Γ. Γραμματική 📜
1. Η αύξηση
Τα ρήματα στην οριστική των ιστορικών χρόνων, δηλ. του παρατατικού, του αορίστου και του υπερσυντελίκου, παίρνουν στην αρχή του θέματος αύξηση, η οποία δηλώνει το παρελθόν. Υπάρχουν δύο είδη αύξησης: η συλλαβική και η χρονική.
Συλλαβική αύξηση
(για ρήματα που αρχίζουν από σύμφωνο)
Είναι η προσθήκη ενός ἐ- πριν από το θέμα:
- λύω → ἔ-λυ-ον
- γράφω → ἔ-γραφ-ον
Χρονική αύξηση
(για ρήματα που αρχίζουν από φωνήεν ή δίφθογγο)
Είναι η έκταση του αρχικού βραχύχρονου φωνήεντος:
| Αρχικό φωνήεν/δίφθογγος | Γίνεται | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| α, ε | η | ἄρχω → ἦρχον / ἐλπίζω → ἤλπιζον |
| αι, ει | ῃ | αἴρω → ἦρον / εἰκάζω → ᾔκαζον |
| ο | ω | ὁρίζω → ὥριζον |
| οι | ῳ | οἰκίζω → ᾤκιζον |
| ῐ, ῠ | ῑ, ῡ | ἱδρύω → ἵδρυον / ὑβρίζω → ὕβριζον |
| αυ, ευ | ηυ | αὔξω → ηὖξον / εὕδω → ηὗδον |
- Τα ρήματα που αρχίζουν από ῥ-, όταν παίρνουν αύξηση, γράφονται με δύο ρ, π.χ. ῥίπτω → ἔρριπτον
- Στα σύνθετα ή παρασύνθετα ρήματα με α΄συνθετικό πρόθεση, η αύξηση μπαίνει μετά την πρόθεση, π.χ. ἀπάγω → ἀπῆγον, ἐκφέρω → ἐξέφερον, ἐγκωμιάζω → ἐνεκωμίαζον.
2. Οριστική παρατατικού ρήματος εἰμί
Ο παρατατικός, όπως και στη ν.ε., είναι ο ιστορικός χρόνος που δηλώνει ότι μια πράξη γινόταν διαρκώς ή επανειλημμένα στο παρελθόν.
Το ρ. εἰμί κλίνεται στην οριστική του παρατατικού ως εξής:
| α.ε. | ν.ε. |
|---|---|
| ἦ και ἦν | ήμουν |
| ἦσθα | ήσουν |
| (οὗτος, αὕτη, τοῦτο) ἦν | ήταν |
| ἦμεν | ήμαστε |
| ἦτε | ήσαστε |
| (οὗτοι, αὗται, ταῦτα) ἦσαν | ήταν |
3. Οριστική παρατατικού και αορίστου ενεργητικής φωνής βαρύτονων ρημάτων 🏛️
Σε αυτή την Ενότητα θα διδαχτείτε τον σχηματισμό της οριστικής έγκλισης του παρατατικού και του αορίστου ενεργητικής φωνής των βαρύτονων ρημάτων.
Σχηματισμός οριστικής παρατατικού ε.φ.
αύξηση + θέμα + καταλήξεις
ἐ- + τόξευ + -ον
Σχηματισμός οριστικής αορίστου ε.φ.
αύξηση + θέμα + χρονικός χαρακτήρας + καταλήξεις
ἐ- + τόξευ + σ + α
Κλίση
| οριστική παρατατικού | οριστική αορίστου | ||
|---|---|---|---|
| α.ε. | ν.ε. | α.ε. | ν.ε |
| ἐ-τόξευ-ον | τόξευα | ἐ-τόξευ-σ-α | τόξευσα |
| ἐ-τόξευ-ες | τόξευες | ἐ-τόξευ-σ-ας | τόξευσες |
| ἐ-τόξευ-ε | τόξευε | ἐ-τόξευ-σ-ε(ν) | τόξευσε |
| ἐ-τοξεύ-ομεν | τοξεύαμε | ἐ-τοξεύ-σ-αμεν | τοξεύσαμε |
| ἐ-τοξεύ-ετε | τοξεύατε | ἐ-τοξεύ-σ-ατε | τοξεύσατε |
| ἐ-τόξευ-ον | τόξευαν | ἐ-τόξευ-σ-αν | τόξευσαν |
4. Οριστική αορίστου ενεργητικής φωνής αφωνόληκτων βαρύτονων ρημάτων
Ισχύουν όσα διδαχτήκατε στην προηγούμενη Ενότητα για τη συγχώνευση του άφωνου χαρακτήρα του ρήματος με τον χρονικό χαρακτήρα -σ- στον μέλλοντα:
- χειλικόληκτα: -ψα, π.χ. τρέπ-ω → ἔ-τρεπ-σ-α → ἔτρεψα, βλάπτω → ἔβλαψα.
- ουρανικόληκτα: -ξα, π.χ. λήγω → ἔληγ-σ-α → ἔληξα, τάττω → ἔταξα.
- οδοντικόληκτα: -σα, π.χ. πείθω → ἔπειθ-σ-α → ἔπεισα.
Οὐδὲν ἀλυσιτελέστερόν ἐστι φιλοδοξίας
Διογένης Λαέρτιος, Βίοι Φιλοσόφων 5.41
Τίποτε δεν είναι πιο ανώφελο από τη φιλοδοξία.