Τζένη Μαστοράκη: Οι Μεγάλοι 👵👴
Το ποίημα της Τζένης Μαστοράκη ανήκει στη συλλογή Διόδια (1972), που εκδόθηκε όταν η ποιήτρια ήταν 23 ετών. Κεντρικός άξονας του ποιήματος είναι η σχέση των νέων της γενιάς του '70 με τους νέους της προηγούμενης γενιάς, που έζησε τη νεότητά της στα δύσκολα χρόνια της δεκαετίας του '40. Η ποιήτρια μιλάει για τους ανθρώπους που σήμερα αποκαλούμε «μεγάλους» — τους γονείς και τους παππούδες της γενιάς της — και δείχνει πώς οι δικές τους εμπειρίες από τον πόλεμο και την πείνα δεν χάθηκαν, αλλά πέρασαν, χωρίς να το καταλάβουν, και στα παιδιά τους.
Η Τζένη Μαστοράκη ανήκει στη λεγόμενη γενιά του '70, που έγραψε στα χρόνια της δικτατορίας (1967-1974). Αντί για μεγαλόστομους στίχους, προτίμησε έναν λιτό, σχεδόν καθημερινό λόγο — όπως ακριβώς φαίνεται στο «Οι μεγάλοι», όπου η φρίκη του πολέμου περνάει μέσα από απλές, μικρές εικόνες της καθημερινότητας.
Οι μεγάλοι
κουβαλούν πάντα μέσα τους
το παιδί που υπήρξαν
στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο
το κορίτσι που δεν πρόφτασαν να φιλήσουν
έναν αγιάτρευτο καημό λαχανίδας.*
Το πρώτο χνούδι στο πανωχείλι τους
τους Βαρβάρους του Καβάφη.*
και μια παλιά φυματίωση.
Τις μέρες τους
καταχωρισμένες σε δελτία τροφίμων.
Ένα καρφί στον τοίχο
μπορούσε να σημαδέψει μια εποχή
– τα καλοκαίρια ξυριζόντουσαν
με τον καθρέφτη κρεμασμένο στο παράθυρο.
Όνειρα συνοικιακά
σα μια μοτοσυκλέτα με καρότσα
για πολυμελείς οικογένειες.
Εμείς
κουβαλάμε, απλούστατα, μέσα μας
τους μεγάλους.
Τ. Μαστοράκη, Διόδια, Κέδρος
Είναι εύκολο να διαβάσει κανείς το ποίημα σαν να μιλάει μόνο για τη γενιά των γονιών και να ξεχάσει τον τελευταίο στίχο. Το κέντρο βάρους όμως μετατοπίζεται εκεί: η ποιήτρια δεν περιγράφει απλώς μια ξένη εποχή, αλλά δηλώνει ότι η δική της γενιά («Εμείς») κουβαλάει μέσα της τους «μεγάλους» — οι εμπειρίες τους έχουν γίνει, χωρίς να το επιλέξουν, κομμάτι κι από τη δική τους ταυτότητα.