Β2. Ετυμολογικά: πώς φτιάχνονται νέα ουσιαστικά 📜
Παραγωγή ουσιαστικών από ουσιαστικά (β' μέρος)
Ξέρεις ότι από τη λέξη Αθήνα προκύπτει η λέξη Αθηναίος; Ή ότι από το όνομα Λαέρτης προκύπτει το Λαερτιάδης (ο γιος του Λαέρτη); Στην αρχαία ελληνική υπήρχαν συγκεκριμένες καταλήξεις που "έφτιαχναν" τέτοιες λέξεις. Ας δούμε ποιες.
Παρώνυμα 👤
Τα παρώνυμα είναι λέξεις που δηλώνουν ένα πρόσωπο σχετικό με τη λέξη από την οποία προέρχονται -π.χ. το επάγγελμά του ή την ιδιότητά του.
| Κατάληξη | Παράδειγμα |
|---|---|
| -εύς | κεραμεύς < κέραμος (αυτός που φτιάχνει κεραμικά) |
| -της (-ίτης, -έτης, -ώτης) | πολίτης < πόλις, ναύτης < ναῦς, τεχνίτης < τέχνη, φυλέτης < φυλή, ἠπειρώτης < ἤπειρος, νησιώτης < νῆσος |
Εθνικά 🗺️
Τα εθνικά ουσιαστικά προέρχονται από ονόματα χωρών, πόλεων και τόπων και δηλώνουν το άτομο που κατάγεται από εκεί -όπως σήμερα λέμε «Αθηναίος» ή «Κρητικός».
| Κατάληξη | Παράδειγμα |
|---|---|
| -ιος (-αῖος, -εῖος, -ῷος) | Κορίνθιος < Κόρινθος, Κερκυραῖος < Κέρκυρα, Κῷος < Κῶς |
| -εύς | Μεγαρεύς < Μέγαρα, Χολαργεύς < Χολαργός |
| -νός / -ῖνος | Ἀσιανός < Ἀσία, Ἀμοργῖνος < Ἀμοργός |
| -της (-άτης, -ιάτης, -ήτης, -ίτης, -ώτης) | Τεγεάτης < Τεγέα, Σπαρτιάτης < Σπάρτη, Σικελιώτης < Σικελία |
| -ήσιος | Ἰθακήσιος < Ἰθάκη |
Πατρωνυμικά 👨👧
Τα πατρωνυμικά δηλώνουν τον γιο, την κόρη ή γενικά τον απόγονο κάποιου προγόνου -δηλαδή, «γιος/κόρη του Χ».
εἴμ᾽ Ὀδυσσεὺς Λαερτιάδης
(«Είμαι ο Οδυσσέας, ο γιος του Λαέρτη») -Όμηρος, Ὀδύσσεια, θ 19
Στον Όμηρο ο Οδυσσέας λέγεται Λαερτιάδης (γιος του Λαέρτη), ενώ ο Αγαμέμνων και ο Μενέλαος Ἀτρεῖδαι (γιοι του Ατρέα).
| Κατάληξη | Παράδειγμα |
|---|---|
| -άδης | Αἰνειάδης < Αἰνείας, Λαερτιάδης < Λαέρτης |
| -είδης | Πριαμίδης < Πρίαμος, Ἀτρείδης < Ἀτρεύς |
| -ίων (κυρίως στην ποίηση) | Κρονίων < Κρόνος |
Γονεωνυμικά 🐣
Τα γονεωνυμικά δηλώνουν το μικρό, το νεογέννητο ενός ζώου.
| Κατάληξη | Παράδειγμα |
|---|---|
| -ιδεύς | λαγιδεύς < λαγώς (σήμερα: λαγός) |
Το ίδιο σύστημα χρησιμοποιείται ακόμα στα ελληνικά επώνυμα! Το «-όπουλος» (Γιαννόπουλος = γιος του Γιάννη) και το «-άκης» (Μανωλάκης) λειτουργούν σαν τα αρχαία πατρωνυμικά -δηλώνουν από ποιον κατάγεται κανείς.
Το εθνικό δείχνει από πού κατάγεται κάποιος (π.χ. Κορίνθιος = από την Κόρινθο), ενώ το πατρωνυμικό δείχνει από ποιον κατάγεται (π.χ. Λαερτιάδης = γιος του Λαέρτη). Δύο διαφορετικά πράγματα!