Γ. Γραμματική: Παρακείμενος και Υπερσυντέλικος Μέσης Φωνής 📚
1. Οριστική παρακειμένου και υπερσυντελίκου μέσης φωνής βαρύτονων ρημάτων
Στο κείμενο της ενότητας συναντήσαμε τους τύπους ἐκέκτητο, ἐκεκόσμητο και περιεβέβλητο. Και οι τρεις είναι τύποι οριστικής υπερσυντελίκου μέσης φωνής.
Η οριστική παρακειμένου και υπερσυντελίκου μέσης φωνής σχηματίζεται όπως και στην ενεργητική φωνή (θυμήσου την Ενότητα 9: αναδιπλασιασμός ή αύξηση + θέμα), αλλά με διαφορετικές καταλήξεις.
Πώς φτιάχνονται οι τύποι
| αναδιπλασιασμός | θέμα | (συλλαβική αύξηση) | κατάληξη | |
|---|---|---|---|---|
| παρακείμενος | βε- | -βούλευ- | — | -μαι |
| υπερσυντέλικος | βε- | -βούλευ- | ἐ- (μπαίνει πριν) | -μην |
Δηλαδή: βε-βούλευ-μαι (παρακείμενος) και ἐ-βε-βούλευ-μην (υπερσυντέλικος).
Η κλίση του ρ. βουλεύομαι
| Πρόσωπο | οριστική παρακειμένου | οριστική υπερσυντελίκου |
|---|---|---|
| α΄ εν. | βε-βούλευ-μαι | ἐ-βε-βούλευ-μην |
| β΄ εν. | βε-βούλευ-σαι | ἐ-βε-βούλευ-σο |
| γ΄ εν. | βε-βούλευ-ται | ἐ-βε-βούλευ-το |
| α΄ πληθ. | βε-βουλεύ-μεθα | ἐ-βε-βουλεύ-μεθα |
| β΄ πληθ. | βε-βούλευ-σθε | ἐ-βε-βούλευ-σθε |
| γ΄ πληθ. | βε-βούλευ-νται | ἐ-βε-βούλευ-ντο |
Στο α΄ και β΄ πληθυντικό πρόσωπο ο τόνος πάει στη λήγουσα του θέματος (βε-βουλεύ-μεθα, όχι βε-βούλευ-μεθα), ενώ στα υπόλοιπα πρόσωπα μένει στην παραλήγουσα (βε-βούλευ-μαι). Πρόσεξέ το όταν γράφεις τους τύπους.
2. Οριστική παρακειμένου και υπερσυντελίκου μ.φ. αφωνόληκτων βαρύτονων ρημάτων
Όπως συμβαίνει και στον μέλλοντα και τον αόριστο, τα αφωνόληκτα ρήματα ακολουθούν γενικά την κλίση των φωνηεντόληκτων ρημάτων. Όμως ο χαρακτήρας τους (δηλαδή το τελευταίο σύμφωνο του θέματος) επηρεάζει την κατάληξη, γιατί σύμφωνο + σύμφωνο κάνουν φωνητικές αλλαγές.
Οι τρεις κατηγορίες αφωνόληκτων
| Κατηγορία | Χαρακτήρας | Παράδειγμα ρήμα |
|---|---|---|
| Ουρανικόληκτα | κ, γ, χ | τάττομαι |
| Χειλικόληκτα | π, β, φ | γράφομαι |
| Οδοντικόληκτα | τ, δ, θ | κομίζομαι |
Πίνακας κλίσης
| Πρόσωπο | τάττομαι — παρακ. | τάττομαι — υπερσ. | γράφομαι — παρακ. | γράφομαι — υπερσ. | κομίζομαι — παρακ. | κομίζομαι — υπερσ. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| α΄ εν. | τέταγμαι | ἐτετάγμην | γέγραμμαι | ἐγεγράμμην | κεκόμισμαι | ἐκεκομίσμην |
| β΄ εν. | τέταξαι | ἐτέταξο | γέγραψαι | ἐγέγραψο | κεκόμισαι | ἐκεκόμισο |
| γ΄ εν. | τέτακται | ἐτέτακτο | γέγραπται | ἐγέγραπτο | κεκόμισται | ἐκεκόμιστο |
| α΄ πληθ. | τετάγμεθα | ἐτετάγμεθα | γεγράμμεθα | ἐγεγράμμεθα | κεκομίσμεθα | ἐκεκομίσμεθα |
| β΄ πληθ. | τέταχθε | ἐτέταχθε | γέγραφθε | ἐγέγραφθε | κεκόμισθε | ἐκεκόμισθε |
| γ΄ πληθ. | τεταγμένοι, -αι, -α εἰσίν | τεταγμένοι, -αι, -α ἦσαν | γεγραμμένοι, -αι, -α εἰσίν | γεγραμμένοι, -αι, -α ἦσαν | κεκομισμένοι, -αι, -α εἰσίν | κεκομισμένοι, -αι, -α ἦσαν |
Το γ΄ πληθυντικό πρόσωπο οριστικής παρακειμένου και υπερσυντελίκου μέσης φωνής δεν σχηματίζεται με κατάληξη, αλλά περιφραστικά: με τη μετοχή παρακειμένου μέσης φωνής + το ρήμα εἰμί. Στον παρακείμενο χρησιμοποιείται ο ενεστώτας του εἰμί (εἰσίν), ενώ στον υπερσυντέλικο ο παρατατικός του (ἦσαν).
Μόνο τα ρήματα που στον αναδιπλασιασμό επαναλαμβάνουν το αρχικό τους σύμφωνο μαζί με ένα -ε- (π.χ. βε-βούλευμαι) κρατούν αυτόν τον αναδιπλασιασμό και στον υπερσυντέλικο. Τα υπόλοιπα ρήματα, στον υπερσυντέλικο, εμφανίζουν μόνο αναδιπλασιασμό (χωρίς επιπλέον αύξηση), π.χ.:
- ἁθροίζομαι → ἥθροισμαι (παρακ.) → ἡθροίσμην (υπερσ.)
- στρατεύομαι → ἐστράτευμαι (παρακ.) → ἐστρατεύμην (υπερσ.)