Της Πάργας 🕊️
Το τραγούδι αυτό ανήκει στην κατηγορία των ιστορικών δημοτικών τραγουδιών. Η Πάργα, παραλιακή πόλη της Ηπείρου, από τις αρχές του 15ου αιώνα βρισκόταν κάτω από την ηγεμονία των Ενετών, αλλά μετά την κατάλυση της ενετικής πολιτείας πέρασε στην κατοχή των Γάλλων μαζί με τα νησιά του Ιονίου. Το 1814 παραδόθηκε στους Άγγλους, οι οποίοι την κράτησαν για λίγο καιρό και μετά την παραχώρησαν στους Τούρκους. Οι τέσσερις χιλιάδες Παργινοί, για να αποφύγουν τις αγριότητες των Τούρκων και των Αλβανών, αποφάσισαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους και να περάσουν απέναντι στα Επτάνησα, παίρνοντας μαζί τους τα ιερά κειμήλια και τις εικόνες των εκκλησιών. Λίγο πριν από την επίσημη παράδοση, που έγινε στις 28 Απριλίου του 1819, ανέσκαψαν τους οικογενειακούς τάφους τους, συγκέντρωσαν τα λείψανα των προγόνων τους στην πλατεία της αγοράς και τα έκαψαν, για να τα γλιτώσουν από τη βεβήλωση.
Η καταστροφή των τάφων δεν ήταν πράξη απόγνωσης αλλά συνειδητή επιλογή τιμής: οι Παργινοί προτίμησαν να κάψουν οι ίδιοι τα οστά των προγόνων τους παρά να αφήσουν τον κατακτητή να τα βεβηλώσει. Το γεγονός αυτό, γνωστό ως η «Έξοδος της Πάργας», έγινε σύμβολο αντίστασης και ενέπνευσε αργότερα και λόγιους ποιητές, όπως ο Ανδρέας Κάλβος με την ωδή του «Εις Πάργαν».
Η Πάργα δεν κατακτήθηκε ποτέ στρατιωτικά· δεν υπήρξε πολιορκία που να τη νικήσει. Παραδόθηκε στους Τούρκους μέσω διπλωματικής συμφωνίας ανάμεσα στους Άγγλους και την Τουρκία. Το ίδιο το τραγούδι το τονίζει καθαρά: «Δεν έρχεται για πόλεμο, με προδοσιά σε παίρνει».
Γιάννης Ψυχοπαίδης, Μάθημα Ιστορίας
Τρία πουλιά απ' την Πρέβεζα διαβήκανε στην Πάργα.
Το 'να κοιτάει την ξενιτιά, τ' άλλο τον Αϊ-Γιαννάκη,
το τρίτο το κατάμαυρο μοιριολογάει και λέει:
«Πάργα, Τουρκιά σε πλάκωσε, Τουρκιά σε τριγυρίζει.
Δεν έρχεται για πόλεμο, με προδοσιά σε παίρνει.
Βεζίρης δε σ' ενίκησε με τα πολλά τ' ασκέρια.
Έφευγαν Τούρκοι σα λαγοί το παργινό τουφέκι,
κι οι Λιάπηδες δεν ήθελαν να 'ρτουν να πολεμήσουν.
Είχες λεβέντες σα θεριά, γυναίκες αντρειωμένες,
πότρωγαν βόλια για ψωμί, μπαρούτι για προσφάγι.
Τ' άσπρα πουλήσαν το Χριστό, τ' άσπρα πουλούν και σένα.
Πάρτε, μανάδες, τα παιδιά, παπάδες, τους Αγίους.
Άστε, λεβέντες, τ' άρματα κι αφήστε το τουφέκι,
σκάψτε πλατιά, σκάψτε βαθιά όλα σας τα κιβούρια,
και τ' αντρειωμένα κόκαλα ξεθάψτε του γονιού σας.
Τούρκους δεν επροσκύνησαν, Τούρκοι μην τα πατήσουν».
Ν. Γ. Πολίτη, Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού