Κωστής Παλαμάς: «Ίαμβοι και ανάπαιστοι» 📜
Τα δύο ποιήματα που ακολουθούν ανήκουν στην ποιητική συλλογή Ίαμβοι και ανάπαιστοι (αριθμοί 28 και 37), που εκδόθηκε το 1897. Ο τίτλος της συλλογής παραπέμπει στα δύο είδη μέτρου που χρησιμοποιεί ο ποιητής· χαρακτηριστικά της είναι επίσης το μεγαλόπνοο ύφος και η σύνθεση της αρχαίας ελληνικής με τη σύγχρονη παράδοση.
Ο τίτλος «Ίαμβοι και ανάπαιστοι» δεν είναι τυχαίος: ο Παλαμάς δηλώνει ήδη από εκεί ότι στηρίζεται στην αρχαία ελληνική μετρική παράδοση για να εκφράσει σύγχρονους προβληματισμούς, όπως τη σχέση επιστήμης και θρησκείας ή τη σχέση αρχαίου κόσμου και χριστιανισμού.
Οι αριθμοί 28 και 37 δεν είναι στίχοι ή στροφές του ίδιου ποιήματος, αλλά η αρίθμηση δύο διαφορετικών ποιημάτων μέσα στη συλλογή. Κάθε ένα έχει το δικό του θέμα και αναπτύσσεται αυτόνομα.
28
Με πελέκι αστραπόμορφον
η αλύπητη Επιστήμη
χτυπάει και σπάει το Είδωλο
και το ρίχνει συντρίμμι.
Κι ύστερα γίνετ' είδωλον
εκείνη μες στην πλάση
ξαναγεννώντας άθελα
ό,τι ήρθε να χαλάσει.
Κι έτσι αλυσίδες γύρω μας
παντού, σκοτάδια θεία.
Κάθε Αιτία, μυστήριο·
κάθε Αλήθεια, θρησκεία.
37
Η γη μας γη των άφθαρτων
αερικών και ειδώλων,
πασίχαρος και υπέρτατος
θεός μας είν' ο Απόλλων.
Στα εντάφια λευκά σάβανα
γυρτός ο Εσταυρωμένος
είν' ολόμορφος Άδωνις
ροδοπεριχυμένος.
Η αρχαία ψυχή ζει μέσα μας
αθέλητα κρυμμένη·
ο Μέγας Παν δεν πέθανεν,
όχι· ο Παν δεν πεθαίνει!
Κ. Παλαμάς, Άπαντα, τόμ. 1, Μπίρης