Ο Ορέστης του Βάρναλη 📜
Το ποίημα αυτό γράφτηκε το 1914 και είναι ένα σονέτο που διέπεται από το πνεύμα του παρνασσισμού, μιας τεχνοτροπίας που επηρέασε την πρώτη περίοδο της ποιητικής δημιουργίας του Κώστα Βάρναλη. Ο ποιητής, που ήταν κλασικός φιλόλογος, καθώς και μεταφραστής του αρχαίου δράματος, καταπιάστηκε με τον κόσμο και τα σύμβολα της αρχαιότητας με δημιουργικό και τολμηρό τρόπο.
Ο Ορέστης είναι πρόσωπο της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας και τραγωδίας: γιος του Αγαμέμνονα και της Κλυταιμνήστρας, που ο θεϊκός χρησμός του Απόλλωνα τον υποχρέωνε να εκδικηθεί τον φόνο του πατέρα του σκοτώνοντας τη δική του μητέρα. Ο Βάρναλης δεν αφηγείται τον μύθο· τον χρησιμοποιεί ως αφορμή για να μιλήσει για το βάρος του χρέους και της μοίρας σε κάθε άνθρωπο.
Σέλινα τα μαλλιά σου μυρωμένα,
λύσε τα να φανείς, ως είσαι, ωραίος
και διώξε από το νου σου πια το χρέος
του μεγάλου χρησμού, μια και κανένα
τρόπο δεν έχεις άλλονε! Και μ' ένα
χαμόγελον ιδές πώς σ' έφερ' έως
στου Άργους την πύλη ο δρόμος σου ο μοιραίος
το σπλάχνο ν' αφανίσεις που σ' εγέννα.
Κανείς δε σε θυμάτ' εδώ. Κι εσύ όμοια
τον εαυτό σου ξέχανέ* τον κι άμε*
στης χρυσής πολιτείας τα σταυροδρόμια
και το έργο σου σαν να 'ταν άλλος κάμε.
Έτσι κι αλλιώς θα παίρνει σε από πίσου*
για* το αίμα της μητρός σου για η ντροπή σου.
Κ. Βάρναλης, Ποιητικά, Κέδρος
Μαθητές συχνά νομίζουν ότι ο Ορέστης είναι αυτός που μιλάει στο ποίημα. Στην πραγματικότητα το ποιητικό υποκείμενο απευθύνεται ΣΕ αυτόν, σε β' ενικό πρόσωπο («σου», «εσύ»), σαν συμβουλή ή προτροπή. Ο Ορέστης είναι ο αποδέκτης του λόγου, όχι ο ομιλητής.