Πώς φτιάχνουμε επίθετα από ουσιαστικά 🏗️
Τι θα μάθουμε
Στα αρχαία ελληνικά, όπως και στα νέα, πολλά επίθετα δεν είναι «πρωτότυπα» — φτιάχνονται από ένα ουσιαστικό, προσθέτοντας μια κατάληξη στο τέλος του. Η ίδια κατάληξη μπορεί να δίνει διαφορετική σημασία στο επίθετο, ανάλογα με το τι θέλουμε να πούμε.
Σε αυτή την ενότητα θα δούμε τρεις σημασίες που μπορούν να πάρουν τα παράγωγα επίθετα, και ποιες καταλήξεις χρησιμοποιεί η καθεμιά.
α) «Ανήκει σε αυτό» ή «σχετίζεται με αυτό»
| Κατάληξη | Παράδειγμα | Πρωτότυπη λέξη |
|---|---|---|
| -ιος | οὐράνιος | οὐρανός |
| -αιος | ἀναγκαῖος | ἀνάγκη |
| -ειος | τέλειος | τέλος |
| -οιος | παντοῖος | πᾶς |
| -ῷος (< -ώιος) | πατρῷος | πατήρ |
| -κός | Κορινθιακός | Κορίνθιος |
| -ικός | φυσικός | φύσις |
| -υκός | ἁλυκός [= αλμυρός] | ἅλς |
| -εικός | κεραμεικός | κεραμεύς |
Τα επίθετα που παράγονται από ονόματα προσώπων ή ζώων παίρνουν κανονικά την κατάληξη -ειος (όχι -ιος), π.χ. κύκνειος < κύκνος (= αυτό που ανήκει στον κύκνο).
β) «Από τι υλικό είναι φτιαγμένο» ή (σπάνια) χρώμα
| Κατάληξη | Παράδειγμα | Πρωτότυπη λέξη |
|---|---|---|
| -οῦς (< -εος) | ἀργυροῦς [= ασημένιος] | ἄργυρος |
| -ινος | λίθινος [= πέτρινος] | λίθος |
γ) «Κατάλληλος για αυτό»
| Κατάληξη | Παράδειγμα | Πρωτότυπη λέξη |
|---|---|---|
| -(ι)μος | νόμιμος | νόμος |
Πολλές από αυτές τις καταλήξεις επιβίωσαν αυτούσιες στα νέα ελληνικά! Λέμε «ουράνιο τόξο», «πέτρινο σπίτι» και «νόμιμη ενέργεια», χρησιμοποιώντας ακριβώς τις ίδιες καταλήξεις (-ιος, -ινος, -ιμος) που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες πριν από 2.500 χρόνια.