Αρχαίο θέατρο 🎭
Η επίδραση της ελληνικής αρχαιότητας στη διαμόρφωση της νεοελληνικής ταυτότητας είναι ένα θέμα που έχει απασχολήσει πολλούς λογοτέχνες και στοχαστές. Ο Γ. Ρίτσος, σε μια συμβολική αναπαράσταση της ιστορικής συνέχειας ανάμεσα στον αρχαίο και τον νέο ελληνισμό, τοποθετεί έναν νέο Έλληνα στο κέντρο ενός αρχαίου θεάτρου και συσχετίζει την κραυγή εκείνου με την αιώνια αντήχηση του διθυράμβου. Το ποίημα ανήκει στη συλλογή Μαρτυρίες Α΄ (1963).
Ο Ρίτσος δεν ονομάζει τον νέο άντρα του ποιήματος· τον αφήνει ανώνυμο («νέος Έλληνας»), ώστε να μπορεί να είναι ο καθένας μας. Αυτή η επιλογή ενισχύει την ιδέα ότι η σύνδεση με το αρχαίο παρελθόν δεν αφορά έναν συγκεκριμένο ήρωα, αλλά κάθε σύγχρονο Έλληνα που στέκεται στον ίδιο χώρο.
Η φράση μέσα στην παρένθεση δεν λέει ότι ο νέος ένιωσε θαυμασμό και τον έκρυψε από ντροπή. Λέει ότι δεν ένιωσε καθόλου θαυμασμό, και πως ακόμα κι αν τον ένιωθε, δεν θα το έδειχνε. Είναι σχεδόν το αντίθετο από τη στάση του τουρίστα που θαμπώνεται μπροστά σε ένα μνημείο.
Όταν, κατά το μεσημέρι, βρέθηκε στο κέντρο του αρχαίου θεάτρου,
νέος Έλληνας αυτός, ανύποπτος, ωστόσο ωραίος όπως εκείνοι,
έβαλε μια κραυγή (όχι θαυμασμού· το θαυμασμό
δεν το ένιωσε διόλου, κι αν τον ένιωθε
σίγουρα δε θα τον εκδήλωνε), μια απλή κραυγή
ίσως απ' την αδάμαστη χαρά της νεότητάς του
ή για να δοκιμάσει την ηχητική τού χώρου. Απέναντι,
πάνω απ' τα κάθετα βουνά, η ηχώ αποκρίθηκε –
η ελληνική ηχώ που δε μιμείται ούτε επαναλαμβάνει
μα συνεχίζει απλώς σ' ένα ύψος απροσμέτρητο
την αιώνια ιαχή του διθυράμβου.
Ανθολογία Γιάννη Ρίτσου,
επιλογή Χρύσα Προκοπάκη, Κέδρος