Νίκος Καββαδίας: Kuro Siwo 🚢
Η δύσκολη αλλά γοητευτική ζωή των ναυτικών αποτελεί το αυτοβιογραφικό υλικό των ποιημάτων του Ν. Καββαδία. Στο «Kuro Siwo» τα στοιχεία αυτά διαπλέκονται γύρω από μια μακρινή ερωτική μορφή, η μνήμη της οποίας συντροφεύει τις μοναχικές ώρες του ποιητή. Το ποίημα προέρχεται από τη συλλογή Πούσι (1947).
Ο Νίκος Καββαδίας δεν έγραφε για τη θάλασσα από απόσταση: ήταν ο ίδιος επαγγελματίας ναυτικός και ταξίδεψε σε μακρινούς προορισμούς σε όλη του τη ζωή. Το πλούσιο ναυτικό λεξιλόγιο του ποιήματος (ναύλος, μπούσουλας, καρτίνι) δεν είναι λογοτεχνικό στολίδι, αλλά η καθημερινή γλώσσα της δουλειάς του.
Το «Kuro Siwo» (Kuroshio) είναι ιαπωνικό όνομα και σημαίνει «μαύρο ρεύμα»: πρόκειται για πραγματικό θαλάσσιο ρεύμα του Ειρηνικού. Πολλοί μαθητές το διαβάζουν σαν τυχαία ξενική λέξη, ενώ στην πραγματικότητα λειτουργεί ως σύμβολο: το ρεύμα που «σφίγγει» το πλοίο παραλληλίζεται με τη μνήμη του έρωτα που «σφίγγει» τον ήρωα.
Πρώτο ταξίδι έτυχε ναύλος για το Νότο
δύσκολες βάρδιες, κακός ύπνος και μαλάρια.
Είναι παράξενα της Ίντιας τα φανάρια
και δεν τα βλέπεις, καθώς λένε, με το πρώτο.
Πέρ' απ' τη γέφυρα του Αδάμ, στη Νότιο Κίνα,
χιλιάδες παραλάβαινες τσουβάλια σόγια.
Μα ούτε στιγμή δεν ελησμόνησες τα λόγια
που σου 'πανε μιαν κούφια ώρα στην Αθήνα.
Στα νύχια μπαίνει το κατράμι και τ' ανάβει,
χρόνια στα ρούχα το ψαρόλαδο μυρίζει,
κι ο λόγος της μες στο μυαλό σου να σφυρίζει,
«ο μπούσουλας είναι που στρέφει ή το καράβι;»
Νωρίς μπατάρισε ο καιρός κι έχει χαλάσει.
Σκατζάρισες, μα σε κρατά λύπη μεγάλη.
Απόψε ψόφησαν οι δυο μου παπαγάλοι
κι ο πίθηκος που 'χα με κούραση γυμνάσει.
Η λαμαρίνα!... η λαμαρίνα όλα τα σβήνει.
Μας έσφιξε το Kuro Siwo σα μια ζώνη
κι εσύ κοιτάς ακόμη πάνω απ' το τιμόνι,
πώς παίζει ο μπούσουλας καρτίνι με καρτίνι.
Ν. Καββαδίας, Πούσι, Κέδρος