Γραμματική: Το Άρθρο, Β' Κλίση & Προσωπικές Αντωνυμίες 📖

Γ. Γραμματική

1. Το άρθρο

Όπως και στη ν.ε., το άρθρο είναι μονοσύλλαβη κλιτή λέξη η οποία χρησιμοποιείται πριν από ουσιαστικά και επίθετα (ή πριν από λέξεις που παίζουν τον ρόλο ουσιαστικών και επιθέτων, όπως στη φράση: το λέγω είναι ρήμα), π.χ. τῇ νήσῳ, τοῦ πελάγους, τὰ σώματα, τὰ μεγέθη, τῶν ποδῶν, τῶν κυμάτων, τὴν πατρίδα, τῆς ὁδοῦ.

	αρσενικό γένος		θηλυκό γένος		ουδέτερο γένος
	ενικός αριθμός	πληθυντικός αριθμός	ενικός αριθμός	πληθυντικός αριθμός	ενικός αριθμός	πληθυντικός αριθμός
ονομαστική	ὁ	οἱ	ἡ	αἱ	τό	τά
γενική	τοῦ	τῶν	τῆς	τῶν	τοῦ	τῶν
δοτική	τῷ	τοῖς	τῇ	ταῖς	τῷ	τοῖς
αιτιατική	τόν	τούς	τήν	τάς	τό	τά
κλητική	(ὦ)	(ὦ)	(ὦ)	(ὦ)	(ὦ)	(ὦ)

Ο τύπος ὦ δεν είναι τύπος του άρθρου, αλλά επιφώνημα, που χρησιμοποιείται μπροστά από ονόματα κλητικής πτώσης.

2. Βʹ κλίση ουσιαστικών

Όπως αναφέρθηκε στην προηγούμενη Ενότητα, στην α.ε. υπάρχουν τρεις κλίσεις: η πρώτη, η δεύτερη και η τρίτη. Σε αυτή την Ενότητα θα μελετήσετε τη βʹ κλίση.

Η β' κλίση περιλαμβάνει αρσενικά και θηλυκά σε -ος και ουδέτερα σε -ον.

Οι καταλήξεις των πτώσεων είναι οι εξής:

	αρσενικό και θηλυκό		ουδέτερο
	ενικός αριθμός	πληθυντικός αριθμός	ενικός αριθμός	πληθυντικός αριθμός
ονομαστική	-ος	-οι	-ον	-α
γενική	-ου	-ων	-ου	-ων
δοτική	-ῳ	-οις	-ῳ	-οις
αιτιατική	-ον	-ους	-ον	-α
κλητική	-ε	-οι	-ον	-α

Παρατηρήσεις

Η κατάληξη -α στον πληθυντικό των ουδετέρων είναι βραχεία, π.χ. τὰ δῶρα.
Η δίφθογγος οι, όταν βρίσκεται στο τέλος κλιτής λέξης (πλην ευκτικής ρήματος), είναι βραχεία, π.χ. οἱ χῶροι (αλλά τοῖς χώροις).
Η γενική και η δοτική των ουσιαστικών βʹ κλίσης, όταν τονίζονται στη λήγουσα, περισπώνται και στους δύο αριθμούς, π.χ. τοῦ ποταμοῦ, τῷ ποταμῷ, τῶν ποταμῶν, τοῖς ποταμοῖς.
Τα οξύτονα και παροξύτονα ουσιαστικά βʹ κλίσης διατηρούν τον τόνο τους στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις, π.χ. ὁ νομός, τοῦ νομοῦ, τῷ νομῷ, τὸν νομόν.
Τα προπαροξύτονα ουσιαστικά βʹ κλίσης τονίζονται στην προπαραλήγουσα, όταν η λήγουσα είναι βραχεία, π.χ. ὁ ἄνθρωπος, οἱ ἄνθρωποι. Ο τόνος τους κατεβαίνει στην παραλήγουσα, όταν η λήγουσα είναι μακρά, π.χ. τοῦ ἀνθρώπου, τῶν ἀνθρώπων.

Ίδιες καταλήξεις, χιλιάδες χρόνια μετά

Πολλά σύγχρονα ελληνικά ουσιαστικά σε -ος (π.χ. ο δρόμος, ο κόσμος, ο άνθρωπος) κλίνονται σχεδόν με τον ίδιο τρόπο όπως στην αρχαία β΄ κλίση — η γλώσσα μας κράτησε τον βασικό σκελετό της κλίσης επί αιώνες!

3. Προσωπικές αντωνυμίες

Στο κείμενο της Ενότητας συναντήσατε τους τύπους ἡμῖν και ἡμᾶς, οι οποίοι ανήκουν στις προσωπικές αντωνυμίες της α.ε.

Ακολουθεί η κλίση του αʹ και βʹ προσώπου (το γʹ πρόσωπο δεν απαντά συχνά στα πεζά κείμενα):

αʹ πρόσωπο

	ενικός αριθμός		πληθυντικός αριθμός
	α.ε.	ν.ε.	α.ε.	ν.ε.
ονομ.	ἐγώ	εγώ	ἡμεῖς	εμείς
γεν.	ἐμοῦ, μου	εμένα, μου	ἡμῶν	εμάς, μας
δοτ.	ἐμοί, μοι		ἡμῖν
αιτ.	ἐμέ, με	εμένα, με	ἡμᾶς	εμάς, μας

βʹ πρόσωπο

	ενικός αριθμός		πληθυντικός αριθμός
	α.ε.	ν.ε.	α.ε.	ν.ε.
ονομ.	σύ	εσύ	ὑμεῖς	εσείς
γεν.	σοῦ, σου	εσένα, σου	ὑμῶν	εσάς, σας
δοτ.	σοί, σοι		ὑμῖν
αιτ.	σέ, σε	εσένα, σε	ὑμᾶς	εσάς, σας

Παρατήρηση

Οι αντωνυμίες δεν έχουν κλητική (εξαιρείται η δεικτική αντωνυμία οὗτος, την οποία θα εξετάσουμε σε επόμενη Ενότητα).

Λίαν φιλῶν σεαυτὸν οὐχ ἕξεις φίλον

Μένανδρος, Γνῶμαι Μονόστιχοι

Εάν αγαπάς υπερβολικά τον εαυτό σου, δε θα έχεις φίλους.