Ρύπανση του νερού 🌊
Λύματα, ρύποι και υδάτινοι αποδέκτες
Τα υγρά απόβλητα από κατοικίες, βιομηχανίες, βιοτεχνίες και αγρούς ονομάζονται λύματα. Όταν τα λύματα καταλήγουν χωρίς επεξεργασία σε υδάτινους αποδέκτες (ποτάμια, λίμνες, θάλασσες), μεταφέρουν σ' αυτούς ουσίες που προκαλούν ρύπανση. Οι ουσίες αυτές ονομάζονται ρύποι.
Στην καθημερινή γλώσσα, ρύπος σημαίνει ακαθαρσία, βρομιά, και ρυπαίνω σημαίνει λερώνω, βρομίζω.
Οι υδάτινοι αποδέκτες δεν είναι απλώς λεκάνες με νερό, αλλά περιλαμβάνουν φυτά, ζώα και μικροοργανισμούς — είναι δηλαδή σύνθετα υδάτινα οικοσυστήματα. Τέτοια οικοσυστήματα διαθέτουν τρόπους αυτοκαθαρισμού τους: για παράδειγμα, οι μικροοργανισμοί που περιέχουν διασπούν τους περισσότερους ρύπους. Στην εποχή μας όμως τα λύματα είναι τόσο πολλά, ώστε οι μηχανισμοί αυτοκαθαρισμού δεν επαρκούν για να αντιμετωπίσουν τη ρύπανση.
Όταν σε ένα οικοσύστημα αναπτύσσονται παθογόνοι μικροοργανισμοί, τότε προκαλείται μόλυνση, με κίνδυνο την εξάπλωση ασθενειών. Η μόλυνση αφορά συγκεκριμένα την παρουσία παθογόνων μικροοργανισμών, ενώ η ρύπανση είναι ο γενικότερος όρος για κάθε επιβάρυνση του νερού με ρύπους.
Οι συνέπειες της ρύπανσης του νερού
Η ρύπανση του νερού συνεπάγεται:
- Μείωση της διαύγειάς του.
- Μείωση του διαλυμένου οξυγόνου.
- Μείωση της ποικιλότητας της χλωρίδας και της πανίδας. Πολλοί οργανισμοί δεν μπορούν να ζήσουν σε συνθήκες ρύπανσης, οπότε οι πληθυσμοί τους σταδιακά μειώνονται και στο τέλος εξαφανίζονται.
- Αισθητική υποβάθμιση ή και πλήρη καταστροφή των υδάτινων τοπίων (ακτών, λιμνών, ποταμών, ρεμάτων).
Πηγές ρύπανσης
Πολλές ανθρώπινες δραστηριότητες ρυπαίνουν τα νερά: η αστική χρήση νερού (π.χ. απορρυπαντικά), η γεωργία (λιπάσματα και φυτοφάρμακα), η μεταφορά πετρελαίου, τα δομικά έργα (σκόνη) και πολλές βιομηχανικές δραστηριότητες.
Η φροντίδα για τα υδάτινα οικοσυστήματα
Για τον περιορισμό της ρύπανσης είναι ανάγκη να λαμβάνονται μέτρα, πριν τα λύματα καταλήξουν στον υδάτινο αποδέκτη. Τέτοια μέτρα είναι:
- Ο περιορισμός δραστηριοτήτων που προκαλούν ρύπους. Για παράδειγμα, φροντίζουμε να μη χρησιμοποιούμε περιττά λιπάσματα στις καλλιέργειες, αποφεύγουμε να πετάμε τροφές στους υπονόμους, επιβάλλουμε στα πλοία να ξεπλένουν τις δεξαμενές τους σε ειδικούς σταθμούς κ.ά.
- Η επεξεργασία των λυμάτων, πριν τα διοχετεύσουμε στο υδάτινο οικοσύστημα, δηλαδή ο βιολογικός καθαρισμός τους. Ο βιολογικός καθαρισμός είναι μια κατεργασία των λυμάτων με αερισμό και προσθήκη μικροοργανισμών, ώστε να επιταχύνεται η φυσική διαδικασία καθαρισμού. Επιπλέον, ο βιολογικός καθαρισμός συνδυάζεται συχνά με ανακύκλωση του νερού (π.χ. χρήση του για άρδευση), οπότε γίνεται ταυτόχρονα και εξοικονόμησή του.
Τα αστικά λύματα και τα υπολείμματα λιπασμάτων που καταλήγουν σε έναν υδάτινο αποδέκτη λειτουργούν σαν λίπασμα για τα υδρόβια φυτά, με αποτέλεσμα αυτά να αυξάνονται υπερβολικά. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται ευτροφισμός. Για να αποικοδομηθούν (σαπίσουν) τα φυτά αυτά, καταναλώνεται το μεγαλύτερο μέρος του διαλυμένου στο νερό οξυγόνου, με αποτέλεσμα πολλά ψάρια να πεθαίνουν από ασφυξία.
Τα βαριά μέταλλα (μόλυβδος, υδράργυρος, κάδμιο) και άλλες τοξικές ουσίες που καταλήγουν σε έναν υδάτινο αποδέκτη εισέρχονται στην τροφική αλυσίδα μέσω των ψαριών και των οστρακοειδών, περνώντας από το ένα τροφικό επίπεδο στο επόμενο. Αυτό ονομάζεται βιοσυσσώρευση. Ο τελικός καταναλωτής, που συχνά είναι ο άνθρωπος, προσλαμβάνει στους ιστούς του σώματός του τα μέταλλα αυτά, τα οποία του προκαλούν πολλές και σοβαρές βλάβες.