Ετυμολογία 📜
Β2. Ετυμολογικά
Παραγωγή ρημάτων
Παραγωγή ρημάτων από άλλα ρήματα, επιρρήματα και επιφωνήματα
Ρήματα παράγονται και από άλλα ρήματα και μπορεί να σημαίνουν:
α. Πράξη που αρχίζει να γίνεται (εναρκτικά). Έχουν παραγωγική κατάληξη -σκω, π.χ. γηράσκω < γηράω (= γερνάω).
β. Πράξη που γίνεται συχνά ή με ένταση (θαμιστικά ή επιτατικά). Έχουν παραγωγικές καταλήξεις -άζω, -ίζω, -ύζω, π.χ. στενάζω (= στενάζω συχνά) < στένω.
γ. Έφεση, μεγάλη επιθυμία για εκείνο που δηλώνει το πρωτότυπο ρήμα (εφετικά). Έχουν παραγωγικές καταλήξεις -ιάω (-ιῶ), -είω, π.χ. κλαυσιάω, -ιῶ < κλαίω.
Επίσης, ρήματα παράγονται και από:
α. Επιρρήματα, π.χ. διχάζω (= διαιρώ σε δύο μέρη) < δίχα (= σε δύο μέρη), ἐγγίζω (= φέρνω κοντά) < ἐγγύς (= κοντά).
β. Επιφωνήματα, π.χ. οἰμώζω (= θρηνώ) < οἴμοι (= αλίμονο).
Σύνοψη με παραδείγματα
| Κατηγορία | Παραγωγική κατάληξη | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| εναρκτικά (πράξη που αρχίζει) | -σκω | γηράσκω < γηράω |
| θαμιστικά/επιτατικά (πράξη με συχνότητα/ένταση) | -άζω, -ίζω, -ύζω | στενάζω < στένω |
| εφετικά (επιθυμία για κάτι) | -ιάω (-ιῶ), -είω | κλαυσιάω < κλαίω |
| από επίρρημα | -άζω, -ίζω | διχάζω < δίχα, ἐγγίζω < ἐγγύς |
| από επιφώνημα | -ύζω, -ώζω | οἰμώζω < οἴμοι |
Το ρήμα «γηράσκω» (= γερνάω) έδωσε στα νέα ελληνικά τη λέξη «γηρατειά». Η κατάληξη -σκω που δηλώνει την αρχή μιας πράξης την ξαναβρίσκουμε και σε άλλα αρχαία ρήματα, όπως το «εὑρίσκω» (= βρίσκω κάτι που μόλις αρχίζει να φαίνεται)!
Μην μπερδεύεις τα «θαμιστικά» ρήματα (που δηλώνουν συχνότητα, π.χ. στενάζω = στενάζω συχνά) με τα «εφετικά» (που δηλώνουν επιθυμία, π.χ. κλαυσιάω = έχω όρεξη να κλάψω). Η κατάληξη είναι το κλειδί για να τα ξεχωρίσεις!