Η πόλη βουίζει, μα στην ύπαιθρο τα τζιτζίκια στήνουν χορό. Ο Δροσίνης τραγουδάει τη θάλασσα, ο Ελύτης μας προσκαλεί στη μαργαρίτα και ο Καλβίνο φυτεύει μανιτάρια στις γωνιές του τσιμέντου. Ανάμεσα στο φυσικό και το αστικό, ο άνθρωπος ψάχνει τη θέση του 🌿🌆

Κείμενα Λογοτεχνίας Α' Γυμνασίου

# Κ.Π. Καβάφης: Δέησις 🙏

Η «Δέησις» δημοσιεύτηκε το 1898 και είναι ένα από τα 154 ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη (1863-1933). Ο ίδιος ο ποιητής θεώρησε ότι αυτά τα ποιήματα τον ικανοποιούν απόλυτα και τα συμπεριέλαβε στο επίσημο σώμα της ποίησής του. Γι' αυτό τον λόγο τα αποκαλούμε <tooltip content="Ποιήματα που ο ίδιος ο Καβάφης αναγνώρισε ως ολοκληρωμένα και αντιπροσωπευτικά του έργου του.">«αναγνωρισμένα»</tooltip>.

# Η ικεσία του Θεόδωρου Ράλλη 🖼️

Η θάλασσα στα βάθη της πήρ' έναν ναύτη.—
Η μάνα του, ανήξερη, πηαίνει κι ανάφτει

στην Παναγία μπροστά ένα υψηλό κερί
για να επιστρέψει γρήγορα και να 'ν' καλοί καιροί–

και όλο προς τον άνεμο στήνει τ' αυτί.
Αλλά ενώ προσεύχεται και <tooltip content="Προσεύχεται με έντονη παράκληση, ικετεύει.">δέεται</tooltip> αυτή,

η εικών ακούει, σοβαρή και λυπημένη,
ξεύροντας πως δεν θα 'λθει πια ο υιός που περιμένει.

Κ.Π. Καβάφης, Τα ποιήματα Α΄ (1897-1918), Ίκαρος

01. Κείμενο

Ποιος ήταν ο Καβάφης, πότε έγραψε αυτό το ποίημα και τι σημαίνει όταν λέμε ότι ένα ποίημά του ανήκει στα «αναγνωρισμένα».

Ο Καβάφης και τα «αναγνωρισμένα» ποιήματα

Ποιο έργο τέχνης ενέπνευσε τους στίχους και πώς ένας πίνακας μπορεί να γίνει η αφετηρία ενός ολόκληρου ποιήματος.

Η αφορμή: ένας πίνακας ζωγραφικής

Τι κάνει η μάνα μπροστά στην εικόνα της Παναγίας και ποια είναι τα δύο πράγματα που ζητάει με τόση αγωνία.

Η μάνα και η προσευχή της

Τι έχει συμβεί στ' αλήθεια στον ναύτη, και γιατί αυτό που ξέρει ο αναγνώστης διαφέρει τόσο πολύ από αυτό που ξέρει η μάνα.

Το μυστικό που κρύβει η θάλασσα

Πώς αντιδρά η εικόνα στη δέηση που ακούει, και τι μαρτυρά η έκφρασή της για όσα εκείνη ήδη γνωρίζει.

Η σιωπηλή απάντηση της εικόνας

Πώς χτίζεται η ένταση ανάμεσα σε ελπίδα και γνώση, και τι μας λέει τελικά ο Καβάφης για την ανθρώπινη προσευχή και τη σιωπή του θείου.

Τραγική ειρωνεία και μηνύματα του ποιήματος

# Κ.Π. Καβάφης: Δέησις 🙏

Το ποίημα «Δέησις» δημοσιεύτηκε το 1898 από τον Κ.Π. Καβάφη (1863-1933) και ανήκει στα λεγόμενα <tooltip content="Ποιήματα που ο ίδιος ο Καβάφης αναγνώρισε ως ολοκληρωμένα και αντιπροσωπευτικά του έργου του.">«αναγνωρισμένα»</tooltip> ποιήματά του, δηλαδή σε ένα από τα 154 ποιήματα που ο ίδιος ο ποιητής θεώρησε ότι τον εκφράζουν απόλυτα και συμπεριέλαβε στο επίσημο σώμα της ποίησής του. Αφορμή του ποιήματος στάθηκε ένας πίνακας του ζωγράφου Θεόδωρου Ράλλη με τίτλο «Η ικεσία», και ο Καβάφης έγραψε τους στίχους του σαν να περιγράφει ή να «μιλάει μέσα από» αυτή τη ζωγραφική σκηνή.

Η υπόθεση είναι απλή αλλά συγκλονιστική: η θάλασσα έχει πάρει τη ζωή ενός ναύτη, όμως η μάνα του το αγνοεί. Εκείνη πηγαίνει και ανάβει ένα ψηλό κερί μπροστά στην εικόνα της Παναγίας, προσευχόμενη με όλη της την ψυχή για δύο πράγματα: να επιστρέψει γρήγορα ο γιος της και να επικρατήσουν καλοί καιροί στη θάλασσα. Την ίδια στιγμή στήνει το αυτί προς τον άνεμο, σαν να περιμένει από στιγμή σε στιγμή κάποιο σημάδι. Το ποίημα κλείνει με μια εικόνα που μένει σιωπηλή και ασυγκίνητη: η ίδια η εικόνα της Παναγίας «ακούει» τη δέηση, σοβαρή και λυπημένη, γνωρίζοντας ήδη αυτό που η μάνα δεν ξέρει — ότι ο γιος της δεν πρόκειται να γυρίσει ποτέ.

Η δύναμη του ποιήματος στηρίζεται στην έντονη <tooltip content="Σχήμα κατά το οποίο ο αναγνώστης ή ένα πρόσωπο του έργου γνωρίζει κάτι που ένα άλλο πρόσωπο αγνοεί, γεγονός που δημιουργεί ένταση ή οδύνη.">τραγική ειρωνεία</tooltip> που δημιουργείται από την αντίθεση ανάμεσα στην άγνοια και την ελπίδα της μάνας αφενός, και στη γνώση και τη σιωπή της εικόνας αφετέρου. Ο Καβάφης δεν μιλάει άμεσα για τον πνιγμό· τον αφήνει να εννοηθεί μέσα από λέξεις-κλειδιά όπως «η θάλασσα... πήρ' έναν ναύτη» και «δεν θα 'λθει πια ο υιός που περιμένει», χτίζοντας έτσι σταδιακά την οδυνηρή αποκάλυψη. Το ρήμα «δέεται» δίνει και τον τίτλο στο ποίημα, τονίζοντας πόσο έντονη και απελπισμένη είναι η προσευχή της μάνας, ενώ η προσωποποιημένη εικόνα, που «ακούει» αλλά δεν μπορεί να αλλάξει τίποτα, μεταφέρει ένα βαθύτερο μήνυμα για τη σιωπή του θείου απέναντι στον ανθρώπινο πόνο και για το πόσο μάταιη μπορεί να είναι η ανθρώπινη προσευχή μπροστά σε μια μοίρα που έχει ήδη κριθεί.

<fact title="Ένα ποίημα εμπνευσμένο από πίνακα">

Ο Καβάφης δεν επινόησε τη σκηνή από την αρχή: αφορμή στάθηκε ο πίνακας «Η ικεσία» του ζωγράφου Θεόδωρου Ράλλη. Έτσι το ποίημα λειτουργεί σαν λογοτεχνική «περιγραφή» μιας εικόνας, μια τεχνική που ονομάζεται έκφραση.

</fact>

<alert title="Προσοχή στην τραγική ειρωνεία">

Το κλειδί για να καταλάβεις το ποίημα είναι να δεις τη διαφορά ανάμεσα σε αυτό που ξέρει η μάνα (τίποτα) και σε αυτό που ξέρει ο αναγνώστης μαζί με την εικόνα (ότι ο ναύτης έχει ήδη χαθεί). Αν χάσεις αυτή την αντίθεση, χάνεις το νόημα ολόκληρου του ποιήματος.

</alert>
