Η λύση του γόρδιου δεσμού ⚔️
Α. Κείμενο
Ο Φλάβιος Αρριανός (περ. 95-175 μ.Χ.) καταγόταν από τη Νικομήδεια της Βιθυνίας και προερχόταν από επιφανή οικογένεια. Τιμήθηκε με ιερατικά αξιώματα στην πόλη του και αργότερα κατέλαβε υψηλές διοικητικές και στρατιωτικές θέσεις του ρωμαϊκού κράτους. Νέος παρακολούθησε τη διδασκαλία του στωικού φιλοσόφου Επικτήτου, της οποίας κατέγραψε τα βασικά στοιχεία. Στα μέσα του 2ου αι. ήρθε στην Αθήνα, όπου έλαβε την ιδιότητα του πολίτη και εκλέχθηκε επώνυμος άρχοντας (147-148 μ.Χ.). Εκτός από το έργο του για τη φιλοσοφία του Επικτήτου, συνέγραψε στρατιωτικές πραγματείες και βιογραφίες. Το σπουδαιότερο έργο του, όμως, είναι η Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις, η σημαντικότερη πηγή για την εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου στην Ασία, συμπλήρωμα της οποίας είναι η Ἰνδική.
Ἀλέξανδρος δὲ ὡς ἐς Γόρδιον παρῆλθε, πόθος λαμβάνει αὐτὸν τὴν ἅμαξαν ἰδεῖν τὴν Γορδίου καὶ τοῦ ζυγοῦ τῆς ἁμάξης τὸν δεσμόν. Πρὸς δὲ δὴ ἄλλοις καὶ τόδε περὶ τῆς ἁμάξης ἐμυθεύετο, ὅστις λύσειε τοῦ ζυγοῦ τῆς ἁμάξης τὸν δεσμόν, τοῦτον χρῆναι ἄρξαι τῆς Ἀσίας. Ἦν δὲ ὁ δεσμὸς ἐκ φλοιοῦ κρανίας καὶ τούτου οὔτε τέλος οὔτε ἀρχὴ ἐφαίνετο. Ἀλέξανδρος δὲ ὡς ἀπόρως μὲν εἶχεν ἐξευρεῖν λύσιν τοῦ δεσμοῦ, ἄλυτον δὲ περιιδεῖν οὐκ ἤθελε, μή τινα καὶ τοῦτο ἐς τοὺς πολλοὺς κίνησιν ἐργάσηται, παίσας τῷ ξίφει διέκοψε τὸν δεσμὸν καὶ λελύσθαι ἔφη. Ἀπηλλάγη δ᾽ οὖν ἀπὸ τῆς ἁμάξης αὐτός τε καὶ οἱ ἀμφ᾽ αὐτὸν ὡς τοῦ λογίου τοῦ ἐπὶ τῇ λύσει τοῦ δεσμοῦ ξυμβεβηκότος. Καὶ γὰρ καὶ τῆς νυκτὸς ἐκείνης βρονταί τε καὶ σέλας ἐξ οὐρανοῦ ἐπεσήμηναν· καὶ ἐπὶ τούτοις ἔθυε τῇ ὑστεραίᾳ Ἀλέξανδρος τοῖς φήνασι θεοῖς τά τε σημεῖα καὶ τοῦ δεσμοῦ τὴν λύσιν.
Ἀρριανός, Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις 2.3.1-8 (διασκευή)
Γλωσσικά Σχόλια 📖
| Αρχαία λέξη/φράση | Σημασία |
|---|---|
| ὡς ἐς Γόρδιον παρῆλθε (οριστ. αορ. ρ. παρέρχομαι) | όταν έφτασε στο Γόρδιον (πβ. ν.ε.: παρελθόν) |
| πρὸς δὲ ἄλλοις | και μεταξύ άλλων |
| τόδε ἐμυθεύετο (οριστ. παρατ. ρ. μυθεύομαι) | αυτό λεγόταν (πβ. ν.ε.: μύθευμα, μυθιστόρημα) |
| τοῦτον χρῆναι (απαρ. ενεστ. απρόσ. ρ. χρή) ἄρξαι (απαρ. αορ. ρ. ἄρχω) | ότι αυτός ήταν ορισμένο από τη μοίρα να εξουσιάσει |
| ἡ κρανία και ἡ κράνεια | η κρανιά, είδος δέντρου |
| ὡς ἀπόρως μὲν εἶχεν ἐξευρεῖν (απαρ. αορ. ρ. ἐξευρίσκω) | επειδή αδυνατούσε να βρει (πβ. ν.ε.: τα εύρετρα) |
| μή τινα καὶ τοῦτο ἐς τοὺς πολλοὺς κίνησιν ἐργάσηται (υποτ. αορ. ρ. ἐργάζομαι) | (ενν. φοβούμενος) μήπως αυτό προκαλέσει αναταραχή (εξέγερση) στο πλήθος |
| παίσας (μτχ. αορ. ρ. παίω) τῷ ξίφει (δοτ. εν. ουσ. τὸ ξίφος) | αφού το χτύπησε με το ξίφος |
| ἀπηλλάγη (οριστ. παθ. αορ. ρ. ἀπαλλάσσομαι) | απαλλάχθηκε, απομακρύνθηκε (πβ. ν.ε.: απαλλαγή) |
| αὐτός τε καὶ οἱ ἀμφ᾿ αὐτόν | ο ίδιος και οι σύντροφοί του |
| καὶ γάρ | και πράγματι |
| ἐπεσήμηναν (οριστ. αορ. ρ. ἐπισημαίνω) | έδωσαν σημείο επιδοκιμασίας (πβ. ν.ε.: σήμανση, σημείο, σημαντικός) |
| ἐπὶ τούτοις ἔθυε τῇ ὑστεραίᾳ | γι' αυτόν τον λόγο / εξαιτίας αυτών προσέφερε θυσίες την επόμενη μέρα |
Στο Γόρδιον, πρωτεύουσα της Φρυγίας, βρισκόταν η άμαξα του βασιλιά Γορδίου, πατέρα του θρυλικού Μίδα, δεμένη με έναν περίπλοκο κόμπο χωρίς ορατή αρχή ή τέλος. Η παράδοση έλεγε ότι όποιος τον έλυνε θα γινόταν κυρίαρχος της Ασίας — γι' αυτό και ακόμη σήμερα λέμε «λύνω τον γόρδιο δεσμό» για μια τολμηρή λύση σε δύσκολο πρόβλημα.