Οργή, θάνατος, εκδίκηση και τελικά… συγχώρεση. Η Ιλιάδα δεν είναι απλώς μια ιστορία πολέμου·  είναι μια επική διαδρομή γεμάτη συναισθήματα και ηρωισμό! Δες τον Αχιλλέα να εγκαταλείπει τη μάχη, να χάνει τον φίλο του Πάτροκλο, να μονομαχεί με τον Έκτορα και να στέκεται απέναντι στον πονεμένο Πρίαμο. Μπες στη σκηνή του Τρωικού Πολέμου και ζήσε τα πάντα, από την οργή ως τη λύτρωση. Γίνε κομμάτι της Ιλιάδας 🛡️⚔️

Ιλιάδα Β' Γυμνασίου

# Ραψωδία Ω 678-805: Ο Θρήνος για τον Έκτορα 😭

## Ο νεκρώσιμος νοστός του Έκτορα – Ο Ερμής άγρυπνος βοηθός και συνοδός

Θεοί και άνθρωποι ήταν βυθισμένοι στον ύπνο, αλλά ο <Tooltip><TooltipTrigger>αγαθοδότης</TooltipTrigger><TooltipContent>Ο Ερμής, ο οποίος φέρνει καλά πράγματα ή δώρα.</TooltipContent></Tooltip> Ερμής δεν έκλεισε μάτι. Σκεφτόταν πώς να βοηθήσει τον γέροντα Πρίαμο να φύγει ακίνδυνα, χωρίς να τον δουν οι <Tooltip><TooltipTrigger>θυρωροί</TooltipTrigger><TooltipContent>Οι φρουροί των πυλών του αχαϊκού στρατοπέδου.</TooltipContent></Tooltip> από τις πρύμνες. Στάθηκε πάνω από τον Πρίαμο και του είπε: «Ω γέρε, πόσο αμέριμνα κοιμάσαι ανάμεσα στους εχθρούς σου, αφού σε εμπιστεύτηκε το έλεος του Αχιλλέα. Με άπειρα λύτρα λύτρωσες το ποθητό παιδί σου. Αλλά για σένα ζωντανό, τα παιδιά που σου έμειναν θα έδιναν τριπλάσια λύτρα, αν ο Αγαμέμνων και όλοι οι άλλοι Αχαιοί μάθαιναν ότι είσαι εδώ».

Ο γέρος φοβήθηκε και σήκωσε τον Ιδαίο. Ο Ερμής έζεψε τις άμαξες και οδηγούσε μέσα στον στρατό, χωρίς να τους δει κανείς. Όταν έφτασαν στον <Tooltip><TooltipTrigger>Ξάνθο</TooltipTrigger><TooltipContent>Το ποτάμι που οι θεοί ονόμαζαν «Ξάνθο» και οι άνθρωποι «Σκάμανδρο». Ο ποταμός αυτός νομιζόταν γιος του Δία και προσωποποιείται συχνά στην Ιλιάδα.</TooltipContent></Tooltip>, το <Tooltip><TooltipTrigger>διογέννητο ποτάμι</TooltipTrigger><TooltipContent>Το ποτάμι που γεννήθηκε από τον Δία.</TooltipContent></Tooltip>, ο Ερμής γύρισε πίσω στις κορυφές του Ολύμπου, και η χρυσόπεπλη Ηώς φώτισε όλη τη γη.

# Η Τροία υποδέχεται τον νεκρό Έκτορα 😭

Εκείνοι, με το λείψανο που έφερναν τα μουλάρια, τραβούσαν προς την πόλη με δάκρυα και ξεφωνητά. Κανείς δεν τους <Tooltip><TooltipTrigger>νόησε</TooltipTrigger><TooltipContent>Κατάλαβε, αντιλήφθηκε.</TooltipContent></Tooltip> παρά μόνο η Κασσάνδρα, η κόρη που έμοιαζε με τη χρυσή Αφροδίτη. Είχε ανέβει στην <Tooltip><TooltipTrigger>Πέργαμον</TooltipTrigger><TooltipContent>Πέργαμος ονομαζόταν η ακρόπολη της Τροίας, όπου βρισκόταν και το παλάτι του Πριάμου. Εδώ όμως εννοεί το υψηλότερο σημείο της ακρόπολης, όπου βρισκόταν και ο ναός του Απόλλωνα.</TooltipContent></Tooltip> και από εκεί είδε στο αμάξι τον ποθητό πατέρα της μαζί με τον Ιδαίο. Όταν είδε τον κείμενο στο νεκρικό του στρώμα στο άλλο αμάξι, η κόρη έσκουζε και έβαλε την πόλη να ξεφωνίζει: «Ω Τρώισσες, ω Τρώες, κοιτάτε εκεί τον Έκτορα, που άλλοτε από τη μάχη γυρνούσε ζωντανός και ευφραινόταν η καρδιά σας, αφού ο λαός τον είχε ως χαρά κι ελπίδα μόνη».

Τότε ψυχή δεν έμεινε στην πόλη, μήτε άνδρας, μήτε γυναίκα, γιατί σφοδρός πόνος τους συνεπήρε. Τον νεκρό προϋπάντησαν εκεί κοντά στην πόλη. Πρώτη η γυναίκα του χύθηκε στο αμάξι και η μητέρα του. Την κεφαλή του αγκάλιαζαν, έκλαιγαν, <Tooltip><TooltipTrigger>εμαδιόνταν</TooltipTrigger><TooltipContent>Το ξερίζωμα των μαλλιών αποτελούσε ένδειξη πένθους για τις γυναίκες συγγενείς του νεκρού.</TooltipContent></Tooltip>, και ο λαός <Tooltip><TooltipTrigger>ακίνητος</TooltipTrigger><TooltipContent>Η στάση δηλώνει σεβασμό προς τον νεκρό.</TooltipContent></Tooltip> ολόγυρα θρηνούσε. Και ο ήλιος θα βασίλευε και ακόμη αυτόν θα έκλαιγαν τον πεθαμένο Έκτορα εκεί μπροστά στις πύλες, αν ο γέροντας δεν έλεγε στα πλήθη από το αμάξι: «Κάντε τόπο στα μουλάρια. Αφού τον φέρω στο σπίτι, ξεθυμάνετε τον πόνο της ψυχής σας».

# Η πρόθεσις – Οι θρήνοι 😭

Και όπως είπε, εκείνοι χώρισαν για να περάσει το αμάξι. Αφού ανέβασαν το λείψανο στα ωραία δώματα, τον απόθεσαν στην <Tooltip><TooltipTrigger>κλίνη</TooltipTrigger><TooltipContent>Η έκθεση του νεκρού στη νεκρική κλίνη μέσα στο σπίτι του μέχρι την ταφή ονομαζόταν πρόθεσις, ενώ η μεταφορά του στον τάφο (ή στην πυρά, Ω 787) εκφορά.</TooltipContent></Tooltip>, και κάθισαν στο πλάι τους <Tooltip><TooltipTrigger>θρηνωδούς</TooltipTrigger><TooltipContent>Οι θρηνωδοί ήταν επαγγελματίες που μοιρολογούσαν τον νεκρό και συνόδευαν τα εξατομικευμένα θρηνητικά άσματα με την κατάλληλη μουσική.</TooltipContent></Tooltip>, για να αρχίσουν το θλιβερό τραγούδι. Και <Tooltip><TooltipTrigger>αντιφωνούσαν</TooltipTrigger><TooltipContent>Ανάμεσα στα άσματα των επαγγελματιών θρηνωδών ακούγονταν οι θρηνητικές φωνές των γυναικών.</TooltipContent></Tooltip> κλαίοντας στον θρήνο οι γυναίκες.

## Ο θρήνος της Ανδρομάχης

Και η λευκοχέρα Ανδρομάχη άρχισε τον θρήνο, απλώνοντας τα χέρια στην κεφαλή του Έκτορα: «Άνδρα μου, νέος πέθανες, κι εμένα αφήνεις χήρα στο σπίτι με το τρυφερό παιδί που εμείς οι δύο οι άμοιροι γεννήσαμε. Και δεν θα μεγαλώσει, αλίμονο, γιατί γρήγορα <Tooltip><TooltipTrigger>τούτη θα πέσει η πόλις</TooltipTrigger><TooltipContent>Η Ανδρομάχη στον θρήνο της περιγράφει με μελανά χρώματα τι θα ακολουθήσει τώρα που η ίδια, το παιδί της και οι πολίτες έχασαν τον μοναδικό πρόμαχο και προστάτη τους: η άλωση της πόλης θεωρείται πλέον βέβαιη.</TooltipContent></Tooltip> τώρα που εσύ χάθηκες, ο στύλος της, η ασπίδα, που τα παιδιά της <Tooltip><TooltipTrigger>έσωζες</TooltipTrigger><TooltipContent>Στο πρωτότυπο ἔχες = προστάτευες. Το ρήμα ἔχω υπαινίσσεται την ετυμολογική προέλευση του ονόματος του Έκτορα· Ἴκτωρ (< ἔχω) = αυτός που κρατάει κάτι με δύναμη, που είναι το έρεισμα, το στήριγμα της Τροίας.</TooltipContent></Tooltip> και τις σεμνές μητέρες, που γρήγορα στα πλοία τους θα μας ρίξουν όλες και συ μαζί μου, τέκνο μου, θα είσαι να δουλεύεις με κόπο σε έργα ουτιδανά καταδυναστεμένος κάτω από σκληρό κύριο, αν πρώτα δεν σε ρίξει από του πύργου την κορφή να κακοθανατίσεις κανείς που του φόνευσε ο Έκτωρ τον πατέρα, τον αδελφό ή το παιδί, διότι από το χέρι εκείνου πλήθος Αχαιών δάγκωσαν το χώμα.

Γιατί ο πατέρας σου απαλός στον πόλεμο δεν ήταν. Γι' αυτό σήμερα ο λαός ολόκληρος τον κλαίει, και <Tooltip><TooltipTrigger>λύπη θα 'σαι αμίλητη</TooltipTrigger><TooltipContent>Πόνος που δεν περιγράφεται με λόγια, άφατη λύπη.</TooltipContent></Tooltip>, ω Έκτορ, στους γονείς σου, μον' άλλος είναι ο πόνος μου. Στην κλίνη σου, ω γλυκέ μου, δεν πέθανες, το χέρι σου στο χέρι μου ν' απλώσεις, και κάποιον λόγο φρόνιμο να βάλεις στην καρδιά μου ημέρα νύχτα μες στον νου να το 'χω και να κλαίω».

Και με τον θρήνο που έκανε, στενάζαν οι γυναίκες και ανάμεσά τους άρχισε κι η Εκάβη να θρηνεί:

# Ο θρήνος της Εκάβης 😭

«Έκτορ, ω το ακριβότερο απ' όλα τα παιδιά μου, και όταν μου ζούσες, οι θεοί, γλυκέ μου, σ' αγαπούσαν και τώρα μέσα στον θάνατο ακόμη σε λυπούνται. Τα άλλα παιδιά μου, όσα έπιανε ο γρήγορος Πηλείδης, από πέρα από τη θάλασσα στα ξένα τα πουλούσε στην Λήμνο την <Tooltip><TooltipTrigger>σκοταδερή</TooltipTrigger><TooltipContent>Η Λήμνος ήταν σκοτεινή, ομιχλώδης, σκεπασμένη με καταχνιά· ίσως εξαιτίας του ηφαιστείου που υπήρχε εκεί. Η Σάμος που αναφέρεται στον ίδιο στίχο είναι η Σαμοθράκη.</TooltipContent></Tooltip>, στην Σάμο και στην Ίμβρο. Και συ, αφού σ' ενέκρωσε η λόγχη του και γύρω του φίλου που του φόνευσες τον τάφο σ' έχει σύρει, και όμως με αυτό <Tooltip><TooltipTrigger>δεν έκαμε τον φίλο ν' αναζήσει</TooltipTrigger><TooltipContent>Χωρίς παρ' όλα αυτά να τον επαναφέρει στη ζωή. Κι ο Αχιλλέας τώρα πια (Ω 550-551) έχει κατανοήσει την αλήθεια που εκφράζει εδώ η πικραμένη Εκάβη.</TooltipContent></Tooltip>, εμπρός μου τώρα δροσερός και ανέγγιχτος στο σπίτι κείτεσαι, ωσάν τον άνθρωπο που την ψυχή του επήρε ο Φοίβος ο αργυρότοξος με τ' άλυπά του βέλη».

Και η κλάψα της εσήκωσε γύρω οδυρμό και θρήνους.

## Ο θρήνος της Ελένης

Και <Tooltip><TooltipTrigger>τρίτη η Ελένη άρχισε τον θρήνο της</TooltipTrigger><TooltipContent>Η Ελένη δε θα μπορούσε να μη συμμετέχει στο πένθος του κορυφαίου από τους πολεμιστές που έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της. Ο θρήνος της είναι πολύ προσωπικός, καθώς δεν αναφέρεται στην πολεμική ανδρεία του Έκτορα, αλλά στη γλυκύτητα και την καλοσύνη (αγαθοσύνη, στ. 773) του ήρωα προς αυτήν την ίδια.</TooltipContent></Tooltip> κι εκείνη: «Ω Έκτορ μου, ο ακριβότερος των αδελφών του ανδρός μου, κι είναι άνδρας μου ο θεόμορφος Αλέξανδρος που εμένα εδώ στην Τροία έφερε. <Tooltip><TooltipTrigger>Να 'χα πεθάνει πρώτα</TooltipTrigger><TooltipContent>Συχνά η Ελένη παρουσιάζεται στο έπος να έχει μετανιώσει πικρά και να νιώθει τύψεις συνειδήσεως που προκάλεσε αυτό τον πόλεμο και τον θάνατο τόσων ανθρώπων (βλ. Ζ 344 κ.εξ.).</TooltipContent></Tooltip>. <Tooltip><TooltipTrigger>Χρόνοι επεράσαν είκοσι</TooltipTrigger><TooltipContent>Τα γεγονότα της Ιλιάδας ανήκουν στον δέκατο χρόνο του πολέμου. Όμως η Ελένη κάνει λόγο για εικοσάχρονη απουσία από την πατρίδα της, επειδή πρέπει να μεσολάβησε μια μακρά περίοδος πολεμικών προετοιμασιών των Αχαιών μεταξύ της αρπαγής της και της έναρξης του πολέμου.</TooltipContent></Tooltip> αφ' ότου εκείθεν ήλθα και άφησα την πατρίδα μου. Και απ' τα δικά σου χείλη λόγο ποτέ δεν άκουσα κακό να με πικράνει. Και αν κάποιος απ' τους αδελφούς ή από τις αδελφές σου ή από τις συννυφάδες μου με απόπαιρνε ή ακόμη η πεθερά μου –ο <Tooltip><TooltipTrigger>πενθερός με αγάπα ωσάν πατέρας</TooltipTrigger><TooltipContent>Πρβ. τη σκηνή της Τειχοσκοπίας, Γ 162-165. Ωστόσο, ο Πρίαμος δεν προστάτευε την Ελένη από τις ύβρεις των άλλων, όπως μας αφήνουν να εννοήσουμε οι στ. 772 και 775-776.</TooltipContent></Tooltip>— συ μόνος τον ημέρωνες με <Tooltip><TooltipTrigger>λόγια μελωμένα</TooltipTrigger><TooltipContent>Γλυκά λόγια.</TooltipContent></Tooltip> με την αγαθοσύνη σου. Για τούτο σένα κλαίω και αντάμα εμέ την άμοιρη και σχίζεται η καρδιά μου. Γιατί κανείς δεν μόμεινε εις όλη την Τρωάδα να είναι φίλος της καρδιάς και μ' αποστρέφονται όλοι».

## ⚱️🕯️ Ετοιμασίες για την ταφή

Και ως έκλαιε τριγύρω της εστέναζαν <Tooltip><TooltipTrigger>τα πλήθη</TooltipTrigger><TooltipContent>Πιθανόν όλος ο λαός της Τροίας, του οποίου ένα μέρος είχε μπει στα ανάκτορα.</TooltipContent></Tooltip>. Και τότε ο γέρος Πρίαμος επρόσταξε στα πλήθη: «Στην πόλιν, Τρώες, φέρετε τα ξύλα, μη φοβείσθε καρτέρι από τους Αχαιούς· μου έταξε ο Πηλείδης όταν από τες πρύμνες του αυτός μ' επροβοδούσε, πριν φέξ' η δωδεκάτη αυγή να μη μας πολεμήσει». Και αυτοί τες μούλες έζεψαν στ' αμάξια και τους ταύρους και με σπουδήν συνάχθηκαν εμπρός στην πόλιν όλοι και <Tooltip><TooltipTrigger>εννιά ημέρες</TooltipTrigger><TooltipContent>Ο αριθμός των ημερών είναι υπερβολικός. Σε άλλες παρόμοιες περιπτώσεις που αναφέρονται στην Ιλιάδα (Η 417 κ.εξ., Ψ 110 κ.εξ.) μια μέρα ήταν αρκετή.</TooltipContent></Tooltip> έφερναν από το δάσος ξύλα.

## 🔥⚰️ Η πυρά και η ταφή του Έκτορα

Και άμα η δεκάτη εφάνη αυγή τον κόσμον να φωτίσει <Tooltip><TooltipTrigger>τότ᾽ έβγαλαν τον Έκτορα</TooltipTrigger><TooltipContent>Τη δέκατη μέρα γίνεται η εκφορά του νεκρού Έκτορα.</TooltipContent></Tooltip> και κλαίοντας τον θέσαν εις της πυράς την κορυφήν, κατόπι την ανάψαν. Και άμα η ροδοδάκτυλη Ηώς στον κόσμο εφάνη, εις την πυράν ολόγυρα του Έκτορος του ανδρείου <Tooltip><TooltipTrigger>όλος συνάχθηκε ο λαός</TooltipTrigger><TooltipContent>Η πάνδημη συμμετοχή τονίζει τη σημασία της απώλειας, αλλά και αφήνει να εννοηθεί ότι μετά τον χαμό του Έκτορα η Τροία θα έχει την ίδια τύχη.</TooltipContent></Tooltip> κι άφθονο πρώτα εχύσαν κρασί μες στην πυρκαϊά και την εσβήσαν όλην ως εκεί που εβόσκησε η φωτιά, κι οι αυτάδελφοι και οι φίλοι κατόπιν όλα εσύναξαν τα άσπρα κόκαλά του, κι έτρεχαν δάκρυα θερμά από τα μάγουλά τους. Και μέσα εις χρυσήν <Tooltip><TooltipTrigger>λάρνακα</TooltipTrigger><TooltipContent>Οστεοθήκη, φέρετρο· για τον Πάτροκλο είχε χρησιμοποιηθεί «χρυσή φιάλη» (Ψ 243). Μια άλλη διαφορά επίσης είναι ότι τα οστά του Πάτροκλου, πριν τυλιχτούν με λεπτό ύφασμα, καλύφθηκαν με λίπος (Ψ253).</TooltipContent></Tooltip> τα έθεσαν κατόπι με πορφυρά και μαλακά σεντόνια τυλιγμένα· κατόπι τα εκατέβασαν μες στο βαθύ <Tooltip><TooltipTrigger>κιβούρι</TooltipTrigger><TooltipContent>Τάφος.</TooltipContent></Tooltip> κι επάνω εστοίβασαν πυκνά λιθάρια και μεγάλα· και αφού <Tooltip><TooltipTrigger>τάφον εσήκωσαν</TooltipTrigger><TooltipContent>Πάνω από τον τάφο έριξαν πέτρες και πάνω απ' αυτές ύψωσαν τύμβο από χώμα (πρβ. Ω 667). Ο τύμβος διατηρούσε ζωντανή τη μνήμη του νεκρού στις επόμενες γενιές.</TooltipContent></Tooltip>, συναθροισθήκαν όλοι με τάξιν και εκάθησαν στο θαυμαστό τραπέζι μέσα στα υψηλά δώματα του σεβαστού Πριάμου. Αυτός του ανδρείου Έκτορος ο ενταφιασμός εγίνη.

Ιλιάδα Β' Γυμνασίου

Πάρε πλήρη πρόσβαση

Κείμενο