ-ς) < ἐναλλάσσομαι |
Ποσοτικά και χρονικά επιρρήματα ✍️
| Κατηγορία | Κατάληξη | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| Ποσοτικά | -ς, -κις, -άκις | τρίς < τρεῖς, τρία δεκάκις < δέκα πεντάκις < πέντε |
| Χρονικά | -τε | ἄλλοτε < ἄλλος |
Το ήξερες;
Το θέμα βα- του ρήματος βαίνω (= βαδίζω, περπατάω) το βρίσκουμε ζωντανό σήμερα σε λέξεις όπως «βάση», «βαθμός» και «διάβαση». Το επίρρημα βάδην (= βήμα-βήμα, αργά) έδωσε τη λέξη «βαδίζω»!
Παρατηρήσεις
Πρόσεξε!
- Το -θι, -σι(ν), -οι δηλώνει στάση σε τόπο (Πού;).
- Το -ω, -σε, -δε δηλώνει κίνηση προς τόπο (Πού;/Προς τα πού;).
- Το -θεν δηλώνει κίνηση από τόπο (Από πού;).
Μην τα μπερδεύεις: το ίδιο ουσιαστικό μπορεί να πάρει και τις τρεις καταλήξεις ανάλογα με το αν δηλώνουμε στάση, κίνηση προς ή κίνηση από (π.χ. οἴκοι – οἴκαδε – οἴκοθεν).